Dù sở hữu tiềm năng tiêu dùng khổng lồ và sức hút du lịch mạnh mẽ, Việt Nam vẫn đang thiếu vắng các mô hình bán lẻ hiện đại mang tính dẫn dắt...

Phát biểu tại hội thảo tham vấn Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho rằng phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ là mở rộng kênh phân phối, mà còn là bước chuyển dịch quan trọng sang hệ sinh thái bán lẻ hiện đại, tạo lan tỏa sang logistics, du lịch và dịch vụ.

OUTLET CHƯA HÌNH THÀNH ĐÚNG NGHĨA

Thực tế cho thấy, dù ngành bán lẻ Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định từ 8–10% trong giai đoạn 2015–2025, thị trường vẫn chưa xuất hiện những mô hình dẫn dắt thực thụ. Đặc biệt, outlet – kênh phân phối chiến lược phổ biến trên thế giới gần như chưa hình thành đúng nghĩa tại Việt Nam, chủ yếu vẫn tồn tại dưới dạng các cửa hàng nhỏ lẻ và phân mảnh.

Trong khi đó, áp lực từ nhu cầu tiêu dùng mới đang ngày càng rõ nét. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu. Đây là "tệp khách hàng vàng" cho mô hình outlet khi họ vừa đề cao giá trị thương hiệu, vừa nhạy cảm về giá.

Một "khoảng trống" lớn khác nằm ở chi tiêu du lịch. Hiện mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại Việt Nam chỉ dao động khoảng 1.050–1.150 USD/người, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan hay Singapore. Điều này cho thấy dư địa cực lớn để gia tăng giá trị từ hoạt động mua sắm – yếu tố cốt lõi trong chiến lược du lịch hiện đại.

Nhìn ra thế giới, các mô hình này đã khẳng định sức mạnh kinh tế vượt trội. Tại Mỹ, thị trường outlet đạt quy mô khoảng 65 tỷ USD mỗi năm, thu hút hàng triệu lượt khách du lịch.

Tại châu Âu, doanh thu outlet năm 2023 đạt 21,4 tỷ Euro với sự góp mặt của hàng trăm thương hiệu quốc tế. Tại châu Á: Nhật Bản, Trung Quốc và Thái Lan đã thành công rực rỡ khi gắn kết outlet với du lịch trải nghiệm.

Những “làng outlet” tại đây không chỉ là nơi mua sắm mà còn tích hợp giải trí, ẩm thực và văn hóa, trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình của du khách.

Đối với mảng cửa hàng miễn thuế, mỗi khu vực lại có một đặc thù riêng: Mỹ vận hành theo cơ chế thị trường gắn với logistics hàng không; EU kiểm soát chặt chẽ theo liên minh thuế quan; còn Hàn Quốc dù phát triển mạnh mẽ nhưng lại khá nhạy cảm với những biến động từ dòng khách quốc tế.

Theo Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet tại các địa bàn trọng điểm: Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh và An Giang (Phú Quốc).

Tầm nhìn đến năm 2045 sẽ hình thành các “làng outlet cao cấp” tại cả ba miền. Chiến lược phát triển sẽ đi theo hai hướng chủ đạo. 

Thứ nhất: Mô hình “làng outlet cao cấp” với quy mô lớn, được quy hoạch như một tổ hợp tích hợp giữa mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa, hướng tới phân khúc khách hàng trung và cao cấp, đồng thời trở thành điểm đến du lịch.

Thứ hai: Mô hình trung tâm outlet đô thị hoặc ngoại vi, có quy mô linh hoạt hơn, tập trung vào các thương hiệu phổ thông và trung cấp, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng đại chúng và phù hợp với điều kiện quỹ đất, hạ tầng tại từng địa phương.

Đối với cửa hàng miễn thuế, mục tiêu là phủ kín 100% sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào nội đô các trung tâm du lịch. Đáng chú ý, định hướng mới sẽ cho phép kết hợp phục vụ cả khách nội địa và khách hưởng ưu đãi miễn thuế. Đặc biệt, mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt tại các hệ thống này lên 30–40% sẽ giúp quảng bá mạnh mẽ “quà tặng quốc gia” ra thế giới.

CẦN “CÚ HÍCH” CHÍNH SÁCH ĐỂ BỨT TỐC

Tính toán từ Đề án cho thấy, nếu triển khai hiệu quả, các mô hình này có thể tạo ra doanh thu trực tiếp khoảng 579.000 tỷ đồng, tương đương mức tăng trưởng 10% của thị trường bán lẻ. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là cơ chế, chính sách chưa hoàn thiện.

Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc IPPG chỉ ra nghịch lý: Việt Nam là trung tâm sản xuất lớn nhưng lại thiếu vắng outlet đúng nghĩa do thiếu khung pháp lý rõ ràng để thu hút các thương hiệu quốc tế.

Để “mở khóa” thị trường, các doanh nghiệp đã đề xuất loạt giải pháp thiết thực: Giao đất sạch cho nhà đầu tư chiến lược với ưu đãi như khu công nghiệp; xây dựng chính sách khuyến mại riêng cho outlet với mức giảm giá sâu phù hợp đặc thù hàng tồn, hàng qua mùa; triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử ngay tại điểm bán nhằm nâng cao trải nghiệm du khách.

Đối với mô hình cửa hàng miễn thuế, các doanh nghiệp kiến nghị mở rộng không gian hoạt động ra ngoài sân bay, cho phép triển khai trong các khu thương mại tự do, đồng thời phát triển bán hàng trực tuyến và tích hợp các phương thức thanh toán quốc tế.

Ở góc độ địa phương, TP.Hồ Chí Minh thể hiện rõ mục tiêu trở thành đầu tàu triển khai mô hình mới. Thành phố định hướng phát triển “làng outlet” quy mô lớn, tổ hợp mua sắm, dịch vụ và giải trí tích hợp, hướng tới trở thành điểm đến du lịch – tiêu dùng hấp dẫn.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP.Hồ Chí Minh đề xuất thí điểm mô hình mua sắm miễn thuế trong nội đô theo cơ chế “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay”, đồng thời áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Thành phố cũng đang chủ động chuẩn bị quỹ đất, hoàn thiện hạ tầng và các điều kiện cần thiết, sẵn sàng triển khai ngay khi đề án được phê duyệt.

Bên cạnh các ưu đãi về thuế và đất đai, nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một khung pháp lý minh bạch, ổn định và khả thi, yếu tố nền tảng để thu hút nhà đầu tư và bảo đảm tính bền vững của mô hình.