Dù Trung Quốc chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong nguồn cung thiết bị và vật liệu cho ngành chip Mỹ, nhưng với một số nguyên tố đất hiếm thiết yếu trong sản xuất chip, mức độ phụ thuộc của Mỹ vào Trung Quốc lại lên tới hơn 90%...

Theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA), các doanh nghiệp sản xuất chip Mỹ mỗi năm đã chi gần 27 tỷ USD để mua thiết bị và vật liệu phục vụ sản xuất. 

Nếu xét theo nơi đặt trụ sở của nhà cung cấp, khoảng 95% giá trị mua sắm đến từ các công ty có trụ sở tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Tuy nhiên, nếu tính theo quốc gia trực tiếp sản xuất thiết bị và vật liệu, tỷ lệ này chỉ còn 68%. Sự chênh lệch cho thấy nơi đặt trụ sở của doanh nghiệp không phản ánh đầy đủ nguồn gốc thực sự của hàng hóa. 

Trong khi đó, nếu tính theo nơi đặt trụ sở của nhà cung cấp, Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 1% nguồn cung, thì khi tính theo địa điểm sản xuất, tỷ trọng này tăng lên tới 5%. Với Đông Nam Á, tỷ lệ tương ứng tăng từ dưới 1% lên 10%.

Đáng chú ý, các số liệu này mới chỉ phản ánh thiết bị và vật liệu mà ngành chip Mỹ mua trực tiếp, chưa bao gồm nguyên liệu thô và linh kiện được cung cấp từ những công đoạn sâu hơn trong chuỗi sản xuất. Theo SIA, chính tại những khâu ít được chú ý, mức độ phụ thuộc của Mỹ vào Trung Quốc còn cao hơn.

Theo báo cáo, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 95% nguồn cung gali toàn cầu và 85% nguồn cung vonfram. Gali được sử dụng trong sản xuất bán dẫn hợp chất, còn vonfram có thể được tinh chế thành các hóa chất phục vụ quá trình tạo lớp màng mỏng trong sản xuất chip.

Trung Quốc cũng chiếm khoảng 95% nguồn cung neodymium và praseodymium khi tính gộp hai nguyên tố này. Đây đều là những nguyên tố đất hiếm được sử dụng để chế tạo nam châm hiệu suất cao, phục vụ động cơ, robot và những hệ thống đòi hỏi độ chính xác cao bên trong thiết bị sản xuất chip.

SIA cảnh báo, hoạt động sản xuất bán dẫn tại Mỹ vẫn phụ thuộc vào nhiều nguyên liệu đầu vào tiềm ẩn rủi ro ở các công đoạn đầu của chuỗi cung ứng toàn cầu. Những điểm yếu này có thể làm gia tăng rủi ro đối với ngành bán dẫn Mỹ và các quốc gia đối tác.

Thời gian qua, Trung Quốc đã áp dụng cơ chế cấp phép xuất khẩu đối với một số sản phẩm gali, vonfram và các sản phẩm liên quan đến bảy nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng.

Tháng 10/2025, nước này công bố thêm một loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu, nhưng sau đó tạm hoãn thực hiện đến ngày 10/11/2026. Trong khi đó, các yêu cầu cấp phép được ban hành trước đó vẫn tiếp tục có hiệu lực.

Sau chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng trước, Nhà Trắng cho biết hai nước vẫn đang trao đổi để giải quyết những quan ngại của Mỹ về tình trạng thiếu hụt đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác, hướng tới khôi phục nguồn cung.

Dù một số biện pháp kiểm soát đã được nới lỏng, các doanh nghiệp Mỹ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận một số khoáng sản thiết yếu hồi đầu năm nay, theo South China Morning Post hồi tháng 3.

Trước thực tế này, SIA đề xuất Mỹ chủ động dự trữ những nguyên liệu đầu vào quan trọng, đồng thời phối hợp với các nước đồng minh để phát triển nguồn cung thay thế.

Hiệp hội cảnh báo việc xây dựng năng lực sản xuất đối với một số loại vật liệu có thể mất từ 10 năm trở lên. Sau đó, các nhà cung cấp và vật liệu mới còn cần thêm 3-4 năm để trải qua quá trình thẩm định trước khi được chấp thuận sử dụng trong sản xuất chip.

Điều này cho thấy việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc không chỉ là vấn đề tìm kiếm nhà cung cấp mới. Với những nguyên liệu đặc biệt quan trọng đối với ngành bán dẫn, quá trình xây dựng nguồn cung thay thế có thể kéo dài nhiều năm, khiến chuỗi cung ứng chip Mỹ có khả năng đối mặt với những rủi ro.