Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 13/10 lên tiếng cảnh báo lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu có thể tăng theo chiều hướng thiếu kiểm soát do lạm phát gia tăng, nợ công chồng chất và nhu cầu vay vốn liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) đang gây áp lực lớn lên thị trường...

Cảnh báo trên được đưa ra trong bối cảnh lợi suất trái phiếu chính phủ tại một số nền kinh tế phát triển tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ trong thời gian gần đây. Nguyên nhân khiến trái phiếu chính phủ bị bán mạnh gồm giá năng lượng tăng cao do xung đột tại Trung Đông và kỳ vọng về điều kiện tiền tệ thắt chặt hơn khi các ngân hàng trung ương tăng lãi suất để chống lạm phát. Ngoài ra, mức nợ công lớn của các nền kinh tế phát triển và làn sóng đầu tư AI cũng khiến cuộc cạnh tranh để vay vốn của các chính phủ trở nên khó khăn hơn.

Trong Báo cáo Ổn định tài chính toàn cầu (GFSR) mới nhất, IMF cảnh báo rủi ro liên quan đến trái phiếu chính phủ có thể gia tăng, đồng thời dự báo về "sự gia tăng mạnh mẽ của lợi suất trái phiếu chính phủ". Báo cáo này được công bố trong khuôn khổ hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) đang diễn ra tại Bangkok, Thái Lan trong tuần này - sự kiện quy tụ hơn 18.000 đại biểu để thảo luận về tình hình kinh tế và hệ thống tài chính toàn cầu.

Báo cáo nhận định rằng gánh nặng nợ lớn và rủi ro tái cấp vốn khiến thị trường trái phiếu "dễ bị tổn thương trước các cú sốc về tài khóa và lạm phát thường xuyên hơn". Tuần trước, IMF cũng đã cảnh báo rằng nợ công toàn cầu đã chạm mức gần cao nhất kể từ Thế chiến thứ hai và đang trên đà sớm vượt mốc 100% tổng sản phẩm trong nước (GDP).

"Tác động có thể rất nghiêm trọng xét đến vai trò nền tảng của thị trường trái phiếu chính phủ", báo cáo của IMF nhận định. Việc lợi suất tăng mạnh sẽ làm giảm giá trị tài sản thông qua tỷ lệ chiết khấu cao hơn, bao gồm cả các tài sản liên quan đến AI, đồng thời làm xói mòn giá trị của trái phiếu chính phủ được sử dụng làm tài sản thế chấp.

IMF cũng lưu ý rằng hoạt động vay vốn tăng vọt của các công ty AI, một lực lượng cạnh tranh nguồn vốn của nhà đầu tư với trái phiếu chính phủ, là một nguồn áp lực khác đối với thị trường trái phiếu.

Theo báo cáo, tỷ trọng phát hành trái phiếu xếp hạng đầu tư toàn cầu của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn (hyperscalers) đã tăng từ mức dưới 1% lên 10% kể từ năm 2024. Quá trình phát triển AI trên toàn cầu đã chứng kiến các gã khổng lồ công nghệ như Google, Meta Platforms, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn và các phòng thí nghiệm AI huy động hàng trăm tỷ USD thông qua vay nợ trong năm nay.

Trao đổi với hãng tin CNBC, ông Marc Seidner, Giám đốc đầu tư của công ty Pacific Investment Management, nhận định: "Các đợt phát hành liên quan đến AI, phần lớn là trái phiếu dài hạn, đã tăng trưởng đủ lớn để cạnh tranh với trái phiếu chính phủ trong việc thu hút vốn đầu tư, ngay cả khi các đợt phát hành đó dường như không phải là yếu tố chi phối chính đối với biến động lợi suất”.

MỐI LO VỀ CÁC QUỸ PHÒNG HỘ

Báo cáo của IMF cho biết việc các quỹ đầu phòng hộ (hedge funds) ngày càng nắm giữ nhiều trái phiếu chính phủ khiến thị trường "dễ bị tổn thương trước nguy cơ thoái vốn ồ ạt và thiếu trật tự". Các giao dịch chênh lệch giá có sử dụng đòn bẩy đã phần nào được tất toán mà không gây áp lực đáng kể lên thị trường vay ngắn hạn, song mức đòn bẩy còn lại vẫn là một vấn đề đáng lo ngại.

IMF trích dẫn dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cho biết tỷ trọng nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ của các quỹ phòng hộ đã tăng từ khoảng 4% vào năm 2022 lên khoảng 9% vào năm 2025, chủ yếu thông qua các chiến lược tận dụng chênh lệch giá.

Ông Caio Ferreira, Phó trưởng bộ phận giám sát và quy định tài chính của IMF, cho biết mối lo ngại xuất phát từ việc các quỹ này gia tăng đòn bẩy tài chính và có các vị thế đầu tư ngày càng trùng lặp, nghĩa là nhiều quỹ cùng thực hiện các giao dịch giống nhau, điều này có khả năng khuếch đại tác động nếu các quỹ đồng loạt đóng vị thế.

Ở khía cạnh tích cực, IMF cho biết thanh khoản vẫn được duy trì ổn định tại các thị trường Mỹ, châu Âu và Anh. Nhật Bản là trường hợp ngoại lệ, với thanh khoản trên thị trường trái phiếu chính phủ nước này "tiếp tục suy giảm" do biến động lợi suất gia tăng kể từ khi chính sách kiểm soát đường cong lợi suất kết thúc - theo IMF.

Định chế có trụ sở ở Washington này kêu gọi các nhà quản lý nợ kéo dài thời hạn đáo hạn trái phiếu, đồng thời cảnh báo rằng rủi ro tái cấp vốn có thể trở nên trầm trọng hơn bởi các chiến lược thay thế nợ dài hạn bằng các khoản vay ngắn hạn trên quy mô lớn.

MÔ HÌNH CẤP VỐN TUẦN HOÀN TRONG LĨNH VỰC AI

IMF đã lên tiếng cảnh báo về mạng lưới các thỏa thuận tài chính mang tính "vòng tròn" giữa các công ty AI.

Kể từ năm 2023, 14 thỏa thuận được công khai đã rót khoảng 300 tỷ USD vốn cổ phần, dẫn đầu bởi các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn, vào các công ty AI có tiềm lực tài chính yếu hơn, bên cạnh khoản nợ trị giá 650 tỷ USD. Đổi lại, các nhà đầu tư nắm giữ các cam kết về "doanh thu trong tương lai" trị giá 1,4 nghìn tỷ USD thông qua các dịch vụ hoặc đơn đặt hàng chip - theo dữ liệu IMF đưa ra trong báo cáo.

Ông Jason Wu, Phó giám đốc Vụ Thị trường tiền tệ và vốn của IMF, phát biểu tại cuộc họp báo ngày 13/10 rằng chính các cam kết về doanh thu đã tạo nên sự khác biệt cho các thỏa thuận này. "Điều khiến các thương vụ này trở nên khác thường so với những thỏa thuận trước đây chính là các cam kết doanh thu trong tương lai, và do đó tạo ra tính chất tuần hoàn”, ông nói.

Nếu quá trình thương mại hóa AI không đạt kết quả như kỳ vọng, các khoản lỗ có thể ập đến cùng lúc. "Nếu nảy sinh nghi ngại về khả năng tạo ra lợi nhuận từ AI, giá trị các khoản đầu tư vốn cổ phần sẽ sụt giảm, việc trả nợ có thể gặp khó khăn và các cam kết doanh thu trong tương lai có thể không thành hiện thực" - ông Wu nói khi mô tả tình huống mà ông gọi là "cú sốc ba cạnh”.

Báo cáo cho biết các khoản tài trợ lớn và cam kết doanh thu như vậy tập trung chủ yếu vào một số ít các công ty AI. Ông Wu cho biết, chính vì sự tập trung đó mà "có những công ty và mắt xích nhất định đặc biệt dễ bị tổn thương". "Nếu xảy ra vấn đề với các thực thể này, tính chất tuần hoàn sẽ gây rủi ro cho thị trường”, ông cảnh báo.