Áp lực từ khách hàng và xu thế toàn cầu đang thúc đẩy các doanh nghiệp Việt Nam bước vào cuộc chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, thành công không đến từ việc đuổi theo trào lưu, mà từ chiến lược rõ ràng, bắt đầu bằng tối ưu vận hành và tiết kiệm năng lượng…

Chia sẻ tại hội thảo “Năng lượng thông minh cho sản xuất bền vững: xu hướng 2026”, ông Giang Ngọc Phương, Phó Tổng Giám đốc Khu công nghiệp Hiệp Phước (HIPC) cho rằng động lực và áp lực chuyển đổi xanh đầu tiên chính là "mệnh lệnh" của thị trường, khi khách hàng buộc nhà sản xuất phải thay đổi.

Hội thảo do Liên minh Đổi mới sáng tạo Quốc tế InnoEx, Hội Doanh nhân trẻ TP. Hồ Chí Minh (YBA) chi hội Chợ Lớn và Trung tâm phát triển công nghiệp hỗ trợ, trực thuộc Sở Công thương TP.Hồ Chí Minh đồng tổ chức.

ÁP LỰC BUỘC DOANH NGHIỆP THAY ĐỔI

Áp lực chuyển đổi xanh đến từ nhiều phía. Thị trường quốc tế ngày càng yêu cầu sản phẩm "xanh" hơn, với tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải khí nhà kính và sử dụng năng lượng tái tạo.

Bà Nguyễn Minh Giang, Giám đốc Phát triển bền vững của Biti’s, chia sẻ: "Chúng tôi chịu áp lực từ yêu cầu báo cáo các chỉ số phát thải khí nhà kính – cả theo quy định của Việt Nam lẫn của các thị trường quốc tế mà Bitis đang xuất khẩu đến. Đây là yếu tố bị kiểm tra đầu tiên trong bộ tiêu chí tuân thủ về xanh".

Với doanh nghiệp có 44 năm kinh nghiệm như Biti’s, phân tích cho thấy 9,3-9,4% lượng phát thải đến từ điện năng sử dụng. Con số này không chỉ là thống kê, mà là căn cứ để khách hàng đánh giá và quyết định hợp tác. Do đó, việc chuyển đổi năng lượng không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì và mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, áp lực từ bên ngoài chưa đủ để tạo nên sự thay đổi thực chất. Ông Phương nhấn mạnh: "Muốn tồn tại thì doanh nghiệp phải tìm cách giảm chi phí, tiết kiệm nguyên nhiên vật liệu, tăng hiệu quả sử dụng năng lượng để tạo ra sản phẩm có chi phí tối ưu nhất. Chuyển đổi xanh phải đi đôi với hiệu quả kinh tế, đây mới là động lực bền vững".

Nếu áp lực từ thị trường là chung, thì cách mỗi doanh nghiệp phản ứng lại hoàn toàn khác nhau. Đối với khu công nghiệp (KCN) Hiệp Phước, ông Phương cho biết ngay từ khi hình thành vào năm 1996, Ban lãnh đạo HIPC đã sớm định hình mô hình KCN xanh, đồng thời xác định mục tiêu tạo dựng môi trường sống lành mạnh cho người lao động. Đây là chiến lược cạnh tranh nội bộ của KCN để giữ chân lao động và thu hút đầu tư. Đến năm 2021, khi có quy định về khu công nghiệp sinh thái, và với sự định hướng từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính), KCN Hiệp Phước trở thành điểm sáng về hạ tầng xanh.

"Nghị định số 35/2022/NĐ-CP quy định khu công nghiệp sinh thái phải có tối thiểu 25% diện tích là diện tích công cộng, cây xanh, hạ tầng dùng chung. Riêng tại KCN Hiệp Phước, chúng tôi đang duy trì mức 32,8% diện tích công cộng, trong đó riêng cây xanh chiếm 9%", ông Phương khẳng định.

Với Bitis, xuất phát điểm của việc chuyển đổi xanh là sự chủ động trong tuân thủ và định hướng chiến lược dài hạn của Ban lãnh đạo Tập đoàn. "Nếu doanh nghiệp thật sự muốn phát triển bền vững, thì phải chủ động hơn, phải xây dựng chính sách phù hợp với đặc thù hoạt động, thay vì sao chép từ các doanh nghiệp khác", bà Giang nhấn mạnh, đồng thời cho biết chuyển đổi năng lượng xanh không phải là quyết định đột ngột, mà là một phần trong kế hoạch tái định hình toàn diện doanh nghiệp.

Là một thương hiệu quốc tế về sản xuất vật liệu cách nhiệt có xuất xứ tại Australia, ông Hà Quang Minh, Tổng giám đốc Kingspan Việt Nam, cho hay Kingspan chọn cách tiếp cận “xanh” ngay từ đầu một cách quyết liệt và nhanh chóng, vì “xanh” là nhu cầu nội tại của doanh nghiệp.

BẮT ĐẦU TỪ TIẾT KIỆM, QUẢN TRỊ THÔNG MINH TRƯỚC KHI ĐẦU TƯ LỚN

Chia sẻ cụ thể hơn, ông Phương cho rằng một trong những sai lầm phổ biến khi nghĩ đến chuyển đổi xanh là ngay lập tức nhảy vọt đến các giải pháp công nghệ cao mà bỏ qua tối ưu hóa vận hành hệ thống hiện tại.

Từ câu chuyện chuyển đổi thực tế, đại diện KCN Hiệp Phước, Biti’s và Kingspan đều nhấn mạnh nguyên tắc: tiết kiệm trước, đầu tư sau.

"Khi mọi người nghĩ đến tiết kiệm năng lượng, thường hình dung ngay đến việc phải đầu tư vào máy móc, thiết bị hiện đại. Tuy nhiên, điều quan trọng trước tiên là quản trị thông minh, làm sao để tối ưu hóa việc sử dụng nguồn năng lượng hiện có", ông Phương chỉ rõ, đồng thời đưa ra ví dụ cụ thể: trong khu công nghiệp, có những nhà máy sử dụng lò hơi với áp suất lên tới 6,5 atmosphere. Nhưng khi chuyên gia kỹ thuật vào đánh giá, họ nhận thấy chỉ cần ổn định ở mức 6 trong 80% thời gian vận hành là đã đạt hiệu quả. Việc điều chỉnh này không tốn chi phí đầu tư, nhưng tiết kiệm được năng lượng đáng kể.

Đồng quan điểm, ông Minh chia sẻ: Kingspan tuân thủ theo quy trình ba bước. Bước 1, quản trị nội bộ và tiết kiệm năng lượng. Bước 2, đánh giá lại hiệu quả. Bước 3, đầu tư mở rộng.

"Chỉ khi thực hiện bài bản, toàn bộ đội ngũ vận hành mới có thể đồng lòng và tạo ra hiệu quả tổng thể tốt nhất", ông Minh nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo doanh nghiệp không nên chạy theo phong trào bằng cách giao khoán việc "xanh hóa" cho một nhóm nhân viên. Nếu nhân viên không thấu hiểu bản chất và quy trình sản xuất không thay đổi, CEO sẽ không thể đạt được mục tiêu cắt giảm chi phí trong dài hạn.

Từ kinh nghiệm đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái tại các nhà máy của Biti’s, bà Giang chia sẻ: "Biti’s chọn cách tiếp cận "chậm mà chắc" trong chuyển đổi xanh, ưu tiên tính khả thi và an toàn hơn là tốc độ. Thay vì đầu tư ồ ạt, doanh nghiệp áp dụng quy luật 20/80: tập trung nguồn lực vào 20% hoạt động tạo ra 80% tác động. Lộ trình của Biti’s được triển khai bài bản theo thứ tự: quản lý chất thải – tối ưu năng lượng – đầu tư công nghệ lớn (như điện mặt trời).

Những giải pháp của KCN Hiệp Phước, Bitis và Kingspan cho thấy chuyển đổi xanh không phải là khẩu hiệu hay trào lưu nhất thời. Đó là quá trình chiến lược, đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư thông minh và cam kết dài hạn.

Theo ông Phương, dù chỉ có thể đạt được 7-10% tiết kiệm chi phí, thì đó vẫn là sự thay đổi thực chất. Con số này tưởng chừng khiêm tốn, nhưng khi nhân lên quy mô toàn bộ khu công nghiệp hay doanh nghiệp lớn sẽ tạo ra giá trị đáng kể.

Chiến lược này đã được kiểm chứng qua thời gian. Từ việc chỉ 20% doanh nghiệp sẵn sàng tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn năm 2020, đến đầu năm 2025, con số này đã tăng lên 74%, với 20 doanh nghiệp trong KCN Hiệp Phước đã triển khai “xanh” thực tế. Kết quả này không chỉ đến từ quy định hay áp lực, mà từ việc các doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích cụ thể và lợi ích của chuyển đổi xanh không chỉ về tài chính: môi trường tốt hơn giúp giữ chân lao động, từ đó giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo.

Ông Phương cho biết KCN Hiệp Phước đang theo đuổi mô hình ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp), trong đó đặc biệt chú trọng yếu tố xã hội. Chúng tôi không chỉ xây dựng hạ tầng mà còn tạo ra một hệ sinh thái cộng sinh, nơi doanh nghiệp và người lao động cùng gắn kết, chia sẻ nguồn lực. Việc nhiều công nhân gắn bó trên 20 năm là minh chứng cho môi trường sống và làm việc bền vững tại đây.

"Chúng tôi luôn tìm kiếm các nhà đầu tư sẵn sàng đồng hành, cùng phát triển mô hình KCN sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế", ông Phương nhấn mạnh, đồng thời khẳng định sẵn sàng hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất gặp khó khăn trong KCN Hiệp Phước, đặc biệt là các nhà đầu tư mới để cùng chia sẻ giải pháp, kinh nghiệm và hạ tầng, hợp lực hiệu quả hơn.