Trong kỷ nguyên mạng xã hội, mỗi người đều có quyền tiếp cận thông tin, nhưng cũng cần lựa chọn đúng nguồn tin. Với bệnh tật, nguồn tin đáng tin cậy chỉ có thể đến từ các cơ quan y tế, bệnh viện, bác sĩ và tài liệu khoa học…

Những ngày gần đây, trên mạng xã hội Facebook và Tiktok xuất hiện trào lưu uống nước chanh pha muối hột để chữa các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn... Nổi lên trong số đó có tài khoản "B.T.V" với gần 650.000 người theo dõi trên Facebook thường xuyên đăng tải video nói về công dụng “thần kỳ” của việc uống nước chanh muối hột.

Chủ tài khoản này nói rằng nên uống nước chanh ấm pha muối hột vào buổi sáng khi bụng rỗng và buổi tối trước khi ngủ. Người này khẳng định chỉ cần bắt đầu từ 1/3 thìa cà phê muối, tăng dần đến 3 thìa, có thể "chữa khỏi từ viêm loét dạ dày, táo bón, trào ngược đến cả suy thận, bệnh tim mạch"… Những video dạng này thu hút hàng chục nghìn lượt xem, bình luận.

Không ít người đã tin tưởng, thậm chí bỏ hẳn đơn thuốc của bác sĩ để áp dụng. Ths.BS Đoàn Dư Mạnh, Hội Mạch máu Việt Nam, cho biết: “Đây là một dạng tin giả y khoa. Người bệnh dễ bị cuốn theo niềm tin “khỏi bệnh không cần thuốc”, trong khi thực tế có thể bỏ lỡ giai đoạn điều trị hiệu quả, dẫn đến biến chứng nặng nề”.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Đinh Trần Ngọc Mai, Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết dung dịch bù nước chuẩn y tế có công thức rất rõ ràng. Người dân tự pha theo cảm tính dễ dẫn đến mất cân bằng điện giải. Ngoài ra, dung dịch bù nước hoàn toàn không thể thay thế điều trị và chỉ sử dụng trong các trường hợp mất nước, rối loạn điện giải.

Chia sẻ về vấn đề này, Ths.BS Trần Quốc Phong, Trưởng đơn vị tiết niệu nam học bệnh viện An Bình, khẳng định điều nguy hiểm là khi người bệnh tin vào thông tin này, họ có thể tự ý dừng thuốc, bỏ qua phác đồ điều trị chính thống mà bác sĩ đã kê toa cho họ. Hậu quả có thể là bệnh diễn tiến nặng hơn, nguy cơ nhập viện, phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận, thậm chí tử vong.

Cùng lúc, mạng xã hội cũng lan truyền trào lưu uống nước chanh, mía, sả, gừng thêm chút muối biển. Một người tự nhận là lương y T.Đ.C với hơn 300.000 người theo dõi khẳng định: "Công dụng của bài chanh, mía, sả, gừng gần như bao trùm hết tất cả các thể loại bệnh tật vì kiềm hóa cơ thể, gọi máu về, mặc áo giáp cho tế bào, cân bằng nội môi và ngoại môi tế bào giúp hấp thu chất dinh dưỡng và đào thải độc tố"...

Lương y Đỗ Minh Tuấn, Hội Đông y Hà Nội, cho biết, công thức chanh, mía, sả, gừng, muối được đánh giá cao trong Đông y vì tác dụng dưỡng sinh. 5 vị điều hòa âm dương giúp thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa, làm ấm tỳ vị, giúp khí huyết lưu thông tốt hơn, thải độc qua tuyến mồ hôi và hệ bài tiết. 

Tuy nhiên, những người không hợp như bị huyết áp thấp, có vấn đề về đường huyết (mía có lượng đường tự nhiên khá cao), dạ dày yếu, dễ kích ứng. Người có cơ địa âm hư hỏa vượng - cơ thể hay nóng trong, táo bón, mất ngủ cũng được khuyến cáo không dùng.

Ông Tuấn khẳng định, không có bài thuốc nào là vạn năng, không có công thức nào có thể thay thế hoàn toàn lối sống lành mạnh. Thực tế, một số bệnh nhân đã uống rất nhiều loại nước detox, ăn kiêng theo xu hướng nhưng vẫn mắc bệnh vì họ chỉ chăm chăm vào một công thức được mách bảo và quên mất sự cân bằng tổng thể.

Một trào lưu tương tự khác cũng mới rộ lên gần đây là đi chân trần, phơi nắng giữa trưa để “chữa bách bệnh”. Theo đó, các lớp học thực dưỡng khuyến khích người bệnh nhịn ăn uống, phơi nắng từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều. “Thời gian phơi nắng tốt nhất là 12 giờ trưa. Chỉ cần 30 phút là cơ thể sẽ nhận được ánh nắng mạnh nhất, tổng hợp được đầy đủ vitamin D, chữa được bách bệnh…”

Quả thật, chỉ cần gõ cụm từ “nhịn ăn”, “phơi nắng” sẽ ra một loạt hội nhóm, kênh Tiktok dạy “chữa lành” bằng cách tuyệt thực. Các hội nhóm có hàng chục ngàn thành viên tham gia. Người lập nhóm phần lớn là những người tự xưng là thầy, coaching... 

Trong nhiều clip, các “coaching” quay lại cảnh các học viên nằm la liệt phơi nắng giữa trưa, hoặc đi bộ chân trần trên nền sỏi đá nóng rát... Những người tham gia khẳng định việc tuyệt thực giúp “cơ thể tự chữa lành”, còn ánh nắng buổi trưa là “nguồn năng lượng vũ trụ” có thể thay thế thức ăn...

Bác sĩ chuyên khoa 2 Trương Thiện Niềm, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115, cho biết, có đến khoảng 80% lượng vitamin D cần thiết cho cơ thể được tổng hợp nhờ tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. Tuy nhiên, phơi nắng không đúng thời điểm, không đúng cách có thể gây tổn thương da.

“Tia UVA chính là tác nhân gây đen da, lão hóa da, tàn nhang và làm tăng nguy cơ ung thư da. Đáng nói, loại tia này hoàn toàn không có khả năng tổng hợp vitamin D. Tia UVB là tia duy nhất có khả năng kích thích tiền chất vitamin D, hỗ trợ hấp thu canxi của cơ thể. Do đó thời điểm tắm nắng phù hợp để hấp thụ tia UVB là buổi sáng từ 6 - 9 giờ”, bác sĩ Thiện Niềm nói.

Về vấn đề tập đi chân trần, bác sĩ Niềm cũng chia sẻ rằng theo nghiên cứu sơ bộ, đi chân trần trên cỏ hoặc nền đất mềm có thể giúp giảm lo âu, ổn định nhịp tim nhờ tác động lên hệ thần kinh và lưu thông máu. Mặc dù vậy, điều này cũng làm tăng nguy cơ chân tiếp xúc với các vi sinh vật, dẫn đến viêm loét da chân. Bề mặt cứng không tốt cho bàn chân, có thể gây đau gót chân và đầu gối, làm trầm trọng thêm các vấn đề xương khớp.

Đã có không ít trường hợp nhập viện sau khi “thử thách” theo các trào lưu này. Người thì ngất xỉu vì tụt huyết áp, mất nước; người thì bị bỏng da, say nắng. Nguy hiểm hơn, nhịn ăn kéo dài có thể gây suy kiệt, rối loạn điện giải, ảnh hưởng não bộ và tim mạch.

Một lãnh đạo Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết Cục đã nghi nhận thông tin có nhiều cá nhân tự xưng chuyên gia y tế, dựng lên các video để tư vấn sức khỏe, dinh dưỡng. Đơn vị sẽ triển khai rà soát các thông tin trên không gian mạng để kịp thời phát hiện xử lý các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động tư vấn, khám chữa bệnh không đúng quy định pháp luật.

Cùng với đó, người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe nhưng không tùy tiện nghe, làm theo những nguồn tư vấn không kiểm chứng trên không gian mạng.