Cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh Luật khi được ban hành cần trả lời 3 vấn đề cốt yếu. Đó là thực phẩm đến tay người dân có an toàn; doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không, đặc biệt khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh...

Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại phiên họp thứ 6, chiều 24/9.

THỐNG NHẤT MỘT ĐẦU MỐI QUẢN LÝ VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết dự thảo Luật gồm 76 điều, 9 chương, bổ sung một số vấn đề như: Nguyên tắc áp dụng Luật để áp dụng trong trường hợp Luật An toàn thực phẩm và các Luật khác có xung đột pháp luật.

Bổ sung một số hành vi bị nghiêm cấm cho phù hợp với các văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn; nghĩa vụ của doanh nghiệp khi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử và bổ sung điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm của các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến; nghĩa vụ của tổ chức cá nhân, cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh…

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo Luật đã cụ thể hóa nguyên tắc phân cấp, phân quyền thống nhất một đầu mối, quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trung ương là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Phân quyền cho Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước trong phạm vi địa phương, và giao Chính phủ quy định chi tiết trách nhiệm cụ thể của từng cấp.

Phân cấp tiếp nhận hồ sơ công bố và cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Theo đó, giao Chính phủ quy định thẩm quyền cấp, gia hạn, thu hồi bản công bố sản phẩm và Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, theo hướng đẩy mạnh phân cấp tối đa cho cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban nhận thấy dự thảo Luật cơ bản bám sát và thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng trong giai đoạn hiện nay.

Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định tại dự thảo Luật để bảo đảm tương thích, cập nhật, nội luật hóa các nội dung liên quan của các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia hoặc là thành viên.

Thường trực Ủy ban cũng băn khoăn về tính khả thi của dự thảo Luật. Theo đó, phụ thuộc vào 5 điều kiện nhưng vẫn chưa được bảo đảm một cách rõ ràng, gồm: Mức độ phụ thuộc quá lớn vào văn bản quy định chi tiết (37/76 điều giao cho Chính phủ quy định); năng lực hệ thống thử nghiệm hậu kiểm chưa đáp ứng; nguồn kinh phí đầu tư cơ sở dữ liệu số chưa bảo đảm; nguồn lực thực hiện việc quản lý, thực thi ở địa phương chưa được đánh giá kỹ; thời điểm có hiệu lực cần đủ dài để doanh nghiệp chuẩn bị.

Đối với các nội dung cụ thể, báo cáo thẩm tra đề cập đến một số nội dung đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ như: Quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm; điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng; hậu kiểm và chế tài xử lý vi phạm; hệ thống thông tin dữ liệu và chuyển đổi số…

CHUYỂN TỪ KIỂM TRA THỦ CÔNG SANG QUẢN TRỊ BẰNG DỮ LIỆU

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là luật hiện hành và dự thảo Luật sửa đổi vẫn chưa làm rõ cơ chế quản lý nhà nước cũng như ranh giới trách nhiệm giữa các Bộ, giữa Trung ương và địa phương.

Chủ tịch Quốc hội cho biết theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, việc kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương là Bộ Y tế.

Vì vậy, Luật sửa đổi phải thể hiện thật rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan nào quyết định, và khi xảy ra sự cố thì cơ quan nào phải chịu trách nhiệm đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định việc chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ phải là "xương sống" của Luật; xác định rõ nhóm nào Nhà nước tiền kiểm, nhóm nào doanh nghiệp chịu trách nhiệm và nhóm nào hậu kiểm.

Cùng với đó, phải quy định rõ tiêu chí phân loại nguy cơ. Ví dụ, nhóm nguy cơ cao như sữa bột trẻ em, thực phẩm chức năng...cần kiểm soát chặt; nhóm nguy cơ thấp như nông sản đóng túi...chuyển sang hậu kiểm.

Không lấy lý do quản lý để phục hồi cơ chế xin – cho, nhưng cũng không vì cải cách thủ tục mà hạ chuẩn an toàn. Bên cạnh đó, công tác quản lý phải tập trung kiểm soát ngay từ gốc. Công tác hậu kiểm phải thực chất và được kiểm soát chặt chẽ. Hậu kiểm thực chất là phải trực tiếp đi vào cơ sở, lấy mẫu trên thị trường, kiểm tra lịch sử tuân thủ và truy xuất nguồn gốc.

Về dữ liệu, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, bước chuyển đổi quan trọng là chuyển từ kiểm tra thủ công sang quản trị bằng dữ liệu và truy xuất theo chuỗi.

Dự thảo Luật quy định một chương riêng về dữ liệu là đúng hướng, nhưng phải vận hành theo nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng". Thông tin đã có trong hệ thống dữ liệu thì không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại, đồng thời bảo đảm bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi được ban hành cần phải trả lời 3 vấn đề cốt yếu: Thực phẩm đến tay người dân có an toàn; doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không; khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, an toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh.

Tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu về dự án Luật này tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).