Giới chức Trung Quốc ngày 28/4 đã chính thức chặn kế hoạch mua lại công ty trí tuệ nhân tạo Manus của tập đoàn công nghệ Mỹ Meta, trong một động thái được đánh giá là cứng rắn và có thể tạo ra tiền lệ mới đối với các thương vụ công nghệ xuyên biên giới...

Theo DW, trong thông báo ngắn gọn chỉ một dòng, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (National Development and Reform Commission) cho biết sẽ “cấm đầu tư nước ngoài vào Manus theo quy định pháp luật, đồng thời yêu cầu các bên liên quan rút khỏi giao dịch mua lại”.

Quyết định này đồng nghĩa với việc Meta buộc phải hủy bỏ thương vụ được cho là có giá trị hơn 2 tỷ USD (khoảng 1,7 tỷ euro), dù trước đó công ty Mỹ đã công bố hoàn tất các bước cần thiết và khẳng định tuân thủ đầy đủ quy định pháp lý.

Trong phản hồi chính thức, Meta - tập đoàn sở hữu các nền tảng mạng xã hội lớn như Facebook, Instagram và WhatsApp - cho biết thương vụ “đã hoàn toàn phù hợp với các quy định hiện hành” và bày tỏ kỳ vọng sẽ đạt được “một giải pháp phù hợp” sau quá trình xem xét của phía Trung Quốc.

Dù vậy, với tuyên bố mang tính dứt khoát từ cơ quan quản lý Bắc Kinh, khả năng đảo ngược quyết định này được giới quan sát đánh giá là rất thấp.

MANUS - THAM VỌNG AI TÁC TỬ VÀ CHIẾN LƯỢC “LÁCH LUẬT”

Manus là một cái tên nổi lên nhanh chóng trong cộng đồng công nghệ toàn cầu sau khi công bố vào năm ngoái một sản phẩm được gọi là “tác tử AI tổng quát đầu tiên trên thế giới”. Theo giới thiệu của công ty, hệ thống này có thể thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ phức tạp như lập trình, nghiên cứu thị trường, lập kế hoạch tài chính hay xây dựng ngân sách.

Tuy nhiên, yếu tố khiến Manus trở thành tâm điểm chú ý không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cấu trúc pháp lý và chiến lược vận hành xuyên biên giới.

Vào tháng 7 năm ngoái, công ty đã đóng cửa toàn bộ văn phòng tại Trung Quốc và chuyển trụ sở hoạt động sang Singapore, đồng thời đăng ký lại công ty mẹ tại đây. Động thái này được cho là nhằm né tránh các hạn chế từ cả hai phía: một mặt là quy định của Mỹ về việc đầu tư vào các công ty AI có yếu tố Trung Quốc, mặt khác là các quy định của Trung Quốc hạn chế việc chuyển giao tài sản trí tuệ và dòng vốn ra nước ngoài.

Khi công bố kế hoạch mua lại Manus vào tháng 12, Meta nhấn mạnh rằng sau thương vụ, sẽ “không còn bất kỳ quyền sở hữu nào từ phía Trung Quốc”. Đây được xem là một bước đi nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và chính trị trong bối cảnh căng thẳng công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, quyết định mới nhất từ phía Bắc Kinh cho thấy các cơ quan quản lý Trung Quốc vẫn coi Manus là một tài sản công nghệ có yếu tố chiến lược, bất chấp việc công ty đã tái cấu trúc pháp lý ra nước ngoài.

CẠNH TRANH AI MỸ - TRUNG VÀ YẾU TỐ AN NINH QUỐC GIA

Động thái chặn thương vụ Meta - Manus diễn ra trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn bao giờ hết.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đẩy mạnh đầu tư và phát triển các công nghệ AI nội địa, với mục tiêu không chỉ bắt kịp mà còn vượt qua Mỹ trong lĩnh vực được coi là nền tảng của tăng trưởng kinh tế và sức mạnh quốc gia trong tương lai.

Một ví dụ điển hình là sự ra mắt của mô hình AI nội địa DeepSeek, từng gây chấn động thị trường khi khiến cổ phiếu của hàng loạt “ông lớn” công nghệ Mỹ như Meta, Nvidia và Microsoft lao dốc mạnh trước khi phục hồi trở lại.

Trong bối cảnh đó, việc một tập đoàn Mỹ thâu tóm một công ty AI có nguồn gốc hoặc liên hệ với Trung Quốc được xem là vấn đề nhạy cảm, không chỉ về kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia.

Theo ông Lian Jye Su, trưởng bộ phận phân tích tại công ty nghiên cứu công nghệ Omdia, quyết định của Trung Quốc cho thấy nước này sẵn sàng áp dụng các biện pháp mạnh tay để bảo vệ nguồn lực công nghệ chiến lược.

“Trung Quốc đang phát đi thông điệp rõ ràng rằng họ sẵn sàng chơi ‘rắn’ khi liên quan đến nhân tài và năng lực AI - những yếu tố được coi là tài sản cốt lõi của an ninh quốc gia,” ông nhận định.

Không chỉ dừng lại ở một thương vụ cụ thể, động thái này còn được cho là tín hiệu cảnh báo đối với các công ty công nghệ toàn cầu đang tìm cách đầu tư hoặc mua lại các doanh nghiệp deep-tech có yếu tố Trung Quốc.

TIỀN LỆ MỚI CHO CÁC THƯƠNG VỤ CÔNG NGHỆ XUYÊN BIÊN GIỚI

Thực tế, quyết định buộc hủy bỏ thương vụ Meta - Manus có thể mở ra một tiền lệ mới trong quản lý các giao dịch công nghệ xuyên biên giới, đặc biệt trong lĩnh vực AI - nơi mà ranh giới giữa thương mại và an ninh ngày càng trở nên mờ nhạt.

Trong quá khứ, các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A) giữa các công ty công nghệ Mỹ và Trung Quốc thường phải trải qua quá trình rà soát nghiêm ngặt từ cả hai phía. Tuy nhiên, việc một cơ quan quản lý Trung Quốc trực tiếp cấm đầu tư nước ngoài và yêu cầu hủy bỏ giao dịch đã hoàn tất là bước đi hiếm thấy.

Điều này có thể khiến các tập đoàn công nghệ quốc tế phải đánh giá lại chiến lược M&A của mình, đặc biệt là với các công ty có cấu trúc pháp lý phức tạp hoặc có liên hệ với nhiều khu vực pháp lý khác nhau.

Đối với Meta, thương vụ Manus từng được kỳ vọng sẽ giúp công ty củng cố vị thế trong cuộc đua AI, đặc biệt trong lĩnh vực AI tác tử - một xu hướng mới đang thu hút sự quan tâm lớn từ các “ông lớn” công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, với diễn biến hiện tại, tham vọng này sẽ phải đối mặt với những rào cản lớn hơn về địa chính trị và chính sách.

Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng sự kiện này phản ánh xu hướng “phân mảnh” trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, khi các quốc gia ngày càng siết chặt kiểm soát đối với các công nghệ cốt lõi và hạn chế sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp công nghệ không chỉ cần năng lực đổi mới, mà còn phải có chiến lược thích ứng linh hoạt với môi trường chính sách và địa chính trị ngày càng phức tạp.

Diễn biến này cho thấy rủi ro địa chính trị đang ngày càng trở thành biến số quan trọng trong các thương vụ công nghệ toàn cầu. Trong cuộc đua AI, không chỉ năng lực công nghệ mà cả yếu tố kiểm soát dữ liệu, nhân lực và dòng vốn cũng đang bị “an ninh hóa” mạnh mẽ. Điều đó đồng nghĩa với việc các tập đoàn như Meta sẽ phải tính toán thận trọng hơn trong các chiến lược mở rộng, đặc biệt khi liên quan đến những thị trường nhạy cảm như Trung Quốc.