Trong kỷ nguyên số, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện trong đời sống thường nhật, giới trẻ dường như ngày càng cô đơn và có xu hướng tìm đến chatbot để giãi bày tâm sự, thay vì chia sẻ trực tiếp với người thân…

Tờ USA Today mới đây đã miêu tả lại cảnh một thiếu niên ngồi trên mép giường, màn hình điện thoại sáng rực, ngón tay cái lướt nhanh. Nhưng cô bé không nhắn tin cho bạn bè, cũng không gọi điện cho bố mẹ. Cô bé đang kể cho chatbot AI nghe về các thói quen kỳ quặc của mình. Chính sự lắng nghe vô điều kiện này khiến giới trẻ xem chatbot như một người “bạn ảo”.

Một khảo sát của Pew Research Center năm 2025 cho thấy 64% thanh thiếu niên Mỹ sử dụng chatbot AI. Một khảo sát của JAMA Pediatrics năm 2026 cho thấy khoảng 1/5 giới trẻ Mỹ đã sử dụng chatbot AI để được tư vấn về cảm xúc. Common Sense Media cũng đưa tin vào năm 2025 rằng gần 3/4 thanh thiếu niên có "bạn thân AI", với một nửa sử dụng thường xuyên hàng ngày.

Xu hướng càng rõ nét khi mạng xã hội truyền thống bị coi là ồn ào và ít mang lại sự thấu cảm. Chatbot, với khả năng phản hồi nhanh, ngôn ngữ mạch lạc và thái độ trung tính, trở thành giải pháp thay thế phù hợp. Trong khi đó, các công ty công nghệ cũng nhanh chóng nắm bắt nhu cầu để tung ra hàng loạt dịch vụ từ ứng dụng hẹn hò ảo, bạn đồng hành số đến chatbot trị liệu tâm lý, tạo nên một thị trường béo bở.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác nhận, cô đơn và đứt gãy kết nối xã hội đang là vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Theo cuộc khảo sát quy mô lớn do Meta-Gallup thực hiện trên 142 quốc gia, có tới 24% số người từ 15 tuổi trở lên cho biết họ cảm thấy "rất cô đơn" hoặc "khá cô đơn". Đáng chú ý, số liệu thống kê chỉ ra: tỷ lệ cô đơn cao nhất rơi vào nhóm thanh niên từ 19 đến 29 tuổi với 27%.

Chính vì khoảng trống cảm xúc đó, các ứng dụng chatbot AI như Replika, Character.ai hay Lover AI đã bùng nổ mạnh mẽ. Được phát triển dựa trên các mô hình ngôn ngữ lớn, các trợ lý ảo này có khả năng phản hồi tức thì, cá nhân hóa sâu sắc. Đối với một thế hệ lớn lên cùng công nghệ, một thực thể "luôn luôn lắng nghe " 24/7 hoàn toàn có thể trở thành “người yêu ảo”.

Tại Trung Quốc, Wang Xiuting, một trong số hàng triệu người trẻ ở đất nước tỷ dân thừa nhận có hơn một “người yêu ảo”. Cô sử dụng ứng dụng Wantalk của Baidu để trò chuyện với nhiều người yêu AI khác nhau. “Không có bất kỳ người người yêu nào trong đời thực là hoàn hảo. Nhưng tôi có thể tạo ra những hình mẫu theo sở thích của mình. Tôi có thể định hình tính cách, trải nghiệm của họ và tình huống có thể phát sinh giữa hai chúng tôi. Họ đã mang lại cho tôi rất nhiều sự an ủi về mặt cảm xúc trong thời gian rảnh rỗi,” Wang Xiuting chia sẻ với trang SCMP.

Giới trẻ Trung Quốc miêu tả “người yêu AI” giống như “một bộ drama được cá nhân hóa”, bởi chatbot biết rõ sở thích, ngày kỷ niệm của người dùng, sử dụng giọng nói và biểu cảm mà họ yêu thích cũng như luôn phản hồi theo tâm trạng của họ. Các nền tảng như Baidu và Xiaoice đã phát triển các AI “bạn gái/bạn trai ảo” với hàng triệu cuộc trò chuyện mỗi ngày. Người dùng có thể “nuôi dưỡng mối quan hệ” như chơi game nhập vai, càng tương tác nhiều, càng thân thiết.

Đầu năm nay, một làn sóng đã “càn quét” giới trẻ Trung Quốc, đó là tạo ra các bản sao kỹ thuật số của người yêu cũ, nhằm tái hiện lại những mối quan hệ đã kết thúc. Công nghệ này có khả năng mô phỏng chính xác giọng điệu, câu cửa miệng và những đặc trưng ngôn ngữ tinh tế nhất của một người nhờ quá trình người dùng tải lên nhật ký trò chuyện, bài đăng mạng xã hội và hình ảnh. Nhiều cá nhân thậm chí còn tiến xa hơn bằng cách tích hợp bản sao này trực tiếp vào các ứng dụng nhắn tin.

Theo báo cáo năm 2024 của Tân Hoa xã, người dùng Trung Quốc đã tạo ra hơn 8 triệu AI agent (tác nhân AI) trên nền tảng Doubao. Trong khi đó, Xingye (Talkie), dịch vụ trò chuyện với các nhân vật AI được thiết kế tùy chọn do Minimax phát triển, đã thu hút gần 150 triệu người dùng tính đến tháng 9 năm ngoái.

Xu hướng lan rộng trong giới trẻ mới mức Trung Quốc mới đây phải ra quy định: các mô hình "AI bầu bạn" không được thiết lập quan hệ tình cảm với người chưa thành niên và phải trải qua quá trình thẩm định trước khi đưa ra cho công chúng sử dụng.

Theo Wall Street Journal, các quy định mới được 5 cơ quan phối hợp ban hành, trong đó có Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc CAC, tập trung vào các công cụ AI có đặc điểm và cách giao tiếp giống con người (anthropomorphic AI), gồm AI dưới dạng văn bản, giọng nói, video hoặc các hình thức khác.

Ngoài ra, các nền tảng AI phải triển khai hệ thống nhận diện khủng hoảng tâm lý và xây dựng cơ chế can thiệp để thông báo cho người thân khi người dùng có dấu hiệu gặp vấn đề tâm lý nghiêm trọng. Ngược lại, những dịch vụ AI không có chức năng tương tác cảm xúc liên tục, chẳng hạn chatbot chăm sóc khách hàng, trợ lý công việc hay trợ lý học tập, không thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định này.

Trước đó, bang California và bang New York của Mỹ cũng đã thông qua các đạo luật về "chatbot đồng hành". Theo đó, chatbot phải định kỳ nhắc nhở người dùng rằng chúng không phải con người - cứ ba giờ một lần đối với người chưa thành niên ở California và ba giờ một lần đối với mọi người dùng ở New York. Chatbot cũng phải hướng dẫn những người có vấn đề tâm lý tìm đến các dịch vụ hỗ trợ tinh thần. Nếu không tuân thủ các quy trình an toàn, các công ty có thể bị xử phạt dân sự.

Báo cáo của Tổng hội Y sĩ Mỹ cho rằng, sự nguy hiểm của việc "yêu" hay phụ thuộc cảm xúc vào AI nằm ở chỗ nó tạo ra một mối quan hệ một chiều hoàn hảo. AI được lập trình để luôn vuốt ve cái tôi của người dùng, không bao giờ tranh cãi, không đòi hỏi trách nhiệm và không có những va vấp đời thường.

Khi người trẻ đắm chìm quá lâu trong môi trường giả lập này, họ sẽ dần mất đi khả năng đối phó với những giao tiếp lành mạnh ngoài đời thực. Họ ngại bước vào các mối quan hệ thực tế vì sợ tổn thương, sợ sự mâu thuẫn của con người. AI khi đó không còn là câu chuyện của công nghệ, mà đã trở thành một vấn đề liên quan đến hôn nhân, sức khỏe tâm thần và cả tương lai dân số các quốc gia.