Trong bối cảnh hội nhập, làn sóng du nhập văn hóa nội thất và kiến trúc từ các nước phát triển mang lại sự đa dạng, nhưng cũng gây nguy cơ mất bản sắc. Từ cách thức tổ chức không gian cho tới vật liệu, cảm hứng từ nhà ở truyền thống mang đến những gợi mở mới…

"Chất liệu bản địa" trước hết được hiểu là các vật liệu truyền thống của địa phương, và cũng là cách khai thác không gian kiến trúc nương theo các điều kiện tự nhiên như nắng, gió, cây xanh… Phương pháp tổ chức không gian nội thất cũng như kiến tạo dấu ấn thẩm mỹ cho công trình không hoàn toàn “sao chép” nhà ở truyền thống, mà được tích hợp các công nghệ mới và cả những tinh hoa thế giới được chọn lọc tinh tế. 

Trong kiến trúc truyền thống, các giải pháp thông gió được hình thành từ quan sát tự nhiên và thử nghiệm thực tiễn. Ngược lại, kiến trúc đương đại dựa nhiều vào tư duy dữ liệu, đo đạc và phân tích. Sự giao thoa giữa hai cách tiếp cận này tạo ra tiềm năng lớn cho kiến trúc bền vững.

Tri thức bản địa cung cấp các nguyên lý nền tảng, trong khi công nghệ số cho phép kiểm chứng, tối ưu và điều chỉnh các giải pháp phù hợp với điều kiện mới. Thông gió và không gian mở, do đó, trở thành lĩnh vực tiêu biểu cho sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và khoa học hiện đại của kiến trúc Việt Nam.

CUBE – NGÔI NHÀ GẠCH VÀ ĐẤT

Tọa lạc liền kề với khu đô thị mới ở thị trấn Mạo Khê, Quảng Ninh, ngôi nhà này nằm trong một khu đất hình vuông được bao quanh bởi các thửa ruộng lâu đời của các hộ gia đình địa phương. Ngôi nhà được đặt tên là CUBE (Creative Usage of Bricks & Earth - Sử dụng sáng tạo gạch và đất) dựa trên hình khối và ý nghĩa tự thân của nó. Đất và gạch không đơn thuần là “vật liệu”, mà còn là kết tinh của điều kiện địa lý, kỹ thuật thủ công và cách thích nghi với khí hậu của người Việt.

Về mặt ý tưởng, công trình kiến trúc này có thể được xem như một đơn vị nhà ở mô-đun điển hình bao gồm ba yếu tố liên quan mật thiết với nhau nhưng được thiết kế và thi công theo mô hình thẳng đứng, xen kẽ: bức tường gạch đục lỗ đóng vai trò như một bộ lọc khí hậu chuyển tiếp, sân trong như một không gian đa chức năng và khu vườn (cùng các vật liệu và tông màu) đất.

Theo các kiến trúc sư đến từ H&P Architects, vách tre, sân trong và vườn đất là những đặc điểm nổi bật của nhà ở truyền thống Việt Nam. Tuy nhiên, trong căn nhà ba tầng này, chúng được phát triển và tái tạo. Mặt ngoài được cấu trúc thành ba lớp - tường gạch đục lỗ, khoảng không thông gió và cửa trượt, cho phép kiến ​​trúc thích ứng hiệu quả với khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Nội thất có một chuỗi các khoảng trống được bố trí linh hoạt và kết nối các không gian riêng tư với các khu vực còn lại của ngôi nhà. Các khoảng sân được bố trí ở tất cả các tầng để hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày. Sân thượng rộng rãi để phơi quần áo, ăn uống ngoài trời và có thể dễ dàng biến thành một khu vườn di động trồng rau.

Khu vườn cố định ở tầng ba được các kiến trúc sư kết nối với các khoảng sân đa chức năng ở các tầng dưới. Dọc theo hành lang là những chậu hoa được đặt xen kẽ để giúp điều hòa không khí và ánh sáng đã được lọc qua bức tường gạch đục lỗ trước khi vào bên trong. Bức tường gạch phía trước được tạo hình gấp khúc - gợi nhớ đến những bình phong hay vách liếp trong kiến trúc truyền thống.

Trong tương lai, mô hình nhà ở này có thể phát triển thành các khu định cư kiểu mới, nơi mật độ dân cư cao nhưng không gian sống không bị chèn ép. Phong cách kiến trúc duy trì môi trường thoáng đãng, mát mẻ; gắn kết nhưng đa dạng, để cộng đồng dân cư không biến thành "những ngôi làng bị chia cắt" như trong các khu đô thị hiện đại.

MAC CASA – NGÔI NHÀ KHÔNG CẦN CỬA

Ý tưởng chính của Mac Casa là một không gian sống tự do, xóa nhòa ranh giới giữa bên trong và bên ngoài. Nơi đó, cây cối len lỏi vào trong công trình, các cao độ sàn thay đổi như nền đất tự nhiên làm tăng sự thú vị khi di chuyển, sinh hoạt. Mọi hoạt động thường ngày của con người, thiên nhiên cùng tồn tại bên dưới một tầng bóng mát lớn.

Dự án đóng vai trò như một ngôi nhà thứ hai – một phần mở rộng liền kề với nơi ở chính hiện có của gia chủ - nằm trong khu đất nhà ống đô thị điển hình của TP.HCM, chỉ có một mặt tiền hướng ra đường. Thách thức với các kiến trúc sư đến từ Creative Architects là làm sao để tích hợp nhiều không gian xanh vào trong những hạn chế về không gian của một ngôi nhà phố.

Giải pháp của các kiến trúc sư là bố trí thảm thực vật theo nhiều lớp từ trước ra sau, đan xen với các khu vực sinh hoạt mà không cần sử dụng các vách ngăn cứng nhắc. Bố cục kiến ​​trúc kết hợp ba khoảng không gian xanh lớn được bố trí chiến lược xen kẽ với hai không gian sinh hoạt chính dọc theo trục dọc của khu đất, tối đa hóa sự hòa nhập của thiên nhiên vào môi trường sống.

Ở đây, thảm thực vật vừa là tiện ích vừa là điểm nhấn cảnh quan. Tuy nhiên, khi kết hợp với sự thay đổi độ cao của các tầng, những không gian xanh này cũng đóng vai trò như những vách ngăn về mặt ý tưởng, phân chia các khu chức năng chính của ngôi nhà. Khu vực "yên tĩnh", bao gồm không gian làm việc và bể sục ở phía sau, và khu vực "năng động", gồm phòng khách và nhà bếp ở phía trước.

Ngoài ra, ngôi nhà hoàn toàn không có cửa. Hàng rào được dựng lên ở cả bốn phía để đảm bảo sự riêng tư và an ninh, cho phép không gian bên trong luôn mở rộng tối đa mà không cần cửa ra vào. Các hoạt động bên trong được ngăn cách với bên ngoài chỉ bằng các yếu tố tự nhiên: một cái ao ở phía trước và một khu vườn tươi tốt ở phía sau.

Một mái nhà cong lớn trải dài thấp xuống phía trước và phía sau để che chắn các khu vực sinh hoạt khỏi những tác động khắc nghiệt của môi trường. Lối vào duy nhất là những hòn đá bắc ngang mặt nước và một cầu thang dẫn xuống sân sau.

Và thế, hoàn toàn không có gì ngăn cản thiên nhiên hòa quyện trực tiếp vào kiến ​​trúc. Các khối phòng ngủ và vệ sinh khép kín được bố trí kín đáo dọc theo một bên, tạo nên một không gian xanh liền mạch. Hệ thống an ninh và bức tường đá kiên cố đóng vai trò là ranh giới cuối cùng, ngăn cách khu dân cư với cảnh quan đường phố đô thị.

Độ cong thay đổi của mái nhà, kết hợp với vật liệu trần bằng gỗ mộc mạc và ánh sáng mặt trời được lọc tinh tế qua các lam kim loại phía trên, gợi lên cảm giác không gian như “mở” hoàn toàn với nắng gió. Dải mái kính lấy sáng cho khu vực giữa, kết hợp hệ lam Z giúp thoát hơi nóng lên trên và ra ngoài. Hệ lam lưới cũng giúp điều tiết bớt ánh nắng chiếu xiên vào không gian bên dưới nhưng vẫn đảm bảo đủ ánh sáng cho cây xanh phát triển.

Nhiệt độ, ánh sáng bên trong nhà thoáng đãng, lưu thông và chan hòa. Không khí nóng trước khi vào được làm mát qua, sân vườn, hồ nước trước, vườn cây sau nhà. Vật liệu hoàn thiện và nội thất của Mac Casa cũng trầm lắng và thô mộc với gạch thô, gỗ tự nhiên, đá… giúp các thành viên trong gia đình gần gũi hơn với thiên nhiên, nhưng vẫn tận hưởng được các tiện nghi của không gian sống hiện đại.