Thời gian gần đây, các bệnh viện trên cả nước – đặc biệt là tại nhiều địa phương phía Bắc – liên tiếp ghi nhận các ca cấp cứu do truyền dịch tại nhà. Điều này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo xu hướng người dân tự ý điều trị theo “truyền miệng” mà không có chỉ định y tế…

Bệnh viện Đa khoa Hà Giang vừa liên tiếp cấp cứu hai trường hợp nhồi máu cơ tim cấp trong tình trạng nguy kịch, đều liên quan đến tắc động mạch vành phải. Trong đó có trường hợp người bệnh T.A., 68 tuổi, trú tại phường Hà Giang 2. Người bệnh đau ngực kéo dài 3 ngày nhưng không đến bệnh viện mà tự truyền dịch tại nhà.

Chỉ đến khi đau dữ dội kèm choáng, ngất, người bệnh mới được đưa đến bệnh viện. Kết quả chụp động mạch vành cho thấy động mạch vành phải bị tắc do huyết khối. Người bệnh được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp kèm blốc nhĩ thất độ cao. Các bác sĩ khẩn trương hồi sức, hút huyết khối và đặt stent tái thông mạch vành để đưa nhịp tim người bệnh trở lại bình thường.

Trước đó, chỉ trong 2 ngày, Trung tâm Y tế khu vực Tam Nông (Phú Thọ) tiếp nhận 2 bệnh nhân sốc phản vệ nguy kịch do tự ý tiêm truyền thuốc tại nhà. Trường hợp thứ nhất là bệnh nhân N.T.M. (68 tuổi). Trước đó, bệnh nhân bị ngã dẫn đến rạn xương sườn và đã khám tại phòng khám tư. Ba ngày sau, do mệt mỏi nhiều, bệnh nhân gọi người đến truyền dịch tại nhà “cho nhanh khỏe”. Khoảng một giờ sau truyền, bệnh nhân xuất hiện rét run, khó thở, da xanh tái và mệt lả.

Trường hợp thứ hai là bệnh nhân 78 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp. Do cảm thấy mệt mỏi, bệnh nhân đã gọi người đến truyền đạm tại nhà. Sau khoảng 3 giờ truyền, bệnh nhân xuất hiện nôn nhiều, da xanh tái. Khi nhập viện, huyết áp bệnh nhân tụt xuống 85/50 mmHg, kèm men gan tăng cao và chức năng thận suy giảm. 

Đầu năm nay, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Điện Biên cũng vừa cấp cứu một ca suy hô hấp, phù phổi nguy kịch. Bệnh nhân L.V.M (trú tại xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên) được đưa vào Khoa Cấp cứu trong tình trạng hôn mê, khó thở dữ dội, miệng trào nhiều bọt hồng. Người nhà cho biết, khoảng hai ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân có uống nhiều rượu. Sau đó, do cảm thấy mệt mỏi, bệnh nhân đã tự ý truyền dịch tại nhà.

Tại Khoa Cấp cứu, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân trong tình trạng suy hô hấp nặng, SpO₂ giảm sâu, kết quả chụp X-quang ngực cho thấy hình ảnh phù phổi cấp. Ngay lập tức, ê-kíp trực đã khẩn trương triển khai các biện pháp cấp cứu, đảm bảo hô hấp, sử dụng thuốc lợi tiểu và hồi sức tích cực. Sau khi kiểm soát được tình trạng ban đầu, bệnh nhân được chuyển lên Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc để tiếp tục điều trị chuyên sâu.

Mới đây, trên trang cá nhân, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đã phải lên tiếng cảnh báo: truyền dịch là một thủ thuật điều trị, không phải biện pháp bồi bổ cơ thể hay "liều thuốc hồi sức" dành cho mọi trường hợp.

Theo bác sĩ, những người tìm đến dịch vụ truyền dịch tại nhà hiện nay có thể chia thành ba nhóm. Nhóm đầu tiên là những trường hợp có chỉ định y khoa rõ ràng như người mắc bệnh mạn tính, người cao tuổi sức khỏe yếu, khó di chuyển hoặc bệnh nhân sốt, nôn, tiêu chảy cần bù nước và điện giải. Đây là nhóm có thể được cân nhắc truyền dịch tại nhà nếu không thuận tiện nhập viện.

Tuy nhiên, nhóm người bệnh này lại đối mặt nguy cơ biến chứng cao nhất bởi thể trạng vốn đã yếu, dễ xảy ra phản ứng với thuốc hoặc dịch truyền. Theo PGS. Nguyễn Lân Hiếu, việc truyền dịch tại nhà chỉ nên thực hiện khi người bệnh được bác sĩ khám, kê đơn và chỉ định cụ thể loại dịch, liều lượng cũng như tốc độ truyền. Người thực hiện phải là bác sĩ hoặc điều dưỡng có chứng chỉ hành nghề, mang theo đầy đủ thuốc và phương tiện xử trí sốc phản vệ…

Nhóm thứ hai là những người hoàn toàn không có chỉ định nhưng vẫn chủ động tìm đến dịch vụ vì cho rằng cơ thể suy nhược, cần “lấy lại sức” nhanh. Không ít người sau khi uống nhiều rượu bia, làm việc quá sức hoặc chỉ đơn giản cảm thấy mệt mỏi đã lựa chọn các gói “truyền thải độc gan”, “truyền vitamin C”, “truyền đạm phục hồi sức khỏe” với hy vọng nhanh chóng tỉnh táo để tiếp tục công việc.

Theo PGS Hiếu, phần lớn các dịch truyền này chỉ chứa nước muối, đường hoặc vitamin liều cao. Chúng không giúp gan đào thải rượu nhanh hơn, cũng không có tác dụng phục hồi sức khỏe thần kỳ như nhiều quảng cáo. Cảm giác khỏe lên sau truyền chủ yếu đến từ yếu tố tâm lý và việc cơ thể được bù nước.

Nhóm cuối cùng là những người truyền dịch với mục đích làm đẹp như truyền trắng, truyền vitamin C, glutathione hay collagen tại nhà hoặc tại các spa với mục đích làm đẹp. Bác sĩ đánh giá đây là nhóm tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất bởi thường sử dụng thuốc liều cao, sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cùng lúc, làm tăng đáng kể nguy cơ sốc phản vệ và nhiễm trùng.

GS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cũng chia sẻ những biến chứng rất nguy hiểm khi tự ý truyền dịch tại nhà. Điển hình như tình trạng nhiễm trùng, sốc nhiễm trùng.  Nếu tay nghề không chuẩn, dụng cụ không vô khuẩn tuyệt đối, vi khuẩn sẽ vào thẳng máu. Ngoài ra, ngay cả nước muối sinh lý, vitamin, đạm... cũng có thể gây sốc phản vệ, đặc biệt khi truyền nhanh, trong khi ở nhà thường không có sẵn máy monitor theo dõi, thuốc cấp cứu và oxy.

Một rủi ro khác là tắc mạch khí nếu trong dây truyền còn bọt khí. Dù hiếm gặp, biến chứng này có thể gây tắc mạch phổi và đe dọa tính mạng. Việc truyền quá nhanh hoặc quá nhiều dịch cũng có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng quá tải tuần hoàn, gây phù phổi, đặc biệt ở người cao tuổi, bệnh nhân tim mạch, suy thận hoặc trẻ nhỏ. Người bệnh sẽ xuất hiện khó thở, tức ngực, ho, phù và tăng huyết áp.

Ngoài ra còn có các biến chứng như viêm tắc tĩnh mạch, thoát mạch, thậm chí hoại tử nếu là thuốc có độc tính cao. Với các dịch truyền chứa điện giải như kali, natri hoặc Lactate Ringer, việc sử dụng không đúng chỉ định còn có thể gây rối loạn điện giải, dẫn đến rối loạn nhịp tim, co giật hoặc hôn mê…

Tương tự, BSCKII. Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP.HCM), nhấn mạnh khi biến chứng xảy ra, người bệnh có thể không kịp chuyển đến bệnh viện trong khi nhiều trường hợp tử vong diễn tiến rất nhanh. Người dân cũng không nên tin vào quảng cáo hoặc truyền dịch theo kinh nghiệm "truyền miệng". Mọi trường hợp đều cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định, đồng thời phải được thực hiện trong điều kiện bảo đảm an toàn để tránh những biến chứng đáng tiếc.