Google, Meta, Apple, Samsung và hàng loạt tên tuổi công nghệ đang đổ nguồn lực vào kính mắt tích hợp AI - thiết bị được kỳ vọng sẽ trở thành giao diện AI chủ đạo tiếp theo trong đời sống người dùng...

Tuần trước, Google công bố hai mẫu thiết kế đầu tiên của dòng kính mắt AI được chờ đợi từ lâu, dự kiến ra mắt vào mùa thu năm nay. Kết hợp mô hình AI Gemini của Google với kỹ thuật phần cứng của Samsung và thiết kế kính mắt từ Gentle Monster và Warby Parker, đây là đối thủ trực tiếp của kính Ray-Ban AI của Meta - vốn đang thống lĩnh thị trường.

Cả hai dòng sản phẩm đều tích hợp loa, camera và micro, cho phép người đeo tra cứu thông tin, thực hiện cuộc gọi, chụp ảnh, dịch thuật trực tiếp và nhận chỉ đường theo yêu cầu.

Đây không phải thiết bị đeo công nghệ đầu tiên của Google - công ty vẫn đang bán nhiều thế hệ thiết bị theo dõi sức khỏe Fitbit và đồng hồ thông minh Pixel trên toàn cầu. Tuy nhiên, nếu Google từng đi sau các đối thủ như Apple và Samsung trong mảng thiết bị đeo thế hệ đầu, thì với kính mắt AI, họ đã hành động quyết đoán hơn nhiều - chỉ xếp sau Meta.

Apple, Samsung, Snap, Huawei và thậm chí Nothing đều được dự báo sẽ theo sau, với các dòng kính mắt AI cạnh tranh dự kiến ra mắt trong 12 đến 18 tháng tới.

"AMBIENT AI" - MỎ VÀNG DỮ LIỆU HÀNH VI THỜI GIAN THỰC

Chiến trường AI tiếp theo nhiều khả năng sẽ là khả năng thu thập liên tục dữ liệu thế giới thực từ hành vi hàng ngày của người tiêu dùng - điều mà ngành công nghệ hiện gọi là "Ambient AI" (AI môi trường xung quanh).

"Nhiều công ty công nghệ đang nhận ra rằng dù AI ngày càng mạnh hơn, nó vẫn chưa thực sự hữu ích trong đời sống hàng ngày. Cuộc tranh luận lớn trong giới phát triển AI hiện nay là chúng ta cần lập tức cung cấp cho các mô hình AI áp dụng cho nhiều ngữ cảnh hơn," ông Will Wang, CEO của thương hiệu thiết bị đeo Even Realities, phân tích.

"Đó chính là động lực đằng sau ý tưởng ghi nhận dữ liệu suốt cả ngày, mọi ngày. Đây được nhiều người tin là làn sóng công nghệ tiếp theo".

Các mô hình AI tiên tiến như ChatGPT, Google Gemini hay Meta AI hiện đều được huấn luyện trên các tập dữ liệu giới hạn - phần lớn là ảnh chụp tĩnh của dữ liệu internet như dữ liệu thu thập từ web, văn bản được cấp phép và các cuộc hội thoại chatbot.

Kính mắt AI, ngược lại, có thể ghi nhận những gì người đeo nhìn vào, dừng lại, đi đến đâu, mua gì, nói chuyện với ai, thói quen sinh hoạt, dữ liệu môi trường và cả các tín hiệu cảm xúc - cùng toàn bộ chiều kích cảm giác khác của một ngày sống. Điều đó đặt các công ty công nghệ đứng sau những chiếc kính này vào vị trí đặc quyền chi phối toàn bộ hành trình từ tìm kiếm, mua sắm, điều hướng, ghi nhớ, thanh toán, nhắn tin, giải trí đến hỗ trợ cá nhân.

Bà Carol Aquino, Trưởng bộ phận công nghệ tiêu dùng tại WGSN, nhận định: "Một chiếc điện thoại có thể cho công ty công nghệ biết rằng ai đó đã tìm kiếm một sản phẩm - nhưng kính mắt có thể cho thấy khoảnh khắc lộn xộn trước khi tìm kiếm đó diễn ra: cái kệ họ dừng lại trước, người họ hỏi thăm, vật họ chạm vào, bộ trang phục họ so sánh, biển đường họ không đọc được, hay tín hiệu xã hội họ bỏ lỡ. Đó là dữ liệu cực kỳ có giá trị vì nó chuyển đổi văn hóa, hành vi và ý định thành dữ liệu mà máy có thể đọc được".

Tiềm năng đó phụ thuộc vào việc đủ người tiêu dùng chấp nhận đeo kính thông minh để chúng trở thành thiết bị chủ lưu. Dù người dùng tiên phong thường là những tín đồ công nghệ, tốc độ phổ biến của kính mắt thông minh đang tăng nhanh rõ rệt khi thiết kế thu nhỏ lại và công nghệ cải thiện. EssilorLuxottica, đối tác sản xuất kính Ray-Ban Meta AI, báo cáo doanh số tăng gấp hơn ba lần trong 18 tháng qua.

Trước thách thức đó, các công ty công nghệ như Meta, Google, OpenAI và Nothing đang mượn chiến lược định vị thương hiệu của ngành thời trang để mở đường cho những công cụ AI mới này.

Quyết định của Google khi bắt tay với Gentle Monster - thương hiệu kính mắt đặc biệt được ưa chuộng bởi Gen Z vốn hoài nghi với AI và quan tâm đến quyền riêng tư - không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên.

Thời trang đóng vai trò làm mềm đi các lớp khai thác dữ liệu và giám sát tiềm ẩn, biến thiết bị thành thứ cảm giác phù hợp để đeo ra ngoài xã hội - ngay cả trước khi xã hội có quy tắc rõ ràng về quyền riêng tư của người xung quanh, khai thác dữ liệu hay sự can thiệp của AI.

"Nếu kính mắt thông minh trông giống như kính mắt thời trang, biểu tượng địa vị hay phụ kiện phong cách sống, người tiêu dùng ít có khả năng nhìn nhận chúng như camera, micro và hạ tầng AI đặt ngay trên khuôn mặt," bà Aquino phân tích.

"Đó là lý do tại sao sự ám ảnh hiện tại của Silicon Valley với thẩm mỹ và kể chuyện thương hiệu lại quan trọng đến vậy: họ đang cố gắng làm cho sức mạnh công nghệ trở nên đáng khao khát, gần gũi với con người và giàu tính văn hóa".

RỦI RO XÂM PHẠM QUYỀN RIÊNG TƯ

Tuy nhiên, giống như mọi cơ hội thu thập dữ liệu gia tăng, Ambient AI đi kèm với rủi ro xâm phạm quyền riêng tư - đúng vào thời điểm các tập đoàn công nghệ lớn đứng sau những chiếc kính này đang phải đối mặt với khủng hoảng niềm tin người dùng.

Người tiêu dùng ngày càng tinh tế hơn trong việc nhận biết cách dữ liệu của họ bị xử lý bởi công ty công nghệ và nhà quảng cáo - một số đã chủ động từ chối đề xuất cá nhân hóa bằng cách trả phí để sử dụng các nền tảng không quảng cáo. Camera và loa tích hợp trong kính mắt thông minh đặt ra vô số rủi ro về quay phim bí mật và ghi âm những người xung quanh mà không có sự đồng ý rõ ràng của họ.

"Mối nguy hiểm nằm ở chỗ trợ lý AI có thể can thiệp đúng vào thời điểm ham muốn còn đang hình thành, thậm chí ở mức tiềm thức," bà Aquino cảnh báo. "Điều đó biến nền tảng thành trạm thu phí giữa nhận thức và giao dịch. Và rủi ro pháp lý lớn nhất là kính mắt thông minh có thể kéo những người khác vào vết dữ liệu của người đeo mà không có sự cho phép của họ".

"Ambient data là thứ gần nhất mà bất kỳ ai từng xây dựng được để đọc ý định mua hàng ngay tại thời điểm nó hình thành - và với một thương hiệu, đó là tín hiệu có giá trị nhất tồn tại," bà Shermin Lakha, người sáng lập kiêm luật sư điều hành tại Lvlup Legal, nhận định.

"Nhưng tín hiệu càng phong phú và thời gian thực, vấn đề đồng thuận đi kèm với nó càng sâu. Giải pháp cho các thương hiệu là tìm ra cách thu được tín hiệu mà không thu cả lớp dữ liệu quyền riêng tư của người khác đi kèm - và chúng ta chưa đến được điểm đó".

Kính mắt AI đang khiến các công ty công nghệ đứng trước một nghịch lý chưa có tiền lệ: cơ hội hiểu người tiêu dùng ở độ sâu chưa từng có, đồng thời là rủi ro xâm phạm quyền riêng tư ở quy mô chưa từng có. Câu trả lời về việc xã hội sẽ vạch ranh giới ở đâu sẽ định hình không chỉ tương lai của thiết bị đeo, mà còn toàn bộ mô hình kinh doanh dữ liệu trong kỷ nguyên AI.