Không chỉ thiếu nguồn cung, giá vật liệu xây dựng tăng mạnh đang tạo sức ép kép lên các nhà thầu tại Thanh Hóa. Nhiều doanh nghiệp cho biết giá mua thực tế cao gấp nhiều lần mức giá đã ký trong hợp đồng, tiềm ẩn nguy cơ thua lỗ và chậm tiến độ...

Sở Xây dựng Thanh Hóa vừa phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị với các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu thi công và các đơn vị sản xuất, cung ứng vật liệu xây dựng, nhằm tháo gỡ những vướng mắc về nguồn cung, giá vật liệu và hợp đồng xây dựng. 

NGUỒN CUNG VẬT LIỆU CHƯA THEO KỊP NHU CẦU

Theo Sở Xây dựng Thanh Hóa, nhu cầu vật liệu phục vụ các công trình trên địa bàn tỉnh trong năm 2026 và những năm tiếp theo rất lớn. Riêng đất san lấp ở trạng thái tự nhiên, nhu cầu năm 2026 khoảng 58,59 triệu m3, trong đó các công trình sử dụng vốn ngân sách Nhà nước cần khoảng 18,24 triệu m3, còn khu vực ngoài ngân sách khoảng 40,35 triệu m3.

Thanh Hóa hiện có 60 mỏ đất san lấp được cấp phép khai thác trong năm 2026, nhưng 20 mỏ đang tạm dừng do hết trữ lượng, phục vụ cơ quan cảnh sát điều tra hoặc chưa thuê đất. 40 mỏ đủ điều kiện hoạt động có tổng trữ lượng khoảng 56,11 triệu m3 ở trạng thái tự nhiên, công suất cung ứng khoảng 15,58 triệu m3/năm.

Đáng chú ý, theo hồ sơ các đơn vị cung cấp, hiện chỉ 10/40 mỏ đất còn thời gian hoạt động, với sản lượng còn lại từ nay đến hết năm 2026 khoảng 2,969 triệu m3 ở trạng thái tự nhiên, tương đương khoảng 3,83 triệu m3 ở trạng thái nở rời.

Tính cả nguồn thu hồi khoáng sản, tổng công suất khai thác đất năm 2026 khoảng 37,3 triệu m3, mới đáp ứng khoảng 63,67% nhu cầu toàn tỉnh. Khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn cung thực tế đang tạo áp lực lớn cho các dự án xây dựng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều công trình đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ.

Trong khi đó, nguồn đá xây dựng có quy mô lớn hơn. Toàn tỉnh có 219 mỏ đá được cấp phép khai thác, trong đó 183 mỏ đủ điều kiện hoạt động năm 2026, với trữ lượng khai thác khoảng 163 triệu m3 và tổng công suất cung ứng khoảng 8,24 triệu m3/năm.

Nhu cầu đá xây dựng ở trạng thái tự nhiên năm 2026 khoảng 10,05 triệu m3. Tổng công suất khai thác và nguồn thu hồi khoảng 17,19 triệu m3, tương đương khả năng đáp ứng 171% nhu cầu. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên và công suất được cấp phép chưa đồng nghĩa với lượng vật liệu thực tế có thể đưa ra thị trường. Đến nay, Sở Xây dựng mới công bố thông tin đối với 63/183 mỏ đá đang hoạt động, với tổng sản lượng còn lại đến hết năm khoảng 1,182 triệu m3 ở trạng thái tự nhiên.

Đáng chú ý nhất là cát xây dựng. Thanh Hóa có 23 mỏ cát được cấp phép nhưng chỉ 8 mỏ đủ điều kiện hoạt động trong năm 2026, với công suất khoảng 0,295 triệu m3/năm. Trong khi nhu cầu cát xây dựng tự nhiên lên tới 8,135 triệu m3, nguồn khai thác hiện tại mới đáp ứng khoảng 30,2% nhu cầu.

Để bổ sung nguồn cung, trong quý 4/2026, Thanh Hóa dự kiến cấp phép, đưa vào hoạt động 6 mỏ cát theo cơ chế, chính sách đặc thù, với công suất khoảng 2,13 triệu m3/năm. Cùng với đó, 24 cơ sở đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền, tổng công suất thiết kế khoảng 2,39 triệu m3/năm. Tính cả cát nghiền, tổng công suất cát xây dựng ở trạng thái nở rời khoảng 5,16 triệu m3, mới đáp ứng khoảng 53,8% nhu cầu.

GIÁ VẬT LIỆU TĂNG, NHÀ THẦU CHỊU ÁP LỰC

Nguồn cung hạn chế đang tác động trực tiếp đến giá vật liệu. Theo Công văn số 11710/SXD-KTVL ngày 24/9/2026 của Sở Xây dựng Thanh Hóa, giá đá tháng 9 tăng khoảng 3 - 7% so với tháng 8. Bình quân quý 3/2026, giá đá tăng khoảng 5 - 15% so với quý 2, tăng 20 - 38% so với quý 1 và tăng 34 - 59% so với quý 4/2025, tùy từng loại.

Hiện giá đá 1x2 dao động 220.000 - 409.000 đồng/m3; đá hộc từ 150.000 - 327.273 đồng/m3; cấp phối đá dăm loại I từ 181.818 - 376.818 đồng/m3. Biến động này đang gây áp lực lớn cho các nhà thầu, nhất là những dự án áp dụng hợp đồng trọn gói.

Ông Hán Thành Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Tuấn Linh, cho biết doanh nghiệp đang thi công dự án đường ven biển đoạn Hoằng Thanh - Nghi Sơn và gặp khó khăn về nguồn đá.

Theo ông Tuấn, có mỏ báo giá đá base A và base B khoảng 113.000 đồng/m3 nhưng không có hàng. Một số mỏ khác có hàng lại báo giá 200.000 - 300.000 đồng/m3, trong khi giá nhà thầu đã ký với chủ đầu tư chỉ 63.000 đồng/m3. Doanh nghiệp ước tính khi hoàn thành dự án có thể lỗ khoảng 12 tỷ đồng.

Tương tự, nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng mỏ công bố một mức giá nhưng giá bán thực tế lại khác, thậm chí có trường hợp công bố giá nhưng không có hàng. Ông Nguyễn Duy Nở, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Tuấn, cho biết trong quá trình khảo sát 14 điểm mỏ cùng chủ đầu tư và đơn vị tư vấn, chỉ khoảng một nửa số mỏ có đá hộc phục vụ dự án, nhưng giá lên tới 300.000 đồng/m3, trong khi giá nhà thầu ký với chủ đầu tư là 200.000 đồng/m3.

Đến ngày 3/10/2026, Sở Xây dựng Thanh Hóa đã nhận báo cáo của 110/170 đơn vị. Trong số này, 8/110 đơn vị phản ánh dự án bị ảnh hưởng do giá đá tăng, dẫn đến chậm tiến độ. Mức tăng chi phí/hợp đồng thi công do biến động giá đá khoảng 4,4 - 50% giá trị hợp đồng, tùy thời điểm ký hợp đồng xây lắp. Các dự án chịu tác động chủ yếu là công trình hạ tầng kỹ thuật và giao thông, phần lớn là hợp đồng trọn gói.

Trước thực tế này, các doanh nghiệp, chủ đầu tư và đơn vị cung ứng vật liệu đề nghị tỉnh rà soát những mỏ có khả năng nâng công suất, rút ngắn thủ tục cấp phép và tăng nguồn cung cho các dự án đầu tư công.

Theo ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, vấn đề hiện nay không hẳn là tỉnh thiếu tài nguyên mà thiếu nguồn cung cục bộ. Trong đó, đất mới đáp ứng khoảng 63 - 64% nhu cầu, còn cát đang thiếu trầm trọng.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa sẽ tập trung tháo gỡ nguồn cát, kết nối chủ mỏ với nhà thầu, chủ đầu tư để bảo đảm nguồn cung. Đối với các mỏ không vi phạm và đủ điều kiện nâng công suất, hồ sơ sẽ được hoàn thiện, trình UBND tỉnh Thanh Hóa xem xét cấp phép trong thời gian ngắn.

Đối với trường hợp mỏ còn trữ lượng nhưng không khai thác, công bố giá nhưng không có hàng hoặc có dấu hiệu chênh lệch bất thường về giá, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra, lập biên bản và trường hợp cần thiết chuyển cơ quan công an xem xét, xử lý theo quy định.

Ông Hoàng Văn Đồng, Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa, cũng cho biết sẽ tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp về các trường hợp mỏ công bố giá nhưng không có hàng, bán không đúng giá công bố hoặc có mức giá chênh lệch bất thường giữa các mỏ cùng khu vực. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được kiểm tra, xử lý.

Bên cạnh bài toán nguồn cung và giá vật liệu, việc xử lý các hợp đồng xây dựng bị tác động bởi biến động giá cũng được đặt ra. Theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, với hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, việc điều chỉnh đơn giá chỉ thực hiện trong những trường hợp pháp luật và hợp đồng quy định, trong đó có trường hợp bất khả kháng và hoàn cảnh cơ bản thay đổi.

Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các nhà thầu được yêu cầu tập trung máy móc, thiết bị, nhân lực, đẩy nhanh tiến độ thi công; đồng thời khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh giá để trình thẩm định, phê duyệt và thanh toán kịp thời đối với khối lượng hoàn thành đủ điều kiện.