Chương trình mục tiêu quốc gia được hợp nhất từ 04 Chương trình hiện hành, tập trung 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm; chuyển đổi mạnh mẽ từ phương thức phân bổ "theo nhu cầu đăng ký" sang "theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện"; đồng thời bỏ tầng nấc trung gian.

Sáng 14/8, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 04 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia.

CƠ CẤU LẠI 7 NHÓM NHIỆM VỤ TRỌNG TÂM

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết thực trạng quản lý các Chương trình hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Do đó, Chính phủ đề xuất giải pháp thống nhất tên gọi, cơ cấu lại nội dung và đổi mới cơ chế quản lý để bảo vệ kết quả đã đạt được và nâng cao hiệu quả ngân sách.

Tờ trình của Chính phủ nêu rõ, tên gọi chính thức là “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035”.

Chương trình được hợp nhất từ 04 Chương trình hiện hành (văn hóa; giáo dục - đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển). Riêng Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng theo Nghị quyết số 163/2024/QH15 do tính chất bảo đảm an ninh, trật tự xã hội đặc thù.

Tổng vốn huy động giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng. Chính phủ định hướng cơ cấu ngân sách gồm khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, cấu trúc 07 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm phát triển hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường; phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm, nâng cao thu nhập (chuỗi giá trị, OCOP, tín dụng chính sách); hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, y tế cơ sở, đối tượng dễ bị tổn thương; bảo tồn và phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, di sản; thực hiện chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng tái định cư thủy điện; quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá.

Chính phủ chuyển đổi mạnh mẽ từ phương thức phân bổ "theo nhu cầu đăng ký" sang "theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện", bỏ tầng nấc trung gian.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan điều phối chung. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm tổng hợp, phân bổ, điều chuyển vốn. Các Bộ chuyên ngành ban hành tiêu chuẩn, tiêu chí, đánh giá kết quả đầu ra. Địa phương áp dụng nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", tự chọn danh mục, ưu tiên vốn, chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ.

TÍCH HỢP THỰC CHẤT, KHÔNG CỘNG GỘP CƠ HỌC

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đã trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ. Hội đồng Dân tộc thống nhất cao về sự cần thiết tích hợp, tuy nhiên nhấn mạnh các yêu cầu kỹ thuật pháp lý và giải pháp bảo vệ quyền lợi người thụ hưởng.

Hội đồng Dân tộc lưu ý việc tích hợp phải tuân thủ đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị: tích hợp thực chất, không cộng gộp cơ học; không thể chỉ đặt 04 Chương trình vào một "vỏ" chung khiến làm suy giảm mục tiêu, mức độ ưu tiên đối với các chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh chủ trương nhập 04 Chương trình mục tiêu quốc gia đã được Bộ Chính trị thảo luận rất rõ ràng. Bản chất và mục tiêu chính của việc tích hợp lần này nhằm khắc phục triệt để tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm tối đa chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Để việc tích hợp đi vào thực chất, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã phân tích thực trạng điểm nghẽn và gợi mở giải pháp cụ thể.

Về thể chế và cơ chế phân cấp, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ thực trạng điểm nghẽn lớn nhất thời gian qua là có nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương. Tình trạng này dẫn đến tâm lý sợ sai và giải ngân vốn chậm do thủ tục lòng vòng. Để giải quyết tận gốc vấn đề này, giải pháp căn cơ trong thời gian tới là phải chuyển dịch phương thức quản lý từ việc phân bổ theo từng dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói.

Đánh giá về đề xuất cơ cấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây nên là mục tiêu khung quốc gia mà không nên ép cứng đối với các địa phương.

Về giải pháp tổ chức thực hiện, Chủ tịch Quốc hội gợi ý nghiên cứu thành lập một Văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương.

Để nâng cao hiệu quả quản trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu và các chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục.

Về điều khoản chuyển tiếp giai đoạn 2026–2030, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ phải xử lý triệt để các dự án còn dở dang từ các chương trình riêng lẻ trước đây. Cần có cơ chế tiếp nối nguồn vốn rõ ràng, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nảy sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.