Bộ Y tế đang đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định, nội dung khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật để gia tăng tỷ lệ sinh, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số...

Những nội dung này đang được Bộ Y tế đề cập tại dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 01/2021/TT-BYT hướng dẫn một số nội dung để địa phương ban hành chính sách khen thưởng, hỗ trợ cho các tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.

GIẢM MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH

Thông tư tập trung hướng dẫn một số nội dung khuyến khích, thưởng, hỗ trợ gia tăng tỷ lệ sinh để đạt và duy trì mức sinh thay thế; giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh; nâng cao chất lượng dân số.

Để khuyến khích giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, dự thảo Thông tư đề xuất căn cứ mục tiêu chính sách dân số và thực tiễn, địa phương lựa chọn, quyết định một số nội dung cụ thể để khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ cho cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi; nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt.

Các hình thức có thể thực hiện như tôn vinh, biểu dương; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh; hỗ trợ sữa học đường, hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển kinh tế và các nội dung, hình thức phù hợp khác.

Bộ Y tế lý giải, việc đề xuất từ 2 con gái để hướng đến nội dung khuyến khích, hỗ trợ nhằm tôn vinh, hỗ trợ trẻ em gái để nâng cao vai trò, vị thế của trẻ em gái, đặc biệt tại các địa bàn xảy ra tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Việc giữ các tiêu chí kép gồm “nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt” để đảm bảo gắn kết giữa chính sách nhằm thúc đẩy thực hiện bình đẳng giới.

Trong khi đó, nội dung hỗ trợ bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường là phù hợp với quy định hiện nay. Theo Bộ Y tế, Nghị định số 188/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm y tế, đã quy định hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng bảo hiểm y tế đối với học sinh, sinh viên. Như vậy, hỗ trợ này phù hợp để đảm bảo hỗ trợ 100% bảo hiểm y tế cho đối tượng được khen thưởng.

Ngoài ra, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 1340/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sữa học đường, cải thiện tình trạng dinh dưỡng góp phần nâng cao tầm vóc trẻ em mẫu giáo và tiểu học đến năm 2020. Như vậy, hiện nay chưa có các chương trình, đề án thực hiện tiếp nội dung này.

Đối với nội dung hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển kinh tế nhằm giúp nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội qua một số hình thức như hỗ trợ tiếp cận, học tập và áp dụng các kiến thức sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình, hỗ trợ trong việc vay vốn đầu tư kinh doanh, sản xuất.

Ở cấp cộng đồng, dự thảo đề xuất Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thưởng một lần, kèm theo biểu dương, hỗ trợ bằng tiền cho xã đạt 100% thôn đã có nội dung về không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trong hương ước, quy ước.

THÊM NHIỀU CHÍNH SÁCH KHUYẾN SINH

Nhằm khuyến khích gia tăng tỷ lệ sinh để đạt mức sinh thay thế bền vững, Bộ Y tế cũng đề xuất căn cứ vào thực tiễn, địa phương lựa chọn, quyết định một số nội dung cụ thể để khuyến khích, hỗ trợ cá nhân, cặp vợ chồng sinh con như: hỗ trợ chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh; hỗ trợ tiền, hiện vật cho phụ nữ mang thai; hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho trẻ đến đủ tối thiểu 12 tháng tuổi và các nội dung, hình thức phù hợp khác.

Riêng cộng tác viên dân số mà địa bàn phụ trách đạt tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên được thưởng, kèm theo biểu dương hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.

Ở cấp độ cộng đồng, dự thảo đề xuất Ủy ban nhân dân cấp xã thưởng, kèm theo biểu dương, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật đối với thôn, tổ dân phố 3 năm liên tục đạt tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên.

Thôn, tổ dân phố 5 năm liên tục đạt tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên thì được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thưởng, kèm theo biểu dương, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.

Xã 3 năm liên tục đạt tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thưởng, kèm theo biểu dương, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.

Xã 5 năm liên tục đạt tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thưởng, kèm theo biểu dương, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật gấp đôi mức 3 năm.

Theo Bộ Y tế, các đề xuất trên được Bộ này đưa ra sau khi thực hiện tổng kết 5 năm triển khai thực hiện Thông tư số 01/2021/TT-BYT. Việc ban hành và triển khai các chính sách khuyến khích, khen thưởng và hỗ trợ theo hướng dẫn tại Thông tư đã tạo ra những tác động tích cực và toàn diện đối với việc thực hiện các mục tiêu chiến lược về dân số tại các địa phương.

Các hoạt động biểu dương, tặng quà cho các gia đình sinh con một bề là gái, đã góp phần làm thay đổi nhận thức, xóa bỏ tư tưởng "trọng nam khinh nữ", góp phần kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.

Việc thực hiện khen thưởng tập thể (xã, phường, thôn, bản) đã gắn liền trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền cơ sở với kết quả thực hiện các mục tiêu dân số tại địa bàn…

Tuy nhiên, đến nay, tại một số đô thị có chi phí sinh hoạt cao và nuôi dạy con cái gia tăng, mức hỗ trợ bằng tiền mặt đối với phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi còn thấp, chưa đủ để tạo động lực mạnh mẽ làm thay đổi quyết định sinh thêm con.

Một số quy định về khen thưởng tập thể có tiêu chí rất cao, đặc biệt khó khăn đối với địa bàn miền núi, vùng sâu vùng xa nơi phong tục tập quán còn nặng nề, dẫn đến số lượng đối tượng thực tế được hưởng chính sách còn hạn chế. Do vậy, việc sửa đổi, bổ sung một số chỉ tiêu tại Thông tư số 01 để phù hợp với tình hình mới là cần thiết.