Khối lượng vàng mà Nga xuất khẩu sang Hồng Kông đã tăng mạnh trong năm nay, khi vùng lãnh thổ này trở thành trung tâm giao dịch hàng đầu cho những lô vàng đang chịu các biện pháp trừng phạt của phương Tây...

Sự chuyển dịch dòng chảy kim loại quý này diễn ra trong bối cảnh các trung tâm tài chính châu Á ra sức cạnh tranh để giành thị phần lớn hơn trong hoạt động giao dịch vàng toàn cầu vốn từ lâu tập trung tại London, New York và Dubai.

Tờ báo Financial Times dẫn dữ liệu thương mại của Hồng Kông cho thấy gần 100 tấn vàng đã được nhập khẩu từ Nga vào vùng lãnh thổ này trong 7 tháng đầu năm nay, mức kỷ lục và cao gấp gần ba lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Hoạt động xuất khẩu vàng từ Nga sang Hồng Kông đã trong xu hướng tăng kể từ năm 2022, sau khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra và Mỹ cùng Anh đồng loạt áp lệnh trừng phạt lên vàng Nga. Hồng Kông và Trung Quốc không áp dụng các hạn chế này đối với vàng từ Nga.

Cũng trong thời gian từ đó đến nay, ngày càng nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới, bao gồm cả Pháp và Hà Lan, bắt đầu đưa vàng đang được lưu giữ tại London và New York về nước nhằm phòng ngừa rủi ro địa chính trị.

Ông Debajit Saha, chuyên gia phân tích tại công ty quản lý sàn giao dịch London Stock Exchange Group (LSEG), nhận định với Financial Times: "Kể từ khi thị trường London đóng cửa đối với vàng Nga sau khi xung đột giữa Nga và Ukraine bắt đầu, các nhà sản xuất vàng Nga đã quay sang xuất khẩu vàng ngày càng nhiều sang các thị trường phương Đông".

Trung Quốc là quốc gia sản xuất và tiêu thụ vàng lớn nhất thế giới, còn Hồng Kông đang nỗ lực trở thành một trung tâm giao dịch vàng thỏi chủ lực của thế giới. Hồng Kông đang chạy đua với Singapore để vươn lên vị trí trung tâm giao dịch vàng hàng đầu, đồng thời nỗ lực thu hút các ngân hàng trung ương lưu trữ vàng tại các hầm vàng của thành phố này.

Xung đột quân sự tại Trung Đông đang củng cố thêm vai trò của Hồng Kông như một trung tâm thanh toán bù trừ cho vàng từ Nga, một phần do các gián đoạn hậu cần tại Dubai. Vào tháng 7 năm nay, vùng lãnh thổ này đã bắt đầu thử nghiệm một hệ thống thanh toán bù trừ mới cho vàng.

Nếu tính từ đầu năm 2022, các tổ chức tại Hồng Kông đã mua lượng vàng thỏi của Nga trị giá khoảng 276 tỷ đô la Hồng Kông, tương đương 35 tỷ USD.

Bà Vita Spivak, chuyên gia tư vấn tại công ty tư vấn địa chính trị Gatehouse có trụ sở tại Anh, nhận định rằng vai trò của Hồng Kông trong việc tạo điều kiện cho dòng vàng Nga chảy vào Trung Quốc là "hệ quả của mối quan hệ kinh tế Nga - Trung", trong đó Moscow cung cấp tài nguyên cho Bắc Kinh để đổi lấy sự hỗ trợ về kinh tế.

Phần lớn lượng vàng nhập khẩu vào Hồng Kông sau đó đều được chuyển tiếp sang Trung Quốc đại lục. Tỷ trọng của thành phố này trong tổng lượng vàng nhập khẩu của Trung Quốc đại lục đã tăng mạnh trong hai năm qua.

Ông Saha giải thích rằng do Trung Quốc đại lục áp hạn ngạch nhập khẩu vàng, các nhà nhập khẩu vàng Trung Quốc thường mua vàng thỏi và lưu giữ tại Hồng Kông, nơi không có quy định hạn chế nhập khẩu.

Nga là quốc gia sản xuất vàng lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, và Moscow ngày càng dựa vào xuất khẩu hàng hóa, nhất là sang thị trường Trung Quốc, để duy trì nền kinh tế thời chiến khi cuộc chiến tranh với Ukraine đã kéo dài hơn 4 năm.

Ông Jeremy Mark, chuyên gia cấp cao tại tổ chức Atlantic Council, nhận định rằng vai trò của Hồng Kông trong việc tạo điều kiện cho hoạt động giao dịch vàng giữa Trung Quốc và Nga nằm trong khuôn khổ "những nỗ lực không ngừng nhằm tăng cường vai trò của Hồng Kông như một trung tâm tài chính khu vực mang đặc sắc Trung Quốc".

"Hồng Kông vốn là trung tâm giao dịch vàng từ nhiều thế hệ nay, và 'cơ sở hạ tầng' đó có thể được tận dụng để mang lại lợi thế cho Trung Quốc", ông Mark nói với Financial Times.

Nhu cầu vàng của Trung Quốc là rất lớn, đến từ cả các nhà đầu tư cá nhân lẫn Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC). Trong những năm gần đây, PBOC đã đẩy mạnh việc mua ròng vàng dự trữ, dẫn đầu xu hướng đa dạng hóa dự trữ sang vàng của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu - một động lực quan trọng phía sau xu hướng tăng của giá vàng.

Tuy nhiên, một số cảnh báo rằng khối lượng vàng Nga gia tăng tại Hồng Kông đặt ra thách thức cho ngành tài chính quốc tế của thành phố, bởi điều này khiến việc tuân thủ luật pháp về trừng phạt của nước ngoài trở nên phức tạp hơn đối với các ngân hàng và nhà máy tinh luyện vàng phương Tây.

Ông Tan Albayrak, chuyên gia về các biện pháp trừng phạt tại công ty luật Reed Smith, cho biết: "Các ngân hàng phương Tây thực sự đối mặt với rủi ro vô tình dính líu đến các đối tượng bị trừng phạt. Nếu chuỗi giao dịch có sự tham gia của một nhà sản xuất bị trừng phạt, họ sẽ gặp rủi ro do gián tiếp giao dịch với nhà sản xuất đó".

Khi được hỏi về nguy cơ vàng Nga bị trộn lẫn với vàng từ các quốc gia không chịu lệnh trừng phạt, cơ quan dịch vụ tài chính Hồng Kông đã trả lời Financial Times rằng các bên tham gia hệ thống thanh toán bù trừ mới của thành phố sẽ "phải tuân thủ các quy định liên quan”.