Lạm phát tại khu vực đồng tiền chung châu Âu euro đã tăng mạnh hơn dự báo trong tháng 9 vừa qua, lên mức cao nhất 3 năm, và có khả năng sẽ tiếp tục đi lên trong những tháng tới do giá năng lượng leo thang và neo cao...

Thực tế này có thể duy trì áp lực buộc Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) phải tiếp tục tăng lãi suất và các chính phủ trong khu vực phải triển khai các biện pháp hỗ trợ người tiêu dùng đang gặp khó khăn.

Số liệu do cơ quan thống kê Eurostat của Liên minh châu Âu (EU) công bố vào hôm thứ Sáu (2/10) cho thấy tỷ lệ lạm phát tại 21 quốc gia sử dụng đồng euro đã tăng lên mức 3,8% trong tháng 9, cao nhất kể từ tháng 9/2023, từ mức 3,2% của tháng trước đó và vượt qua mức dự báo 3,6% mà các nhà phân tích đưa ra trong một cuộc thăm dò của hãng tin Reuters. Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới lạm phát trong eurozone tăng tốc là giá nhiên liệu leo thang, và ở một mức độ thấp hơn là giá thực phẩm tăng.

Báo cáo của Eurostat cũng thấy chỉ số lạm phát lõi - một thước đo quan trọng giúp phản ánh xu hướng lạm phát dài hạn thông qua việc loại trừ hai nhóm mặt hàng có nhiều biến động về giá là thực phẩm và nhiên liệu - đã tăng từ 2,4% lên 2,5% do giá dịch vụ tăng.

Chi phí nhiên liệu leo thang đang gây áp lực buộc các chính phủ châu Âu phải hỗ trợ các hộ gia đình và doanh nghiệp. Các khoản trợ cấp cho đến nay vẫn ở mức khiêm tốn, tổng cộng chỉ tương đương khoảng 0,1% tổng sản phẩm trong nước (GDP) của khối, nhưng lại thiếu tính trọng điểm và không mang tính tạm thời như kỳ vọng. Giới chuyên gia đã cảnh báo rằng việc hỗ trợ thiếu trọng tâm và trong thời gian dài như vậy đồng nghĩa ngân sách các nước trong EU sẽ còn chịu áp lực kéo dài.

Đối với ECB, các số liệu lạm phát mới nhất mang lại những tín hiệu trái chiều.

Việc lạm phát tổng thể tiếp tục tăng cao hơn so với mục tiêu 2% là một diễn biến đáng lo ngại và sẽ củng cố thêm những lời kêu gọi tăng lãi suất, sau hai đợt tăng được tiến hành trong mùa hè vừa qua. Tuy vậy, mức tăng nhẹ của chỉ số lạm phát lõi cho thấy chi phí năng lượng cao vẫn chưa gây ra tác động thứ cấp, những tác động có thể châm ngòi cho vòng xoáy lạm phát khó kiểm soát.

Điều này cho thấy ECB có thể tiếp tục duy trì phản ứng chính sách "có tính toán kỹ lưỡng" - một khái niệm không được định nghĩa cụ thể nhưng được thị trường hiểu là các đợt tăng lãi suất giãn cách nhau, có thể trùng với thời điểm công bố dự báo kinh tế hàng quý.

"Dữ liệu lạm phát tháng 9 không làm thay đổi nhận định của chúng tôi rằng ECB nhiều khả năng sẽ đợi đến tháng 12 mới tiếp tục tăng lãi suất” - nhà kinh tế Jack Allen-Reynolds thuộc công ty nghiên cứu kinh tế Capital Economics nhận xét với hãng tin Reuters. Tuy nhiên, ông cho rằng nếu giá năng lượng tiếp tục tăng trong vài tuần tới, “việc tăng lãi suất ngay trong tháng 10 cũng sẽ không phải là điều quá bất ngờ”.

Giới đầu tư hiện dự báo ECB sẽ có thêm tới ba đợt tăng lãi suất từ mức 2,5% hiện nay trong vòng 1 năm tới, nhưng khả năng có thêm một đợt tăng ngay trong tháng này được xem là rất thấp. Thị trường cũng nghiêng về khả năng phải đến tháng 1 năm sau Fed mới có đợt tăng lãi suất tiếp theo.

Dù vậy, kỳ vọng lãi suất thường thay đổi rất nhanh, và ngay cả các nhà hoạch định chính sách cũng thừa nhận rằng các dự báo của chính họ vẫn còn quá nhiều yếu tố bất định.

Phe ủng hộ ECB thắt chặt chính sách lập luận rằng giá năng lượng đã duy trì ở mức quá cao trong thời gian dài, do đó chắc chắn sẽ bắt đầu gây ra các tác động thứ cấp. Đồng thời, họ cho rằng đợt tăng giá khí đốt tự nhiên gần đây sẽ tác động đến lạm phát lõi nhanh hơn so với trước đây, đẩy mọi chi phí từ tiền điện, sưởi ấm cho đến chi phí vận hành doanh nghiệp tăng lên.

Dù vậy, những người khác lại cho rằng thị trường lao động trong eurozone đang ở trạng thái tương đối yếu, khiến người lao động khó có thể đòi hỏi mức tăng lương lớn. Bên cạnh đó, việc lãi suất dài hạn tăng mạnh gần đây chắc chắn sẽ là một yếu tố kìm hãm đà tăng giá cả.

Xét cho cùng, yếu tố quyết định đối với đợt điều chỉnh lãi suất tiếp theo của ECB có thể nằm ở cân nhắc về sự ổn định tài chính thay vì mục tiêu chống lạm phát.

Lãi vay đã tăng mạnh trong thời gian gần đây, khi thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu - gồm Mỹ và châu Âu - bán tháo, đẩy lợi suất lên mức cao nhất trong hàng thập kỷ, gây ảnh hưởng đến mọi đối tượng đi vay. Ngoài ra, các nhà đầu tư cũng đang đòi hỏi phần bù rủi ro cao hơn khi nắm giữ các tài sản có độ rủi ro lớn, và chênh lệch lợi suất lợi suất giữa trái phiếu chính phủ Pháp và trái phiếu chính phủ Đức cùng kỳ hạn đã nới rộng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ - một dấu hiệu cho thấy mối lo ngại về tình hình tài khóa của Pháp.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng ECB có thể muốn tạm thời đứng ngoài cuộc và tránh gây thêm biến động, đặc biệt là khi các xu hướng lạm phát hiện tại chưa đòi hỏi những hành động khẩn cấp hay quyết liệt.