Xu hướng người tiêu dùng ưu tiên hàng nội, hàng xanh - sạch không chỉ là tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp và thị trường, mà còn đặt ra bài toán về đổi mới, thích ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh…

Người tiêu dùng Việt ngày nay chú trọng nhiều hơn tới sản phẩm xanh - sạch, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng. Khảo sát mới nhất của NielsenIQ cho thấy có tới 76% người Việt sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm đáp ứng tiêu chí an toàn và thân thiện với môi trường.

Đặc biệt, nhóm người trẻ thuộc Gen Z và Millennials ngày càng quan tâm đến các chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, sản phẩm hữu cơ hay khả năng truy xuất nguồn gốc.

CẠNH TRANH TRÊN TỪNG KỆ HÀNG

Tại Diễn đàn Tiếp thị và Tiêu dùng Việt Nam 2025, ông Nguyễn Viết Thịnh, Tổng Giám đốc CGS Việt Nam, cho biết xu hướng sử dụng sản phẩm xanh - sạch, có nguồn gốc bền vững ngày càng gia tăng. Khảo sát của đơn vị cho thấy người tiêu dùng thậm chí sẵn sàng trả cao hơn tối đa khoảng 10% nếu doanh nghiệp chứng minh được nguồn nguyên liệu an toàn và đảm bảo chất lượng.

Đại diện siêu thị MM Mega Market Thăng Long (Hà Nội) cho biết: "Người tiêu dùng hiện quan tâm đến các loại thực phẩm tươi sống, nông sản sạch, đặc biệt là ưu tiên các sản phẩm đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP.

Trong bối cảnh cạnh tranh trên từng kệ hàng như hiện nay, giá các loại sản phẩm nông sản sạch, hữu cơ đã rút ngắn biên độ so với giá các loại thực phẩm thông thường. Do đó, người tiêu dùng có nhiều lựa chọn khi mua hàng”.

Theo PGS.TS.BS Trần Đình Toán, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng lâm sàng, thực phẩm sạch là loại thực phẩm không bị ô nhiễm hóa chất, vi khuẩn hay ô nhiễm vật lý. Chúng phải được sản xuất theo tiêu chuẩn đã được công nhận quốc tế như VietGAP hay GlobalGAP.

Điều này đồng nghĩa với việc xanh - sạch không phải là khẩu hiệu quảng cáo, mà là chuỗi quy chuẩn khắt khe từ khâu nuôi trồng, chế biến đến bảo quản và phân phối. Từ đó, xu hướng tiêu dùng xanh - sạch không chỉ mở ra cơ hội, mà còn đặt lên vai nhà sản xuất và phân phối một áp lực chưa từng có. 

Ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, cho biết tiêu chí lựa chọn sản phẩm của hệ thống siêu thị này là ưu tiên hàng VietGAP, GlobalGAP, OCOP và đặc sản vùng miền có nguồn gốc minh bạch. Điều đó khiến mỗi nhà cung cấp không chỉ đứng trước cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn, mà còn phải chấp nhận cuộc sàng lọc khắc nghiệt, ai không đạt chuẩn sẽ bị loại.

Tại siêu thị SATRA Võ Văn Kiệt (TP.HCM), bà Lê Thị Hoa, ngụ tại phường Bình Tiên, đi lướt qua tất cả các quầy kệ khác để tiến tới khu bày bán thực phẩm có Tick xanh trách nhiệm. “Nhìn thấy Tick xanh, tôi biết đây là sản phẩm xanh - sạch, đã qua kiểm nghiệm, có đơn vị đứng ra chịu trách nhiệm, nên tôi luôn ưu tiên chọn trước,” bà Hoa nói.

Không chỉ SATRA, nhiều hệ thống bán lẻ lớn cũng dành khu vực riêng cho hàng đạt Tick xanh. Điểm đặc biệt, mỗi mã QR gắn trên tem Tick xanh được lưu trữ bằng công nghệ blockchain như một “hồ sơ điện tử” của sản phẩm. Người mua chỉ cần quét là biết ngay nơi sản xuất, kết quả kiểm nghiệm, và phát hiện được tem giả nếu có.

ĐẨY MẠNH KIỂM SOÁT HÀNG HÓA

Tại tọa đàm “Nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm nông sản trong nước” vừa qua, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết, để đảm bảo an toàn thực phẩm, yếu tố cơ bản nhất là phải có quy trình sản xuất chuẩn, trong đó VietGAP là yêu cầu tối thiểu. Tuy nhiên, theo báo cáo hiện chỉ khoảng 5 - 6% rau đạt tiêu chuẩn này.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN&MT), cũng thông tin: Nếu tính cả các chứng nhận khác, bao gồm GlobalGAP, thì diện tích rau cả nước cũng chỉ dừng ở 8.400 ha có chứng nhận. Đây là con số rất khiêm tốn so với quy mô sản xuất và nhu cầu tiêu thụ hiện nay. 

Trước thực trạng trên, ông Nguyễn Văn Mười một lần nữa cảnh báo cần có các biện pháp mạnh hơn để kiểm soát hàng hóa lưu thông trên thị trường, nhất là rau xanh - sạch. Theo Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, điều người tiêu dùng quan tâm nhất là dư lượng hóa chất. Do đó, các sản phẩm bảo vệ thực vật phải được quản lý theo đơn, không thể mua tùy tiện. 

Về thị trường, ông Mười cho rằng chợ và hệ thống siêu thị có thể quản lý, còn các cửa hàng nhỏ lẻ thì rất khó kiểm soát. Vì vậy, cần phát triển các điểm bán tập trung để dễ quản lý, giảm rủi ro cho người tiêu dùng. Một nông dân mỗi năm có thể cung cấp hàng chục, thậm chí hàng trăm tấn rau, nhưng vẫn chưa có biện pháp quản lý an toàn tương xứng. Đây chính là lỗ hổng quản lý cần được chú trọng siết chặt.

Ông Nguyễn Quý Dương hiến kế, ở nước ta sản xuất nhỏ lẻ là thực tế khó thay đổi trong ngắn hạn. Do đó, giải pháp cần thiết là khuyến khích nông dân tham gia vào các nhóm, hợp tác xã để cùng xây dựng thương hiệu chung, gắn với mã số vùng trồng, bao bì và truy xuất rõ ràng. Sản phẩm có thể tiêu thụ ở chợ truyền thống, siêu thị hay kênh bán lẻ hiện đại, nhưng phải bảo đảm chất lượng và trách nhiệm của người sản xuất.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp TP.HCM, nhận định vẫn còn không ít người tiêu dùng không biết nơi nào bán sản phẩm xanh - sạch, nơi nào bán sản phẩm nhái giữa thị trường hàng thật hàng giả lẫn lộn.

Trước tình hình này, chương trình “Tiêu dùng xanh” đang triển khai tại nhiều siêu thị trên địa bàn TP.HCM đã giúp người tiêu dùng biết được những điểm bán hàng tin cậy để mua sản phẩm xanh - sạch. Bên cạnh đó, TP.HCM còn tổ chức trao giải “Doanh nghiệp xanh”, tạo điều kiện cho doanh nghiệp xanh tiếp cận ở đầu vào lẫn đầu ra.

Đầu vào doanh nghiệp xanh tiếp tục đầu tư để giữ xanh hóa việc thực hiện chuyển đổi xanh, được kết nối để tham gia chương trình hỗ trợ vốn cho chuyển đổi xanh theo tinh thần Nghị quyết 98. Đầu ra, Sở Công thương TP.HCM mở rộng nhiều kênh phân phối để người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận sản phẩm xanh, sản phẩm sạch.

“Ngoài ra, trong năm nay Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM còn phối hợp với những đơn vị liên quan đề xuất UBND Thành phố tôn vinh doanh nghiệp xanh và giới thiệu những địa chỉ xanh (xanh trong sản xuất và xanh trong phân phối) để người tiêu dùng không phải băn khoăn khi lựa chọn sản phẩm”, ông Hòa chia sẻ.