Khi công nghệ đang ngày càng tham gia sâu vào chuỗi giá trị du lịch, câu hỏi đặt ra không phải chỉ là làm thế nào để ứng dụng AI nhanh hơn, số hóa nhiều hơn hay đưa Việt Nam xuất hiện nhiều hơn trên các nền tảng toàn cầu…

Ngày Du lịch Thế giới được tổ chức vào ngày 27/9 hàng năm tại các quốc gia thành viên Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) từ năm 1980, nhằm nâng cao nhận thức về giá trị của du lịch. Mỗi năm, sự kiện tập trung vào một chủ đề có ảnh hưởng tới sự phát triển của ngành trên phạm vi toàn cầu.

Năm 2026, Ngày Du lịch thế giới được tổ chức tại El Salvador, xoay quanh vấn đề ai được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi số và AI. Tại San Salvador, chương trình Ngày Du lịch thế giới 2026 tập trung vào các hoạt động trải nghiệm và trình diễn thực tế, giới thiệu cách AI được ứng dụng trong hỗ trợ ra quyết định, nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động du lịch và quảng bá điểm đến.

Với chủ đề “Chương trình nghị sự số và trí tuệ nhân tạo tái định hình du lịch”, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh đầu tư kỹ năng số, mở rộng tiếp cận công nghệ là điều kiện cho du lịch cởi mở, bao trùm, nhân văn, bền vững. Đồng thời, Ngày Du lịch Thế giới 2026 đưa ra một cảnh báo có ý nghĩa toàn cầu: Tăng trưởng du lịch không tự động chuyển thành những lợi ích kinh tế và xã hội rộng lớn hơn. Áp lực từ tập trung khách và quá tải vẫn tồn tại, đặt ra yêu cầu quản lý tăng trưởng đồng thời với việc phân bổ lợi ích rộng hơn cho cộng đồng.

Đây cũng là điểm mà thông điệp “cùng chia sẻ lợi ích” trở nên đặc biệt quan trọng. Người dân cần được tham gia vào quá trình thiết kế sản phẩm và được hưởng lợi từ du lịch. Người sáng tạo cần được trả công xứng đáng, được tôn trọng bản quyền. Doanh thu cần được chia sẻ minh bạch và có phần quay trở lại cho bảo tồn. Hàng hóa và lao động tại chỗ cần được ưu tiên... Một điểm đến chỉ có thể phát triển lâu dài khi người dân cảm nhận được rằng du lịch mang lại cơ hội cho chính cuộc sống của họ.

Sự phát triển của các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách du khách tìm kiếm thông tin, lên kế hoạch và lựa chọn điểm đến. Nhưng nghịch lý cũng có thể xuất hiện: Công nghệ vốn được kỳ vọng làm cho thế giới rộng mở hơn, nhưng khi sử dụng thiếu định hướng, lại có thể khiến bản đồ du lịch trở nên hẹp hơn. 

Nếu chỉ đưa khách đến những điểm đến đã nổi tiếng, những địa danh ấy sẽ tiếp tục chịu áp lực về hạ tầng, môi trường và sức chứa. Trong khi đó, nhiều vùng đất có tài nguyên văn hóa, thiên nhiên và đời sống cộng đồng đặc sắc vẫn chưa bước vào dòng chảy chính của thị trường. Vì vậy, công nghệ cần được sử dụng để mở đường tới những điểm đến mới, phân tán dòng khách và đưa những giá trị địa phương đến với thị trường rộng hơn.

Tại Việt Nam, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành đồng bộ hệ sinh thái du lịch thông minh, cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia, nền tảng số du lịch quốc gia.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam), trên thế giới hiện nổi lên ba xu hướng chuyển đổi số rõ nét. Đó là chuyển từ số hóa từng khâu, từng dịch vụ riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái du lịch số tích hợp ở cấp quốc gia.

Thay vì chỉ bán tour trực tuyến, quảng bá trên mạng xã hội, sử dụng phần mềm quản lý khách sạn, nhiều nước đã xây dựng nền tảng dữ liệu du lịch quốc gia, hệ thống quản lý điểm đến thông minh và hệ sinh thái kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp với du khách.

Thứ hai, AI trở thành công nghệ lõi của ngành du lịch tương lai, có thể được ứng dụng trong nhiều khâu như phân tích hành vi du khách, dự báo nhu cầu, cá nhân hóa hoạt động quảng bá, tư vấn khách hàng 24/7 bằng nhiều ngôn ngữ. Đặc biệt, trong quản lý điểm đến, AI có thể hỗ trợ phân tích dòng khách theo thời gian thực, qua đó góp phần điều tiết lượng khách, hạn chế tình trạng quá tải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Thứ ba, phát triển du lịch thông minh gắn với tăng trưởng xanh, bền vững, tạo thành xu hướng “chuyển đổi kép”. Công nghệ được sử dụng như một công cụ kỹ thuật, đồng thời góp phần kiểm soát lượng khách, giảm áp lực lên tài nguyên, hạn chế quá tải tại các điểm đến, tối ưu hóa năng lượng và điều tiết giao thông, dịch vụ.

Nhìn vào thực tế, ngành du lịch Việt Nam đã đạt được những kết quả bước đầu trong chuyển đổi số. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, TS. Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, chuyển đổi số và ứng dụng AI vẫn còn nhiều hạn chế. Chẳng hạn như chưa hình thành được hệ sinh thái dữ liệu thống nhất; ứng dụng AI còn manh mún, chủ yếu tập trung vào hoạt động quảng bá, truyền thông... Năng lực chuyển đổi số giữa các doanh nghiệp cũng chưa đồng đều, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vốn chiếm tỷ trọng lớn trong ngành du lịch.

Hạn chế về tài chính, nhân lực, khả năng kết nối dữ liệu khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, ngành du lịch còn thiếu những cơ chế, chính sách đủ mạnh để thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ.

Ngày Du lịch Thế giới năm 2026 là dịp để các địa phương và doanh nghiệp nhìn nhận rõ hơn những cơ hội mà AI và công nghệ số mang lại, đồng thời chủ động chuẩn bị cho những thay đổi của ngành Du lịch trong tương lai. Ông Bùi Thanh Tú, Giám đốc Marketing Công ty Du lịch Bestprice cho biết, việc coi dữ liệu là tài sản và khai thác trí tuệ nhân tạo phù hợp với từng bài toán đã mang lại những kết quả cụ thể trong hoạt động lữ hành.

Còn ông Nguyễn Thành Huy, Giám đốc Công ty cổ phần Trí tuệ nhân tạo Việt Nam, cho rằng cùng với sự phát triển của công nghệ, việc ứng dụng AI trong du lịch ngày càng thuận lợi và có thể tham gia vào nhiều khâu. Điều doanh nghiệp quan tâm hiện nay không chỉ là AI có khả năng gì, quan trọng hơn là sử dụng công nghệ này như thế nào trong thực tế, qua đó giải quyết những nhu cầu cụ thể.

Ông Vũ Thế Bình, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, khẳng định: “Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn... Nếu muốn phát triển nhanh, bền vững và cạnh tranh tốt hơn, du lịch Việt Nam phải chuyển mạnh sang mô hình dựa vào công nghệ, dữ liệu và quản trị thông minh”.