Kết quả rà soát cho thấy cấu trúc hệ thống pháp luật năng lượng hiện hành được thiết kế theo tư duy quản lý từng phân ngành độc lập, thiếu hụt cơ chế pháp lý tổng thể để điều tiết sự liên thông giữa các thị trường năng lượng sơ cấp và thứ cấp...

Ngày 16/10, Bộ Tư pháp đăng tải tài liệu thẩm định kết quả rà soát báo cáo chuyên đề về đảm bảo an ninh năng lượng. Hồ sơ do Bộ Công thương soạn thảo.

Theo Bộ Công thương, qua rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cấp trung ương, các vấn đề chính tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp luật về điện lực và dầu khí; hoàn thiện pháp luật về địa chất, khoáng sản theo hướng quản lý khoáng sản chiến lược, quan trọng gắn với bảo đảm an ninh năng lượng.

NHẬN DIỆN CÁC VẤN ĐỀ PHÁT SINH

Phát triển nguồn điện, LNG, năng lượng tái tạo và năng lượng mới; phát triển thị trường điện cạnh tranh, mua bán điện trực tiếp và cơ chế giá điện; xử lý các cơ chế hỗ trợ giá điện, mua điện và hợp đồng mẫu không còn phù hợp.

Đồng thời đánh giá, loại trừ các văn bản về tài nguyên biển, khí tượng thủy văn, nhà ở, dân tộc và một số lĩnh vực khác chỉ có tác động gián tiếp hoặc chưa chứng minh được mối liên hệ trực tiếp với Nghị quyết số 70-NQ/TW.

Trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản, việc hoàn thiện pháp luật cần đảm bảo định hướng chuyển mạnh từ quản lý riêng lẻ từng mỏ sang quản trị tổng thể tài nguyên theo chuỗi giá trị, xuyên suốt từ điều tra địa chất, thăm dò, khai thác, chế biến sâu cho đến sản xuất vật liệu và các sản phẩm công nghiệp năng lượng.

Nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt và nắm giữ các khâu chiến lược; đồng thời phát huy nguồn lực của khu vực tư nhân và hợp tác quốc tế. Báo cáo xác định 5 trọng tâm trong lĩnh vực này.

Thứ nhất, Nhà nước tăng cường điều tra, đánh giá khoáng sản chiến lược, đi trước một bước phục vụ quy hoạch và cấp phép.

Thứ hai, lựa chọn doanh nghiệp đủ năng lực thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược, ưu tiên doanh nghiệp nhà nước; gắn trách nhiệm tiến độ, cam kết chế biến sâu trong nước và cơ chế thu hồi; công khai, minh bạch.

Thứ ba, bổ sung trong Luật Địa chất và khoáng sản (thay thế) cơ chế quản lý, dự trữ (dự trữ tại mỏ và dự trữ sản phẩm), bảo vệ khoáng sản chiến lược, quan trọng gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng.

Thứ tư, hợp tác quốc tế có chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ; kiểm soát chặt chẽ chuyển nhượng quyền, tiếp cận dữ liệu và xuất khẩu khoáng sản chiến lược; hạn chế, tiến tới không xuất khẩu khoáng sản thô.

Thứ năm, xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất, khoáng sản quốc gia kết nối với dữ liệu năng lượng, công nghiệp của Bộ; định kỳ dự báo cung - cầu nguyên liệu khoáng sản cho ngành năng lượng.

THIẾU CƠ CHẾ PHÁP LÝ TỔNG THỂ, THỐNG NHẤT

Kết quả rà soát cũng chỉ ra thực trạng những vấn đề có tính hệ thống, liên ngành, những chủ trương chưa được thể chế hóa đầy đủ, hoặc chưa thống nhất giữa các cơ quan, địa phương.

Báo cáo cho thấy sự phân mảnh trong chuỗi thủ tục đầu tư dự án năng lượng từ quy hoạch – chủ trương đầu tư – giao đất/giao khu vực biển – cấp phép khoáng sản – xây dựng.

Theo đó, một dự án năng lượng trọng điểm (như nhà máy điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, tổ hợp lọc hóa dầu, kho dự trữ dầu thô và xăng dầu chiến lược) hiện phải chịu sự điều chỉnh của 06 đến 08 đạo luật gồm: Luật Quy hoạch; Luật Đầu tư (hoặc Luật Đầu tư công, Luật PPP); Luật Điện lực; Luật Đất đai, Luật Địa chất và khoáng sản; Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo; Luật Xây dựng; Luật dự trữ quốc gia.

Bên cạnh đó là sự thiếu đồng bộ pháp luật chuyên ngành năng lượng với pháp luật về tài chính - ngân sách, thuế, tín dụng và quản lý nợ công.

Đặc biệt, kết quả rà soát cho thấy cấu trúc hệ thống pháp luật năng lượng hiện hành vẫn được thiết kế theo tư duy quản lý từng phân ngành độc lập.

“Cấu trúc phân mảnh này làm thiếu hụt một cơ chế pháp lý tổng thể để điều tiết sự liên thông giữa các thị trường năng lượng sơ cấp (than, dầu, khí, LNG) với thị trường năng lượng thứ cấp (thị trường điện cạnh tranh), cũng như thiếu khung pháp lý thống nhất cho các mô hình tích hợp đa ngành như trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia”, báo cáo chỉ ra thực trạng.

ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC ĐỂ HOÀN THIỆN THỂ CHẾ 

Từ kết quả rà soát để nhận diện vấn đề, Bộ Công thương đưa ra những yêu cầu, định hướng chiến lược hoàn thiện thể chế về an ninh năng lượng quốc gia.

Trong đó, cần tập trung thực hiện các nhóm nhiệm vụ trọng tâm cấp bách như hoàn thành đồng bộ các dự án Luật, Nghị quyết trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và ban hành văn bản quy định chi tiết có hiệu lực đồng thời;

Hoàn thiện đồng bộ thể chế về dự trữ quốc gia, dự trữ chiến lược trong lĩnh vực năng lượng và khoáng sản năng lượng.

Nghiên cứu, đề xuất ban hành cơ chế tín dụng ưu đãi, vượt giới hạn cấp tín dụng hợp vốn và bảo lãnh Chính phủ đối với các dự án năng lượng quan trọng quốc gia, cấp bách…

Theo Bộ Công Thương, an ninh năng lượng là vấn đề mang tính chất liên ngành, vĩ mô, tầm quốc gia.

Do đó, để thể chế hóa đầy đủ các định hướng tại Nghị quyết số 70- NQ/TW, Kết luận số 18-KL/TW và các chủ trương liên quan, Bộ Công Thương đề nghị các Bộ, ngành có liên quan tiếp tục triển khai hiệu quả, đầy đủ các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 70-NQ/TW, Nghị quyết số 328-NQ/CP; chịu trách nhiệm về kết quả rà soát về đánh giá tiêu chí an ninh năng lượng tại các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành…