Rủi ro khí hậu trở thành lực cản mới với dòng vốn FDI toàn cầu
TThiên Nga
Chọn cỡ chữ
Không chỉ gây thiệt hại về hạ tầng và làm gia tăng chi phí sản xuất, những rủi ro khí hậu, thời tiết cực đoan đang trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn của các tập đoàn đa quốc gia. Những quốc gia đang phát triển, vốn có nhu cầu lớn về vốn đầu tư nước ngoài, lại đứng trước nguy cơ bị nhà đầu tư né tránh do mức độ dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu…
Người dân di chuyển qua khu vực ngập nước tại một khu chợ ở Bangkok, Thái Lan, trong một trận mưa lớn. Ảnh: Athit Perawongmetha
Biến
đổi khí hậu đang tạo ra một thách thức mới đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước
ngoài (FDI) toàn cầu. Khi các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn
hán và nắng nóng ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, doanh nghiệp không
chỉ phải tính toán chi phí đầu tư, nhân công hay khả năng tiếp cận thị trường,
mà còn phải đánh giá khả năng chống chịu của hạ tầng và môi trường tự nhiên tại
địa điểm triển khai dự án.
Đường
giao thông có thể bị ngập lụt, nguồn nước phục vụ sản xuất không được bảo đảm,
lưới điện bị gián đoạn hoặc nhiệt độ quá cao ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động.
Những rủi ro này có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất, gia tăng chi phí vận
hành và kéo dài thời gian thu hồi vốn.
Trong
bối cảnh đó, mức độ dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu đang dần trở thành
một biến số quan trọng trong quyết định lựa chọn địa điểm đầu tư của các tập
đoàn đa quốc gia.
Rủi
ro khí hậu đang trở thành một yếu tố ngày càng được các tập đoàn đa quốc gia
cân nhắc trong quyết định đầu tư. Tại những thị trường có nguy cơ cao xảy ra
thiên tai và thời tiết cực đoan, doanh nghiệp có thể phải tính đến chi phí khắc
phục thiệt hại, gián đoạn hoạt động và những bất ổn đối với chuỗi cung ứng. Vì
vậy, một số nhà đầu tư có xu hướng trì hoãn, điều chỉnh hoặc thậm chí từ bỏ kế
hoạch triển khai dự án tại các quốc gia đang phát triển do lo ngại những tổn thất
có thể phát sinh trong tương lai.
RỦI
RO KHÍ HẬU LÀM THAY ĐỔI BẢN ĐỒ ĐẦU TƯ TOÀN CẦU
Nhiều
nghiên cứu cho thấy mức độ dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu có thể ảnh
hưởng đáng kể đến khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài của một quốc gia. Một
nghiên cứu trên phạm vi 159 quốc gia đã chỉ ra mối liên hệ giữa rủi ro khí hậu
và dòng vốn FDI.
Cụ
thể, khi chỉ số dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu tăng thêm 1 điểm trên
thang 100 điểm, dòng vốn FDI vào quốc gia đó được ước tính giảm khoảng 12%, nếu
các yếu tố liên quan khác không thay đổi.
Chỉ
số này không chỉ đo lường mức độ một quốc gia phải đối mặt với các hiểm họa khí
hậu, mà còn đánh giá năng lực thích ứng và khả năng ứng phó trước những tác động
đó. Vì vậy, một quốc gia có mức độ dễ bị tổn thương cao không chỉ đối mặt với
nguy cơ thiệt hại lớn hơn do biến đổi khí hậu, mà còn có thể gặp bất lợi trong
cạnh tranh thu hút đầu tư quốc tế.
Những
kết quả trên cho thấy rủi ro khí hậu không còn chỉ là vấn đề môi trường hay
trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, mà đã trở thành một yếu tố kinh tế có ảnh
hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư. Nguy cơ thiệt hại tài sản, gián đoạn hoạt
động và gia tăng chi phí vận hành có thể làm thay đổi bài toán hiệu quả, khả
năng sinh lời cũng như triển vọng dài hạn của dự án. Một số quyết định đầu tư
quy mô lớn trong thực tế đã phản ánh rõ xu hướng thận trọng này.
Google
từng đình chỉ kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu trị giá 200 triệu USD tại
Chile sau khi tòa án môi trường thu hồi giấy phép xây dựng do những quan ngại về
tác động của dự án đối với nguồn cung nước và môi trường.
Tương
tự, dự án trung tâm dữ liệu trị giá 1 tỷ USD do Microsoft và công ty trí tuệ
nhân tạo G42 có trụ sở tại Abu Dhabi đề xuất tại Kenya đã bị trì hoãn và cuối
cùng đình chỉ trong bối cảnh lo ngại về tình trạng căng thẳng nguồn nước tại
khu vực triển khai dự án.
Đối
với những dự án có nhu cầu sử dụng nước và năng lượng lớn như trung tâm dữ liệu,
khả năng tiếp cận nguồn nước ổn định, hệ thống điện tin cậy và điều kiện khí hậu
phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu những yếu tố này không được bảo đảm,
chi phí đầu tư ban đầu có thể tăng lên đáng kể, trong khi nguy cơ gián đoạn hoạt
động cũng lớn hơn.
Những
tổn thất do thiên tai gây ra cũng cho thấy rủi ro khí hậu có thể nhanh chóng
chuyển hóa thành thiệt hại tài chính.
Đối với các tập đoàn đa quốc gia, những rủi ro này có thể ảnh hưởng đến toàn bộ phương án đầu tư, từ lựa chọn địa điểm xây dựng nhà máy, thiết kế hệ thống hạ tầng, tổ chức chuỗi cung ứng đến tính toán chi phí bảo hiểm và dự phòng tài chính.
Một
nghiên cứu phân tích 71 doanh nghiệp lớn niêm yết trên thị trường chứng khoán
cho thấy những công ty ghi nhận tổn thất lớn do lũ lụt đã chứng kiến giá trị
dành cho cổ đông giảm trung bình 5% trong năm tiếp theo, sau khi loại trừ tác động
từ những biến động chung của thị trường.
Tại
Việt Nam, bão và lũ lụt gây thiệt hại ước tính 475 triệu USD đối với cơ sở hạ tầng
năng lượng và giao thông trong năm 2022. Tình trạng hạ tầng thiếu tin cậy cũng
khiến doanh nghiệp thiệt hại khoảng 280 triệu USD.
Ở
Thái Lan, trận lũ lụt nghiêm trọng năm 2011 đã khiến nhiều doanh nghiệp, trong
đó có Toyota, Nissan và Honda, phải tạm ngừng sản xuất do nhà máy bị ngập. Việc
các cơ sở sản xuất linh kiện và phương tiện bị đình trệ không chỉ gây tổn thất
cho từng doanh nghiệp mà còn tạo hiệu ứng dây chuyền đối với chuỗi cung ứng.
Vì
vậy, một địa điểm có chi phí nhân công thấp, ưu đãi thuế hấp dẫn và thị trường
tiêu thụ tiềm năng chưa chắc đã là lựa chọn tối ưu nếu phải đối mặt với nguy cơ
thiên tai cao và năng lực phục hồi hạ tầng hạn chế.
Điều
đáng chú ý là rủi ro khí hậu không nhất thiết khiến dòng vốn đầu tư rời khỏi tất
cả các thị trường dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, nó có thể khiến các dự án tại những
quốc gia này trở nên đắt đỏ hơn, kém hấp dẫn hơn và khó tiếp cận nguồn tài
chính hơn so với những địa điểm có khả năng chống chịu tốt.
NGHỊCH
LÝ KHÍ HẬU: CÁC NƯỚC NGHÈO VỪA CHỊU THIỆT HẠI, VỪA MẤT CƠ HỘI ĐÓN VỐN
Hệ
quả của xu hướng né tránh đầu tư không chỉ dừng lại ở những thiệt hại trực tiếp
do thiên tai gây ra. Đối với các quốc gia đang phát triển, việc dòng vốn FDI
suy giảm còn có thể tạo ra những hệ lụy lâu dài đối với tăng trưởng, việc làm
và năng lực công nghệ.
FDI
không chỉ mang đến nguồn vốn cho phát triển sản xuất, kinh doanh mà còn góp phần
tạo việc làm, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, cải thiện kỹ năng lao động và kết
nối doanh nghiệp trong nước với chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi
các tập đoàn đa quốc gia quyết định không đầu tư hoặc chuyển hướng sang những
thị trường ít rủi ro hơn, các quốc gia đang phát triển có thể mất đi cơ hội tiếp
cận những nguồn lực quan trọng cho quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa.
Đây là một nghịch lý đáng chú ý của biến đổi khí hậu. Những quốc gia có năng lực tài chính và hạ tầng hạn chế thường dễ bị tổn thương hơn trước các hiện tượng thời tiết cực đoan. Nhưng chính những yếu tố này lại khiến họ khó thu hút đầu tư, trong khi nguồn vốn đầu tư nước ngoài có thể giúp cải thiện hạ tầng, tạo việc làm và nâng cao năng lực thích ứng.
Nói
cách khác, rủi ro khí hậu có thể tạo ra một vòng xoáy bất lợi: thiên tai làm
suy yếu cơ sở hạ tầng và năng lực sản xuất; những hạn chế này khiến nhà đầu tư
e ngại; dòng vốn FDI suy giảm lại làm giảm nguồn lực dành cho phát triển và
nâng cấp hạ tầng chống chịu khí hậu.
Các
quốc gia đang phát triển đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc nhiều vào nông
nghiệp, có đặc điểm địa lý bất lợi hoặc sở hữu hệ thống cơ sở hạ tầng còn thiếu
đồng bộ.
Theo
dự báo của Phòng thí nghiệm Tác động Khí hậu (Climate Impact Lab) thuộc Đại học
Chicago, khoảng 90% số ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong những thập kỷ tới
sẽ xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Đáng
chú ý, sự bất bình đẳng trong phân bổ thiệt hại khí hậu còn thể hiện ở khoảng
cách giữa mức độ phát thải và mức độ chịu tác động. Các quốc gia châu Phi chỉ
đóng góp chưa đến 4% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, nhưng lại thuộc
nhóm khu vực phải đối mặt với những tác động tiêu cực nghiêm trọng nhất của biến
đổi khí hậu.
Không
chỉ các quốc gia đang phát triển chịu thiệt hại, chính những tập đoàn đa quốc
gia cũng có thể bỏ lỡ các cơ hội kinh doanh đáng kể khi lựa chọn né tránh những
thị trường có rủi ro khí hậu cao.
Nhiều
quốc gia dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu lại sở hữu những nguồn tài
nguyên chiến lược, khoáng sản thiết yếu và thị trường tiêu dùng đang tăng trưởng
nhanh.
Chẳng
hạn, Cộng hòa Dân chủ Congo cung cấp phần lớn nguồn cobalt của thế giới, trong
khi Indonesia đã trở thành nhà sản xuất nickel hàng đầu toàn cầu. Đây đều là những
nguồn cung có vai trò quan trọng đối với các ngành công nghiệp pin, xe điện và
công nghệ năng lượng sạch.
Việc
các doanh nghiệp quá thận trọng trước rủi ro khí hậu có thể khiến họ đánh mất
cơ hội tiếp cận những nguồn nguyên liệu quan trọng và thị trường giàu tiềm năng
này. Trong khi đó, những doanh nghiệp có khả năng chấp nhận và quản trị rủi ro
tốt hơn có thể xây dựng được vị thế cạnh tranh đáng kể.
Điều
này cho thấy bài toán đầu tư trong bối cảnh biến đổi khí hậu không đơn giản là
lựa chọn giữa thị trường an toàn và thị trường rủi ro. Vấn đề quan trọng hơn là
doanh nghiệp có khả năng nhận diện, định lượng và quản trị rủi ro đến đâu, cũng
như mức độ sẵn sàng của quốc gia tiếp nhận đầu tư trong việc bảo đảm điều kiện
hoạt động ổn định cho các dự án dài hạn.
TĂNG
KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU ĐỂ GIỮ SỨC HÚT ĐẦU TƯ
Để
hạn chế xu hướng né tránh đầu tư, các quốc gia đang phát triển cần chuyển từ
cách tiếp cận ứng phó sau thiên tai sang chủ động nâng cao khả năng chống chịu
của nền kinh tế trước rủi ro khí hậu.
Một
trong những giải pháp quan trọng là tăng đầu tư cho hạ tầng có khả năng chống
chịu. Hệ thống đường bộ, cảng biển, lưới điện và cấp nước cần được thiết kế,
nâng cấp để có thể duy trì hoạt động trong điều kiện thời tiết cực đoan.
Đối với các nhà đầu tư, chất lượng hạ tầng không chỉ quyết định chi phí logistics và hiệu quả sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động liên tục của dự án. Một khu công nghiệp có hệ thống thoát nước tốt, nguồn điện ổn định và phương án ứng phó thiên tai rõ ràng sẽ có lợi thế hơn trong thu hút những dự án đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài.
Nguồn
viện trợ quốc tế cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Theo
nghiên cứu, những quốc gia dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu nhận được
nhiều viện trợ hơn dành cho các hoạt động thích ứng khí hậu cũng có xu hướng
thu hút FDI cao hơn so với những nước nhận ít viện trợ.
Kết
quả này cho thấy nguồn vốn hỗ trợ không chỉ giúp cải thiện năng lực ứng phó
thiên tai mà còn có thể tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư về cam kết và khả năng
quản trị rủi ro của quốc gia tiếp nhận vốn.
Một
hướng khác là phát triển các công cụ bảo hiểm và chia sẻ rủi ro. Các ngân hàng
phát triển quốc tế có thể tham gia cung cấp bảo hiểm rủi ro khí hậu cho doanh
nghiệp đa quốc gia, giúp bù đắp một phần tổn thất nếu thiên tai hoặc những sự
kiện gián đoạn thuộc phạm vi bảo hiểm khiến dự án không thể vận hành theo kế hoạch.
Ngân
hàng Thế giới hiện đã triển khai các hình thức bảo hiểm tương tự đối với rủi ro
chính trị, qua đó góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp khi đầu tư vào những
thị trường như Kenya, Mozambique và Nigeria.
Nếu
được mở rộng phù hợp sang các rủi ro khí hậu, những công cụ tài chính này có thể
giúp giảm mức độ bất định của dự án, cải thiện khả năng tiếp cận vốn và tạo điều
kiện để doanh nghiệp mạnh dạn hơn khi đầu tư vào những quốc gia có mức độ dễ bị
tổn thương cao.
Bên
cạnh đó, chất lượng dữ liệu khí hậu cũng cần được cải thiện. Hiện nay, nhiều hệ
thống đánh giá rủi ro thường xếp hạng mức độ dễ bị tổn thương theo phạm vi quốc
gia, trong khi điều kiện thực tế có thể rất khác nhau giữa các địa phương,
thành phố và địa điểm triển khai dự án.
Một
quốc gia có thể có những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt, nhưng
cũng có những địa bàn sở hữu điều kiện hạ tầng và khả năng chống chịu tốt hơn.
Nếu chỉ dựa vào đánh giá rủi ro ở cấp quốc gia, doanh nghiệp có thể bỏ qua cả
những địa điểm đầu tư có tiềm năng.
Vì
vậy, cần xây dựng hệ thống dữ liệu chi tiết về nguy cơ ngập lụt, khả năng tiếp
cận nguồn nước, mức độ nắng nóng, chất lượng hạ tầng và năng lực thích ứng tại
từng địa phương. Những dữ liệu này sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác hơn mức
độ rủi ro, thay vì đưa ra quyết định dựa trên những nhận định khái quát về toàn
bộ thị trường.
Nhìn
rộng hơn, khả năng chống chịu khí hậu đang trở thành một bộ phận quan trọng
trong năng lực cạnh tranh quốc gia và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Những
quốc gia chủ động nâng cấp hạ tầng, minh bạch hóa dữ liệu rủi ro, phát triển
các công cụ tài chính và xây dựng cơ chế ứng phó hiệu quả sẽ có nhiều lợi thế
hơn trong thu hút dòng vốn dài hạn.
Đối
với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam, yêu cầu này càng có
ý nghĩa khi các quyết định đầu tư ngày càng gắn với khả năng bảo đảm hoạt động
liên tục của dự án trước những biến động khí hậu.
Thay
vì để rủi ro khí hậu trở thành yếu tố khiến nhà đầu tư rời bỏ thị trường, việc
nâng cao khả năng chống chịu cần được xem là một phần của chiến lược thu hút
FDI thế hệ mới. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ tài sản và hoạt động sản xuất
trước thiên tai, mà còn là điều kiện để duy trì sức hấp dẫn đầu tư, thúc đẩy
tăng trưởng xanh và bảo đảm triển vọng phát triển dài hạn.
Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 – 2030 gắn với yêu cầu điện thương phẩm tăng 11 - 12% mỗi năm, đồng thời thúc đẩy tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, hoàn thiện cơ chế đầu tư và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng...
Với nhu cầu vốn đầu tư lên tới 77 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành năng lượng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn và cải thiện môi trường đầu tư. Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế, xử lý các dự án tồn đọng và phát triển hạ tầng công nghệ được xem là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm nguồn cung điện...
Với sự tham gia của hơn 150 quốc gia, Liên minh châu Âu, 37 thành phố và hơn 260 doanh nghiệp, Gói chuyển giao điện khí hóa vừa được công bố tại COP31 đã huy động hàng tỷ USD vốn đầu tư, mở rộng lưới điện và đẩy nhanh lộ trình điện hóa trong giao thông lẫn công nghiệp nặng...
Thông qua mở rộng kết nối hạ tầng xuyên biên giới, đầu tư và xuất khẩu công nghệ năng lượng sạch, Trung Quốc đang gia tăng vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh tại châu Á - Thái Bình Dương, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh và rủi ro gián đoạn nguồn cung ngày càng lớn…
Theo quy định mới, mức phạt tiền tối đa cho một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức. Đáng chú ý, đối với dự án thi công không có giấy phép môi trường có thể bị phạt đến 600 triệu đồng...
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp
cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Theo Thủ tướng Chính phủ, sẽ áp dụng những cơ chế khuyến khích mạnh để các doanh nghiệp nước ngoài cam kết chuyển giao công nghệ; tăng cường sử dụng nhà cung ứng là các doanh nghiệp Việt Nam; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của Việt Nam.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...
Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...
Nhìn lại di sản và thành tựu của Thời báo Kinh tế Việt Nam - Tạp chí Kinh tế Việt Nam trong 35 năm qua, giá trị lớn nhất không chỉ đo bằng lượng thông tin phục vụ bạn đọc hàng ngày, hàng giờ, cũng...
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...