Đứng trước các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu, ngành nhựa Việt Nam đang từng bước bứt phá, chuyển mình mạnh mẽ từ mô hình sản xuất truyền thống sang chuỗi giá trị tuần hoàn, định hình tương lai bền vững...

Theo báo cáo của Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), ngành nhựa Việt Nam tiếp tục giữ vai trò là một trụ cột quan trọng của sản xuất và xuất khẩu với hơn 6.000 doanh nghiệp đang hoạt động, quy mô toàn ngành ước đạt 34,3 tỷ USD năm 2025 (tăng so với 31,4 tỷ USD năm 2024), tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 10 tỷ USD, tới hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ chủ yếu là Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và ASEAN. 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tiếp tục giữ đà tăng trưởng 13%, đạt 8,9 tỷ USD.

LỜI GIẢI TUẦN HOÀN CHO BÀI TOÁN MÔI TRƯỜNG

VPA cho rằng nhựa đã trở thành một trong những vật liệu quan trọng của nền kinh tế hiện đại, hiện diện trong các lĩnh vực từ bao bì, xây dựng, giao thông đến điện tử, y tế và nông nghiệp. Với vai trò thiết yếu như vậy, nên khi nhựa được sử dụng rộng rãi, thách thức về quản lý sau tiêu dùng sản phẩm nhựa trở nên cấp thiết.

Nếu bị thải bỏ không đúng cách, độ bền - vốn là ưu điểm vượt trội sẽ chuyển thành áp lực lớn cho môi trường. Ngược lại, nếu được phân loại và thu gom phù hợp, rác thải nhựa sẽ trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào giá trị cho chu trình sản xuất mới.

Đánh giá về bước chuyển tư duy này, ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch VPA nhấn mạnh nhựa đã và đang đóng vai trò quan trọng trong sản xuất, thương mại và đời sống hiện đại. Vì vậy, câu chuyện của ngành hôm nay không chỉ là phát triển sản xuất, mà là làm thế nào để nâng cao giá trị của vật liệu trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ thiết kế, sử dụng tài nguyên, sản xuất đến thu gom, tái sử dụng và tái chế.

"Khi chất thải nhựa được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có giá trị và được đưa trở lại chu trình sản xuất một cách hiệu quả, chúng ta không chỉ giảm áp lực lên môi trường, mà còn tạo thêm giá trị kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) cũng cần hướng tới mục tiêu thúc đẩy quá trình này", ông Thắng nhấn mạnh.

Năm 2026 đánh dấu cột mốc quan trọng khi các quy định về EPR cùng quy định phân loại rác tại nguồn được triển khai quyết liệt. Các chính sách này buộc doanh nghiệp tính toán đến toàn bộ vòng đời sản phẩm, tăng cường liên kết với các đơn vị thu gom và tái chế để tạo dựng chuỗi nguyên liệu có thể truy xuất nguồn gốc.

Thực tế cho thấy EPR đã tạo động lực rõ rệt: nhiều loại bao bì trước đây bị bỏ đi nay đã được thu hồi hiệu quả, điển hình như một số doanh nghiệp trong ngành hiện đã tổ chức thu gom tái chế lên tới khoảng 500 tấn mỗi tháng.

BỨT PHÁ RÀO CẢN, HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Trên trường quốc tế, các xu hướng như Hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm nhựa hay Quy định về Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) của châu Âu đều đặt ra yêu cầu khắt khe về giảm thiểu bao bì, thiết kế tái chế và tỷ lệ nguyên liệu tái sinh. Vì vậy, với doanh nghiệp Việt Nam, chuyển đổi xanh giờ đây không còn là lựa chọn tương lai, mà là điều kiện sống còn để doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận thị trường.

Chủ tịch VPA cho biết toàn ngành đang tập trung vào ba giải pháp trọng tâm: phân loại - thu gom - tái chế sản phẩm sau sử dụng; tái thiết kế sản phẩm dễ thu hồi; và giảm lượng nhựa nguyên sinh trong thành phẩm nhưng vẫn đảm bảo tính năng kỹ thuật.

Tuy nhiên, con đường chuyển đổi vẫn còn không ít thách thức. Nút thắt lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa các khâu phân loại, thu gom và tái chế, dẫn đến nguồn nguyên liệu tái sinh chưa đủ sạch và ổn định. Bên cạnh đó, với hơn 90% doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, hạn chế về vốn, công nghệ và mặt bằng đang là rào cản lớn.

Để vượt qua thách thức, ngành nhựa Việt Nam lựa chọn lộ trình chuyển đổi từng bước, bắt đầu từ những cải tiến thiết thực trên từng dây chuyền, từng sản phẩm phù hợp với năng lực thực tế.

Khâu phân loại tại nguồn được triển khai linh hoạt dựa trên hạ tầng hiện có để phân tách nguyên liệu theo chất lượng. Khi vật liệu nhựa hoàn thành chức năng ban đầu nhưng vẫn giữ lại được giá trị trong nền kinh tế qua những vòng đời mới, trách nhiệm môi trường và lợi ích kinh tế sẽ hài hòa làm một. Đó chính là chìa khóa để ngành nhựa tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột, đóng góp tích cực vào tiến trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của đất nước.

“Đối với ngành nhựa Việt Nam, con đường phía trước không chỉ là tăng sản lượng, mà còn là nâng cao giá trị sản phẩm, cải tiến thiết kế, tiết kiệm tài nguyên, tăng sử dụng nguyên liệu tái chế, xây dựng hệ thống thu gom – tái chế hiệu quả và giảm tối đa lượng nhựa thất thoát ra môi trường”, ông Thắng nhấn mạnh; đồng thời khẳng định đó cũng là hướng đi để ngành nhựa tiếp tục phát huy vai trò là một trong những ngành vật liệu quan trọng của nền kinh tế hiện đại, đồng thời đóng góp tích cực vào quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.