Để thích ứng với quá trình già hóa dân số, người lao động cao tuổi cần được tiếp cận với việc làm thỏa đáng, và được bảo đảm an sinh xã hội đầy đủ...

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Theo thống kê của Bộ Y tế, đến năm 2025, Việt Nam có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên (chiếm 16% dân số), và dự báo đến năm 2036 sẽ bước vào giai đoạn “dân số già”.

TẠO CƠ HỘI TIẾP CẬN VIỆC LÀM THỎA ĐÁNG CHO NGƯỜI CAO TUỔI

Theo Cục Thống kê (2025), trong vòng một thập kỷ tới, cứ hơn 5 người Việt Nam sẽ có một người trên 60 tuổi, đánh dấu thời điểm Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn dân số già.

Trên thực tế, nhiều người từ 65 tuổi trở lên vẫn đang làm việc – theo Cục Thống kê, con số này là khoảng 2,6 triệu người vào năm 2024. Điều này cho thấy sự cần thiết phải bảo đảm chất lượng việc làm, điều kiện làm việc thỏa đáng và an sinh xã hội đầy đủ cho nhóm lao động này.

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam cũng đánh giá, kỹ năng và môi trường làm việc sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định người cao tuổi có thể tiếp tục đóng góp cho lực lượng lao động ở mức độ nào. Đặc biệt trong bối cảnh số hóa, trí tuệ nhân tạo, hội nhập kinh tế quốc tế, và quá trình chuyển đổi xanh đang làm thay đổi yêu cầu đối với nhiều loại hình công việc.

Người lao động cao tuổi cần được tiếp cận với cơ hội học tập suốt đời và làm việc tại những nơi người sử dụng lao động sẵn sàng tuyển dụng, đào tạo và giữ chân họ.

Bên cạnh đó, mở rộng diện bao phủ của lương hưu và bảo hiểm xã hội, đồng thời bảo đảm các hệ thống này đủ mức hỗ trợ và bền vững về lâu dài, cũng là yếu tố thiết yếu để bảo đảm thu nhập cho người dân khi về già.

Người cao tuổi cũng có thể đóng góp vào nền kinh tế chăm sóc đang từng bước hình thành. Với kinh nghiệm và hiểu biết của mình, họ có thể trở thành người hỗ trợ đồng đẳng và cung cấp các dịch vụ dựa vào cộng đồng cho những người cao tuổi khác, bên cạnh vai trò là người thụ hưởng dịch vụ chăm sóc.

Theo ILO, để mô hình này phát triển bền vững, cần bảo đảm các công việc chăm sóc là việc làm thỏa đáng, với cơ hội đào tạo phù hợp và khả năng tiếp cận đầy đủ các chế độ an sinh xã hội.

“Khi con người sống lâu hơn và làm việc lâu hơn, điều quan trọng là người lao động cao tuổi được tiếp cận với việc làm thỏa đáng, có cơ hội cập nhật kỹ năng và được bảo đảm an sinh xã hội đầy đủ”, bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam nhấn mạnh.

THAY ĐỔI CÁCH TIẾP CẬN VỀ NGƯỜI CAO TUỔI

Việt Nam hiện đang triển khai một kế hoạch 5 năm nhằm huy động kinh nghiệm và hỗ trợ quốc tế để thích ứng với quá trình già hóa dân số. Theo Quyết định số 1702/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 3/9 phê duyệt Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi giai đoạn 2026-2031”, kế hoạch được thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2031.

Quyết định của Thủ tướng nhằm giúp Việt Nam thích ứng với quá trình già hóa dân số, giảm áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và nguồn cung lao động, đồng thời từng bước phát triển nền kinh tế chăm sóc phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Quyết định này tiếp nối Chiến lược quốc gia về người cao tuổi được phê duyệt vào tháng 2/2025, trong đó xác định người cao tuổi là một nguồn lực quan trọng về kinh tế và xã hội. Đồng thời, đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất một nửa số người cao tuổi có nhu cầu và khả năng làm việc có việc làm.

Cùng với đó, Luật Dân số năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tiếp tục tạo cơ sở pháp lý cho định hướng này, khi cam kết Nhà nước hỗ trợ người cao tuổi trong việc làm, lao động và an sinh xã hội, cũng như tham gia khởi nghiệp, phát triển kinh tế và chuyển đổi số.

Theo bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, cần thay đổi cách nhìn về người cao tuổi, không chỉ coi họ là đối tượng thụ hưởng phúc lợi hay gánh nặng của xã hội.

Người cao tuổi là chủ thể của quyền, những công dân tích cực và có nhiều đóng góp với vai trò người lao động, doanh nhân, người chăm sóc, cố vấn và lãnh đạo cộng đồng.

Bà Pauline Tamesis cũng nhấn mạnh, già hóa trong phẩm giá phải đi cùng những lựa chọn thực chất về nơi ở, người cùng sống, được tiếp cận các dịch vụ y tế, xã hội có chất lượng, cũng như tiếp tục tham gia đời sống xã hội, kinh tế và có tiếng nói trong những quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.

Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước về người cao tuổi, Bộ Y tế cho biết đã và đang cùng các Bộ, ngành liên quan rà soát, đánh giá toàn diện để xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Người cao tuổi trong thời gian tới, nhằm đảm bảo phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Theo dự kiến, Bộ Y tế đề xuất 3 nhóm chính sách trọng tâm. Nhóm thứ nhất, là bảo đảm an sinh xã hội, an ninh thu nhập và tiếp cận dịch vụ cơ bản. Trong đó, bao gồm mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, tăng cường bảo trợ nhóm yếu thế, hướng tới 100% người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế, nghiên cứu bảo hiểm chăm sóc dài hạn, đồng thời hỗ trợ việc làm và kỹ năng số.

Nhóm thứ hai, là phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, ưu tiên chăm sóc tại gia đình, cộng đồng; đa dạng hóa dịch vụ, chuẩn hóa chất lượng cơ sở chăm sóc và nâng cao năng lực nhân lực.

Nhóm thứ ba, là phát triển kinh tế bạc, với các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng; xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm, dịch vụ thân thiện với người cao tuổi và thúc đẩy thị trường lao động, khởi nghiệp dành cho nhóm này.

Từ đó, hướng tới một cách tiếp cận mới, trong đó người cao tuổi không chỉ được chăm sóc, bảo vệ, mà còn được tạo điều kiện để sống khỏe, sống độc lập, phát huy kinh nghiệm, tri thức và tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội.