Hoạt động vận tải dầu của Iran qua eo biển Hormuz vẫn diễn ra, với khối lượng gần như không thay đổi so với trước chiến tranh...

Trước khi tấn công Iran, nếu Mỹ nghĩ rằng Iran - một nước xuất khẩu dầu lớn - sẽ không muốn đóng cửa eo biển Hormuz vì làm như vậy có thể cản trở hoạt động xuất khẩu dầu của chính Iran, thì đó là một toan tính sai lầm.

Hơn hai tuần kể từ khi xung đột nổ ra, giao thông qua eo biển Hormuz gần như tê liệt. Ít nhất 16 tàu ở khu vực này đã bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái hoặc các loại vũ khí khác, và phía Iran đã nhận trách nhiệm về một số vụ tấn công trong số đó.

Nhưng hoạt động vận tải dầu của Iran qua eo biển Hormuz vẫn diễn ra, với khối lượng gần như không thay đổi so với trước chiến tranh - theo hãng tin CNN. Ngoài ra, hàng triệu thùng dầu khác của Iran đã được đưa ra biển để tìm khách mua từ trước khi xung đột bắt đầu.

Dữ liệu theo dõi tàu chở dầu và hình ảnh từ vệ tình cho thấy các tàu chở dầu thô Iran vẫn đi qua eo biển Hormuz, dù hoạt động xuất khẩu dầu thô và khí đốt của các nước khác trong khu vực qua tuyến đường này về cơ bản đã đóng băng.

Công ty dữ liệu tàu biển Kpler hôm 12/3 ước tính Iran đã xuất khẩu được 12 triệu thùng dầu kể từ khi xung đột nổ ra hôm 28/2. Công ty tình báo hàng hải TankerTrackers thậm chí đưa ra con số cao hơn, cho rằng từ khi xung đột bắt đầu đến giữa tuần trước, Iran đã xuất khẩu được 13,7 triệu thùng dầu thô.

Những con số này đồng nghĩa rằng Iran đang xuất khẩu khoảng 1 triệu thùng dầu mỗi ngày, so với mức xuất khẩu trung bình 1,69 triệu thùng dầu mỗi ngày trong năm ngoái - theo Kpler.

Mỹ không cản trở tàu chở dầu của Iran, dù đã tấn công và phá hủy nhiều tàu hải quân của nước này. Ngoài ra, các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran cũng tránh nhằm vào hạ tầng dầu khí như nhà máy lọc dầu, hệ thống đường ống, bể chứa dầu…

Trong một cuộc trao đổi với hãng tin CNBC ngày 16/3, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent nói rằng Mỹ cho phép tàu chở dầu Iran đi qua eo Hormuz. “Tàu Iran được đi qua, và chúng tôi làm như vậy để cung ứng dầu cho phần còn lại của thế giới”, ông Bessent nói.

Phần lớn dầu Iran được xuất khẩu từ các đảo Kharg nằm cách khoảng 30km từ bờ biển nước này. Hôm 13/3, Mỹ tấn công mạnh vào các mục tiêu quân sự trên đảo này, nhưng không nhằm vào hạ tầng dầu khí trên đảo. Sau đó, ông Trump đã cảnh báo có thể tấn công hạ tầng dầu khí trên đảo Kharg nếu Iran tiếp tục cản trở giao thông ở eo biển Hormuz.

Theo TankerTrackers, vào hôm 14/3, hạ tầng dầu khí trên đảo Kharg vẫn hoạt động. Hình ảnh vệ tinh cho thấy 55 bể chứa dầu trên đảo này dường như còn nguyên vẹn. Cùng ngày, hai tàu chở dầu Iran tải 2,7 triệu thùng dầu thô từ đảo này.

Trên thực tế, có thể có nhiều tàu chở dầu Iran xuất phát từ đảo Kharg hơn những gì theo dõi được. Bởi các tàu chở dầu của Iran thường tắt tín hiệu định vị để tránh sự trừng phạt của phương Tây.

Ngoài số dầu thô vẫn đang được Iran xuất khẩu qua eo biển Hormuz, một lượng lớn dầu thô của Iran đã được đưa lên các tàu chở dầu đi ra các vùng biển quốc tế từ trước khi xung đột bắt đầu để tìm khách mua. Theo dữ liệu của công ty Vortexa, có khoảng 170 triệu thùng dầu Iran trên biển vào thời điểm tháng 1 năm nay.

Có lẽ, do đã lường trước được khả năng bị Mỹ và Israel tấn công, Iran đã đẩy mạnh xuất khẩu dầu trong tháng 2. Công ty Windward cho biết khối lượng dầu rời đảo Kharg trong tháng 2 đạt bình quân 2,04 triệu thùng mỗi ngày, tăng khoảng 1/4 so với mức bình quân mỗi ngày của năm 2025.

Hãng thông tấn Iran Fars cho biết nước này cũng đã đẩy mạnh xuất khẩu khí đốt. Dẫn thông tin từ Bộ Điện lực Iraq, Fars nói rằng nhập khẩu khí đốt tự nhiên của Iraq từ Iran trong tuần trước tăng 3 lần lên mức 18 triệu mét khối mỗi ngày.

Có vẻ như Tehran đang dùng sự chi phối của nước này đối với eo biển Hormuz để mặc cả trong quan hệ với các nước cần dầu từ Trung Đông, nhất là các nước châu Á. “Eo biển Hormuz vẫn mở cửa, và chỉ đóng đối với những tàu bè thuộc về kẻ thù của chúng tôi, những nước đang tấn công chúng tôi và đồng minh của họ. Tàu của các nước khác được tự do đi qua”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói vào cuối tuần vừa rồi.

Ấn Độ đã thả ba tàu chở dầu Iran mà nước này bắt giữ vào tháng trước để được Iran cho hai tàu Ấn Độ đi qua eo Hormuz - tờ báo Iran Sharq đưa tin. Cơ quan chức năng của Ấn Độ đã xác nhận với CNN rằng hai tàu này, đều chở khí hóa lỏng (LPG) từ Vùng Vịnh, đã đi qua eo Hormuz một cách an toàn vào đêm 13 ngày 14/3.

Trao đổi với CNN vào tuần trước, một quan chức cấp cao của Iran cho biết nước này cũng đang cân nhắc cho phép một số lượng giới hạn tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz miễn là dầu đó được giao dịch bằng nhân dân tệ.

Gần như toàn bộ dầu thô trên thế giới được giao dịch bằng USD, ngoại trừ dầu Nga bị trừng phạt được giao dịch bằng đồng rúp hoặc nhân dân tệ. Trong mấy năm vừa qua, Trung Quốc đã có nhiều nỗ lực để mua dầu bằng nhân dân tệ, nhất là dầu Saudi Arabia, nhưng không đạt được bước tiến đáng kể nào.

Theo CNN, trong dài hạn, Iran cũng cần eo biển Hormuz như các nước láng giềng trong khu vực cần tới eo biển này, và tàu bè của Iran cũng có thể bị chặn trong và xung quanh eo Hormuz nếu Mỹ tìm cách làm như vậy.

Iran có rất ít lựa chọn trên đất liền để xuất khẩu dầu, và không thể có khả năng như Saudi Arabia hay Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) để sử dụng các cảng biển ngoài Vịnh Ba Tư. Saudi Arabia có cảng Yanbu ở Biển Đỏ còn UAE có cảng Fujairah ở Vịnh Oman.