Australia và Ấn Độ chính thức hoàn tất thỏa thuận xuất khẩu uranium, mở đường cho nguồn nhiên liệu phục vụ chương trình điện hạt nhân của New Delhi. Bước đi này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy mục tiêu chuyển dịch năng lượng của Ấn Độ, đồng thời làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước...

Theo CNA, Australia và Ấn Độ vừa hoàn tất các thỏa thuận cần thiết để triển khai hoạt động xuất khẩu uranium, đánh dấu bước ngoặt trong hợp tác năng lượng giữa hai nước sau nhiều năm chuẩn bị. Động thái này không chỉ giúp New Delhi tiến gần hơn tới mục tiêu nâng công suất điện hạt nhân lên 100 GW vào năm 2047 mà còn phản ánh xu hướng hai đối tác chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang mở rộng hợp tác từ năng lượng sang quốc phòng, công nghệ và chuỗi cung ứng.

Thỏa thuận được công bố ngày 9/7 sau cuộc hội đàm giữa Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Thủ tướng Australia Anthony Albanese tại Melbourne trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Australia lần thứ ba.

THÁO GỠ RÀO CẢN CHO HỢP TÁC HẠT NHÂN

Đối với Australia, đây là bước đi mở rộng thị trường xuất khẩu đối với một trong những loại khoáng sản chiến lược quan trọng nhất của nước này. Với Ấn Độ, thỏa thuận có ý nghĩa đặc biệt khi quốc gia đông dân nhất thế giới đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của nền kinh tế.

Theo tuyên bố chung của hai nhà lãnh đạo, Australia và Ấn Độ đã hoàn tất và ký kết Thỏa thuận Hành chính (Administrative Arrangement), tạo cơ sở pháp lý để Australia xuất khẩu uranium dài hạn sang Ấn Độ.

Chúng tôi đã ký một thỏa thuận quan trọng về năng lượng hạt nhân. Thỏa thuận này sẽ mở đường cho nguồn cung uranium từ Australia sang Ấn Độ và tạo động lực mới cho các mục tiêu năng lượng sạch của chúng tôi.

 Ông Narendra Modi  Thủ tướng  Ấn Độ

Điểm đáng chú ý là toàn bộ lượng uranium được xuất khẩu sẽ chỉ phục vụ các mục đích hòa bình, chủ yếu cho phát điện và các hoạt động dân sự, đồng thời chịu sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Đây là điều kiện quan trọng nhằm bảo đảm nhiên liệu hạt nhân không bị sử dụng cho các mục đích quân sự.

Thỏa thuận lần này được xem là bước hoàn thiện cuối cùng sau khi hai nước ký Hiệp định hợp tác hạt nhân dân sự từ năm 2014 và chính thức có hiệu lực vào năm 2015.

Mặc dù khuôn khổ pháp lý đã được thiết lập từ nhiều năm trước, việc xuất khẩu uranium vẫn chưa được triển khai rộng rãi do các quy định kiểm soát phổ biến vũ khí hạt nhân cũng như những yêu cầu nghiêm ngặt liên quan đến việc giám sát sử dụng nhiên liệu.

Việc hoàn tất các thỏa thuận hành chính đồng nghĩa với việc những rào cản còn lại đã cơ bản được tháo gỡ, mở đường cho hoạt động xuất khẩu uranium giữa hai nước trong thời gian tới.

Thỏa thuận tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu uranium của Australia sang Ấn Độ, qua đó góp phần gia tăng tỷ trọng nguồn điện không sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

  Ông Anthony Albanese Thủ tướng Australia

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực thương mại, tuyên bố chung còn cho biết Australia tiếp tục bày tỏ "sự ủng hộ mạnh mẽ" đối với nguyện vọng của Ấn Độ gia nhập Nhóm Các nhà cung cấp hạt nhân (Nuclear Suppliers Group - NSG). Đây là tổ chức gồm các quốc gia xuất khẩu công nghệ và vật liệu hạt nhân, có vai trò xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.

Thủ tướng Anthony Albanese nhấn mạnh rằng thỏa thuận mới sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng của Ấn Độ.

NGUỒN NHIÊN LIỆU CHIẾN LƯỢC CHO MỤC TIÊU 100 GW ĐIỆN HẠT NHÂN

Thỏa thuận với Australia mang ý nghĩa đặc biệt trong chiến lược năng lượng của Ấn Độ. Là nền kinh tế tăng trưởng nhanh và hiện đã trở thành quốc gia đông dân nhất thế giới, Ấn Độ đang chứng kiến nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh để đáp ứng quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi số.

Trong nhiều năm qua, than đá vẫn là nguồn cung điện chủ đạo của quốc gia Nam Á. Tuy nhiên, New Delhi đang từng bước giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhằm thực hiện các cam kết về khí hậu, đồng thời tăng cường an ninh năng lượng.

Chính phủ của Thủ tướng Modi đã đặt mục tiêu đầy tham vọng là nâng công suất điện hạt nhân lên 100 GW vào năm 2047, thời điểm đánh dấu 100 năm Ấn Độ giành độc lập. Để đạt mục tiêu này, nước này sẽ phải xây dựng thêm nhiều lò phản ứng mới và bảo đảm nguồn cung uranium ổn định trong nhiều thập kỷ.

Australia vì thế nổi lên như một đối tác chiến lược bởi quốc gia này sở hữu khoảng 28% trữ lượng uranium đã được xác định của thế giới, thuộc nhóm nước có nguồn tài nguyên uranium lớn nhất toàn cầu. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang xem xét mở rộng điện hạt nhân nhằm giảm phát thải carbon, nguồn uranium của Australia ngày càng trở nên có giá trị.

Đối với New Delhi, việc tiếp cận nguồn uranium ổn định từ Australia không chỉ giúp bảo đảm nhiên liệu cho các nhà máy điện hạt nhân hiện hữu mà còn tạo nền tảng để mở rộng chương trình phát triển điện hạt nhân trong nhiều năm tới.

Thỏa thuận cũng phản ánh xu hướng nhiều nền kinh tế lớn đang quay trở lại với điện hạt nhân như một giải pháp cân bằng giữa mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Khi nhu cầu điện tăng nhanh trong khi áp lực cắt giảm khí thải ngày càng lớn, điện hạt nhân được xem là nguồn điện nền có khả năng vận hành ổn định, bổ sung cho các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời.

QUAN HỆ ẤN ĐỘ - AUSTRALIA MỞ RỘNG TỪ NĂNG LƯỢNG ĐẾN ĐỊA CHÍNH TRỊ

Bên cạnh hợp tác về uranium, Hội nghị Thượng đỉnh thường niên lần thứ ba còn ghi nhận hàng loạt bước tiến mới trong quan hệ song phương.

Hai nhà lãnh đạo nhất trí tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, thương mại và công nghệ không gian. Theo tuyên bố chung, hai nước sẽ xây dựng một trạm theo dõi không gian tạm thời trên quần đảo Cocos (Keeling) của Australia tại Ấn Độ Dương nhằm hỗ trợ các chương trình bay vũ trụ của Ấn Độ.

Thủ tướng Albanese nhận định Australia và Ấn Độ hiện là "những đối tác thân thiết và ngày càng trở thành những người bạn gần gũi hơn". Ông cũng đánh giá cao vai trò của Thủ tướng Modi trong việc thúc đẩy quan hệ song phương.

Một yếu tố khác góp phần củng cố mối quan hệ giữa hai nước là sự phát triển nhanh của cộng đồng người Ấn Độ tại Australia. Theo số liệu thống kê được Australia công bố gần đây, lần đầu tiên trong lịch sử, người sinh ra tại Ấn Độ đã trở thành cộng đồng người nước ngoài lớn nhất sinh sống tại Australia, vượt qua cộng đồng có nguồn gốc Anh.

Các chuyên gia cho rằng đây là sự thay đổi nhân khẩu học mang tính bước ngoặt, tạo nền tảng thuận lợi để quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai nước tiếp tục phát triển trong dài hạn.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, Thủ tướng Modi cũng tham dự nhiều hoạt động với cộng đồng doanh nghiệp và người Ấn Độ tại Melbourne. Ban tổ chức dự kiến có hơn 20.000 người tham dự sự kiện giao lưu cộng đồng, cho thấy sức ảnh hưởng đáng kể của nhà lãnh đạo Ấn Độ trong cộng đồng kiều dân tại Australia.

Tuy nhiên, chuyến thăm cũng diễn ra trong bối cảnh xuất hiện một số cuộc biểu tình phản đối. Một số tổ chức đã lên tiếng chỉ trích chính phủ của Thủ tướng Modi liên quan đến các vấn đề về chủ nghĩa dân tộc Hindu và quyền của các nhóm thiểu số tại Ấn Độ, trong khi một số nhóm phản đối nhập cư cũng tổ chức các hoạt động biểu tình bên ngoài địa điểm diễn ra sự kiện.

Dù vậy, những diễn biến này không làm lu mờ kết quả nổi bật nhất của hội nghị là việc hoàn tất thỏa thuận xuất khẩu uranium. Động thái này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế khi mở ra thị trường mới cho ngành khai khoáng Australia và bảo đảm nguồn nhiên liệu cho chương trình điện hạt nhân của Ấn Độ, mà còn phản ánh xu hướng hợp tác ngày càng sâu rộng giữa hai nền dân chủ lớn tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng đang trở thành ưu tiên của nhiều quốc gia, còn cạnh tranh chiến lược tại khu vực tiếp tục gia tăng, thỏa thuận uranium được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột mới của quan hệ Australia - Ấn Độ, đồng thời góp phần củng cố an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng chiến lược trong khu vực.