Một trong những thách thức lớn hiện nay là nhiều tổn thương ung thư giai đoạn sớm hệ tiêu hóa có kích thước rất nhỏ, hình ảnh kín đáo và dễ bị nhầm với tổn thương lành tính. Nếu không được nhận diện kỹ, bệnh có thể bị bỏ sót cho đến khi tiến triển sang giai đoạn muộn…

Ông N.Q.C (57 tuổi, Hà Nội) thường xuyên phải thức đêm do đặc thù công việc. Khoảng 2 tuần trước khi đến bệnh viện, ông xuất hiện những cơn đau âm ỉ vùng thượng vị kèm ợ hơi. Tại bệnh viện, nội soi tiêu hóa phát hiện hai vùng niêm mạc biến đổi cấu trúc, một vùng khoảng 2cm ở góc bờ cong nhỏ và một vùng khoảng 1cm ở mặt trước hang vị.

Đáng chú ý, các tổn thương xuất hiện trên nền niêm mạc dạ dày bị viêm teo nặng, mức C3 theo phân loại Kimura kèm theo dương tính với vi khuẩn HP. Kết quả sinh thiết sau đó xác định ung thư dạ dày. Các bác sĩ chỉ đinh phẫu thuật cắt 3/4 dạ dày kèm theo hóa xạ trị.

Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, ung thư dạ dày thường hình thành qua một quá trình tổn thương niêm mạc kéo dài, với sự tham gia của nhiều yếu tố. Trong đó, Helicobacter pylori (H. pylori) là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng. Vi khuẩn này có thể gây viêm dạ dày mạn tính, dẫn tới teo niêm mạc, biến đổi tế bào và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

Tại hội thảo khoa học “Cập nhật nội soi tiêu hóa chẩn đoán và can thiệp 2026”, ThS.BS. Nguyễn Đức Thông, Bệnh viện Nguyễn Trãi, cũng dẫn chứng hai trường hợp thực tế tại bệnh viện. Trường hợp đầu tiên là nữ bệnh nhân 67 tuổi, đến khám vì đau vùng thượng vị kéo dài 2 tháng. Kết quả sinh thiết ban đầu bằng nội soi ánh sáng trắng chỉ ghi nhận những vùng tế bào không điển hình.

Tuy nhiên, do hình ảnh tổn thương rất đáng ngờ, các bác sĩ tiếp tục theo dõi và nội soi kiểm tra bằng kỹ thuật tăng cường hình ảnh. Lúc này, những vùng thay đổi màu sắc trên bề mặt tổn thương hiện rõ hơn. Bác sĩ sinh thiết đúng vào vùng nghi ngờ và xác định đây là ung thư dạ dày giai đoạn sớm.

Trường hợp thứ hai là nam bệnh nhân 69 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, hoàn toàn không có triệu chứng và đi nội soi để tầm soát. Bác sĩ phát hiện một tổn thương chỉ khoảng 10mm ở thực quản giữa, hơi gồ và có màu sắc khác nhẹ so với niêm mạc xung quanh. Khi sử dụng kỹ thuật nội soi tăng cường hình ảnh, các bất thường về mạch máu tại vùng tổn thương trở nên rõ hơn. Kết quả xác định đây là ung thư thực quản giai đoạn rất sớm, khi tế bào ung thư mới nằm trong lớp niêm mạc.

“Hai trường hợp trên cho thấy ung thư đường tiêu hóa có thể ẩn mình dưới những tổn thương rất nhỏ. Nội soi ánh sáng trắng vẫn là nền tảng, nhưng trong một số trường hợp, việc kết hợp các kỹ thuật tăng cường hình ảnh và nội soi phóng đại giúp bác sĩ nhận diện rõ hơn những thay đổi bất thường về màu sắc, bề mặt và mạch máu”, BS. Thông nói.

Sáng 19/9 vừa qua, Hội Nội soi Tiêu hóa Can thiệp Việt Nam (VIGES) tổ chức Hội nghị Nội soi Tiêu hóa Can thiệp toàn quốc lần thứ II với chủ đề "Chuẩn hóa - Đổi mới - An toàn người bệnh". Qua thống kê cho thấy, ung thư đường tiêu hóa cướp đi sinh mạng của hơn 41.000 người mỗi năm tại Việt Nam, chiếm trên 37% tổng số ca tử vong do ung thư trên toàn quốc, trong bối cảnh tỷ lệ tầm soát và phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu còn thấp.

PGS.TS Nguyễn Công Long, Chủ tịch Hội Nội soi Tiêu hóa Can thiệp Việt Nam (VIGES), Viện trưởng Viện Tiêu hóa Bạch Mai, dẫn dữ liệu từ Tổ chức Ung thư Toàn cầu (Globocan) năm 2024, cho biết nước ta ghi nhận 177.404 ca mắc mới và 111.015 trường hợp tử vong vì ung thư. Nhóm bệnh lý đường tiêu hóa chiếm tới 56.340 ca nhiễm mới (gần 32%) và 41.401 ca tử vong. 

Cơ hội sống của bệnh nhân phụ thuộc trực tiếp vào thời điểm phát hiện mầm bệnh. Dù vậy, kết quả khảo sát tại 12 bệnh viện tuyến trung ương và địa phương cho thấy, bác sĩ phát hiện 115 ca ở giai đoạn đầu trong tổng số 2.857 người mắc ung thư dạ dày, đạt tỷ lệ 4%. Con số này quá thấp so với mức 58% của Nhật Bản và 63% của Hàn Quốc.

Thực tế này cho thấy ngành y tế cần đẩy mạnh sàng lọc cộng đồng và nội soi tầm soát định kỳ. Ông Long nhấn mạnh cuộc chiến chống ung thư tiêu hóa không thể chỉ diễn ra trong phòng mổ hay khoa ung bướu, mà phải bắt đầu ngay từ phòng nội soi. Việc phát hiện sớm cho phép thầy thuốc ứng dụng các biện pháp can thiệp ít xâm lấn thay vì phải phẫu thuật mở khoang bụng như trước.

Điển hình, kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc (ESD) giúp bóc tách trọn vẹn khối u ngay từ lớp niêm mạc ống tiêu hóa qua dây nội soi, hạn chế chảy máu và bảo tồn tối đa cấu trúc nội tạng. Tại hội thảo, các bác sĩ Việt Nam thao diễn trực tiếp kỹ thuật ESD dưới sự giám sát của các chuyên gia quốc tế, đồng thời thảo luận sâu về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm quét các tổn thương vi thể khi soi đại trực tràng. 

GS. Thawee Ratanachu-Ek, chuyên gia Thái Lan hỗ trợ ngành nội soi Việt Nam hơn 10 năm qua, khuyến cáo ngành y tế cần chuẩn hóa quy trình chuyên môn trên toàn hệ thống song song với việc du nhập công nghệ cao. Khi chuẩn hóa thực hành, người dân khám bệnh ở bất kỳ cơ sở y tế nào cũng tiếp cận dịch vụ chất lượng đồng đều.

Trước đó, ngày 14/9, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM đã chính thức triển khai hệ thống nội soi tiêu hóa thế hệ mới. Hệ thống này kết hợp hình ảnh độ phân giải cao, công nghệ tăng cường hình ảnh, nội soi phóng đại và trí tuệ nhân tạo. Sự kết hợp này giúp bác sĩ quan sát rõ hơn các vùng bất thường, phân tích cấu trúc bề mặt, hệ vi mạch và ranh giới tổn thương ngay trong quá trình nội soi. 

Có thể thấy, nội soi tiêu hóa đang bước vào một giai đoạn phát triển rất nhanh. Từ một phương tiện chủ yếu phục vụ chẩn đoán, nội soi ngày nay đã trở thành một lĩnh vực điều trị ít xâm lấn với những kỹ thuật ngày càng chuyên sâu: từ phát hiện và điều trị ung thư tiêu hóa giai đoạn sớm, ESD, nội soi khoang thứ ba, EUS và ERCP can thiệp, đến sự xuất hiện ngày càng rõ nét của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và y học chính xác.

Trong những năm tới, VIGES cho biết sẽ xây dựng một mạng lưới nội soi tiêu hóa Việt Nam ngày càng rộng lớn và thực chất hơn. Sự hiện diện tại hội nghị lần này của nhiều chuyên gia đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Thái Lan, Đài Loan (Trung Quốc) và các trung tâm quốc tế là minh chứng cho định hướng hội nhập quốc tế sâu rộng của lĩnh vực này.