Bối cảnh vay nợ lớn cộng với lãi suất tăng và chi phí đầu vào biến động mạnh do bất ổn địa chính trị đang tạo nên một môi trường không thuận lợi, kích hoạt và hạ đòn bẩy lớn trong thời gian tới, từ đó đưa mức định giá về vùng chiết khấu an toàn và hấp dẫn hơn cho cả hoạt động đầu cơ và đầu tư dài hạn.

Cuộc xung đột tại Iran đã lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông và tác động mạnh ngay tới thị trường tài sản và hàng hóa toàn cầu thông qua tuần tăng kỷ lục của giá dầu.

XU HƯỚNG TĂNG LÃI SUẤT CÒN DÀI

Trong cập nhật mới đây, SGI Capital cho rằng việc gián đoạn 20% nguồn cung dầu cho thế giới đã khiến giá dầu tăng mạnh lên vùng $100/ thùng, và nếu duy trì sẽ tác động tiêu cực như tăng lạm phát. Cứ 10% tăng thêm của giá dầu sẽ làm lạm phát tăng khoảng 0,3% và giảm tăng trưởng GDP 0,3-0,7% với nhiều nền kinh tế lớn phụ thuộc dầu nhập khẩu.

Các thị trường chứng khoán mới nổi rất nhạy cảm với sức mạnh đồng USD, lạm phát, và triển vọng tăng trưởng, ngay lập tức phản ứng tiêu cực như: chứng khoán Hàn Quốc, Thái Lan, Đài Loan giảm 10-20% từ đỉnh với những phiên giảm kỷ lục 8-10%… 

Trong kịch bản tích cực, chiến sự sẽ không leo thang và chỉ diễn ra căng thẳng trong vài tuần, sau đó sẽ hạ nhiệt để hai bên đi đến một thỏa thuận. Kịch bản này cùng với OPEC+ cam kết tăng sản lượng, giá dầu tăng sốc trong thời gian ngắn và sẽ dịu dần về cuối năm (như mức thị trường future đang giao dịch hiện nay). Trong trường hợp tích cực này, tác động của cuộc xung đột sẽ không quá nghiêm trọng và kéo dài.

Tuy vậy, trong kịch bản xấu, nếu xung đột lan rộng và kéo dài vượt ngoài tầm kiểm soát sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới cung ứng dầu mỏ và nhiều loại hóa chất, nông sản thông thương qua khu vực vùng Vịnh, tạo nên các đứt gãy với chuỗi cung ứng của nhiều hàng hóa thiết yếu trên toàn cầu. Dù khả năng này không được đánh giá cao, việc chuẩn bị phòng ngừa vẫn sẽ được các bên thực hiện và rút vốn khỏi các kênh tài sản rủi ro trong đó có các thị trường chứng khoán mới nổi là điều đang xảy ra trong bối cảnh hiện nay.

Đối với thị trường Việt Nam, SGI Capital đánh giá, thanh khoản hệ thống ngân hàng không cải thiện nhiều sau Tết do vẫn duy trì tình trạng khó huy động nên vẫn phải vay mượn nhau trên thị trường hai và phụ thuộc lớn vào nguồn vốn từ Kho bạc cũng như hỗ trợ thanh khoản qua kênh OMO và SWAP từ Ngân hàng Nhà nước.

Mặt bằng lãi suất liên ngân hàng tiếp tục duy trì quanh mức 7% cho các kỳ dài hơn 1 tuần đã gây sức ép lên lãi suất huy động và cả lãi suất trái phiếu khiến lần đầu tiên sau gần 2 năm (nới lỏng tiền tệ) mức lợi suất trái phiếu Chính phủ Việt Nam 10 năm đã lên 4,3%, cao hơn lãi suất US 10 năm.

Để hiểu rõ nền kinh tế và hệ thống ngân hàng đang ở đâu trong chu kỳ tín dụng dài hạn, hãy nhìn vào mức độ mất cân đối trong cho vay và huy động (LDR thuần) vốn đã tăng từ mức đáy lành mạnh 85% vượt đỉnh 110% sau 10 năm. Hệ quả là số dư vay liên ngân hàng để bù đắp thiếu hụt vốn đã chiếm trên 15% tổng huy động toàn hệ thống và vượt 30% ở nhiều ngân hàng TMCP quy mô nhỏ và trung bình.

Thanh khoản interbank tăng 5 lần chỉ trong 3 năm lên mức kỷ lục 800k -1,1 triệu tỷ/ngày. Ngân hàng Nhà nước gần đây cũng đã liên tục phải dùng gần hết dư địa OMO và mở ra kênh SWAP ngoại tệ để hỗ trợ thanh khoản. 

"Một hệ thống ngân hàng lành mạnh cần đủ khả năng tự cân đối thanh khoản và tạo nguồn huy động thị trường một thay vì liên tục phải dùng cấu trúc vay nợ lẫn nhau với quy mô và chi phí ngày càng lớn. Sự phụ thuộc vào tín dụng bất động sản và đà suy giảm giao dịch gần đây trên thị trường này đang tiếp tục làm giảm vòng quay tiền và khả năng thu hồi nợ, gây sức ép thanh khoản cục bộ lên một số ngân hàng.

Dưới áp lực cộng hưởng của xung đột Trung Đông lên tỷ giá và lạm phát gần đây, dư địa hỗ trợ từ Ngân hàng Nhà nước sẽ trở nên hạn chế hơn khiến xu hướng tăng lãi suất sẽ còn kéo dài.

ĐỊNH GIÁ CHỨNG KHOÁN SẼ RẺ HƠN

Một sự kiện khác cần lưu tâm trong những tháng tới là thuế quan của Mỹ sẽ áp cho Việt Nam. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp Việt Nam đang được hưởng lợi khi thuế quan tạm thời giảm và co hẹp chênh lệch với các nước ASEAN. So với lần hoảng loạn năm ngoái, lần này mức thuế nếu cao bất ngờ sẽ ít ảnh hưởng tới tâm lý nhà đầu tư nhưng các ảnh hưởng thực tế lên tỷ giá, dòng chảy FDI và kết quả kinh doanh các doanh nghiệp xuất khẩu liên quan… sẽ rõ ràng và trực diện hơn.

Thị trường chứng khoán trong những ngày đầu tháng 3 đã phản ứng khá tiêu cực với cuộc xung đột tại Iran. Tỷ trọng xuất nhập khẩu với khu vực Trung Đông là nhỏ, tác động thực sự nằm ở mức tăng giá xăng dầu và các mặt hàng liên quan. Việt Nam nhập khẩu dầu thô (~50%), LPG (~70%) và LNG (100%) từ khu vực Trung Đông, phục vụ cho việc sản xuất xăng, sản phẩm hóa dầu và điện.

Cuộc xung đột kéo dài trên 1 tháng sẽ tạo ra sự thiếu hụt cung trước mắt cho các nhà máy, ảnh hưởng phần nào tới các hoạt động vận tải, logistics và năng lượng. Tuy vậy, tất cả các ảnh hưởng này nếu có xảy ra cũng chỉ gay gắt trong ngắn hạn trước khi các dòng chảy khơi thông trở lại và ổn định theo trật tự mới.

Kể từ năm 2022, kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn căng thẳng về thanh khoản và lãi suất của cuối chu kỳ nới lỏng tín dụng, cộng hưởng với áp lực từ bên ngoài do xung đột khiến giá dầu tăng vọt. Dù lạm phát khó tăng mạnh thành vấn đề trọng tâm toàn cầu như 2022 nhưng mức độ căng thẳng của thị trường tiền tệ với quy mô vay nợ trên thị trường chứng khoán và bất động sản đang ở mức độ cao hơn nhiều.

Bối cảnh vay nợ lớn cộng với lãi suất tăng và chi phí đầu vào biến động mạnh do bất ổn địa chính trị đang tạo nên một môi trường không thuận lợi, kích hoạt và hạ đòn bẩy lớn trong thời gian tới, từ đó đưa mức định giá về vùng chiết khấu an toàn và hấp dẫn hơn cho cả hoạt động trading và đầu tư dài hạn.