Qua đánh giá hiện trạng thu thập số liệu phục vụ kiểm kê phát thải khí nhà kính trong 6 lĩnh vực (năng lượng; các quá trình công nghiệp; xây dựng; giao thông vận tải; nông, lâm nghiệp và sử dụng đất; chất thải), cơ quan thống kê chỉ rõ những khoảng trống số liệu. Trên cơ sở đó, cơ quan này đề xuất bổ sung 217 chỉ tiêu thống kê mới phục vụ kiểm kê khí nhà kính cùng lộ trình triển khai đến năm 2030...

Trong quy trình kiểm kê khí nhà kính, dữ liệu, số liệu đóng vai trò quan trọng quyết định. Nếu không có nguồn dữ liệu đầy đủ, chính xác và kịp thời, việc triển khai kiểm kê khí nhà kính sẽ khó có thể đi đến thành công.  

Đánh giá về hiện trạng này, bà Đỗ Thị Hồng, Phó Trưởng ban Thống kê xã hội và Môi trường (Cục Thống kê, Bộ Tài chính), nhận định: "Từ góc độ cơ quan thống kê, chúng tôi nhận thấy công tác kiểm kê khí nhà kính về mặt thể chế, chuyên môn, kỹ thuật và số liệu đã tốt hơn qua từng kỳ, số liệu ngày càng chính xác hơn. Tuy nhiên, bên cạnh những nội dung đã đạt được vẫn còn có những khoảng trống".

CÒN NHIỀU KHOẢNG TRỐNG SỐ LIỆU PHỤC VỤ KIỂM KÊ

Chia sẻ về hiện trạng thu thập số liệu phục vụ kiểm kê phát thải khí nhà kính trong 6 lĩnh vực, tại hội thảo mới đây về nâng cao năng lực quản lý dữ liệu và thông tin báo cáo phù hợp với yêu cầu Khung minh bạch tăng cường (ETF) của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, bà Hồng đã chỉ ra những khoảng trống.

Cụ thể như số liệu thực hiện để kiểm kê chủ yếu là ở bậc 1; thiếu phân tổ; thiếu hệ số phát thải quốc gia; độ không chắc chắn, dữ liệu tin cậy còn chưa cao (đặc biệt ở lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất khác (AFOLU); chất thải).

Ở lĩnh vực năng lượng, số liệu chủ yếu ở bậc 1 và hệ số phát thải hiện nay theo mặc định của IPCC, chưa lấy theo hệ số phát thải quốc gia. Nguồn số liệu chính là bảng cân bằng năng lượng của Bộ Công thương và có một số mặt hàng còn chưa có số liệu.

Mặc dù lĩnh vực này có số liệu nguồn chính nhưng thiếu chi tiết. Ở các tiểu lĩnh vực như công nghiệp năng lượng, công nghiệp sản xuất và xây dựng, đốt nhiên liệu khác, khai thác than, dầu và khí tự nhiên.., số liệu chưa đầy đủ, mới chỉ có một phần, trong đó riêng phát thải khác từ sản xuất năng lượng chưa có số liệu.

Lĩnh vực các quá trình công nghiệp cũng mới có số liệu ở bậc 1 và một số hệ số dùng hiện rất cũ cần phải cập nhật. Không những thế, nhiều hoạt động cũng chưa có số liệu (như điện tử- mã 2.E…). Bà Hồng cho biết trong lĩnh vực này đã đề xuất các chỉ tiêu cần phải bổ sung vào việc kiểm kê khí nhà kính để có số liệu đầy đủ.

Ở lĩnh vực này, có 8 tiểu lĩnh vực nhưng đều chưa có số liệu đầy đủ, có 5/8 tiểu lĩnh vực có số liệu một phần, còn 3 tiểu lĩnh vực hiện chưa có số liệu (gồm công nghiệp điện tử, sản xuất và sử dụng sản phẩm khác, quá trình công nghiệp khác).

Ở lĩnh vực xây dựng cũng có nhiều hoạt động chưa có số liệu, như gạch ngói, ốp lát, đá ốp lát, tấm lợp, clinker xuất nhập khẩu chưa ổn định.

Theo thống kê, Việt Nam hiện đứng thứ ba trên thế giới về sản xuất xi măng (sau Ấn Độ và Trung Quốc), có trên 80 nhà máy xi măng và công suất thiết kế trên 120 triệu tấn/năm.

Lĩnh vực giao thông vận tải, một số hoạt động chưa có số liệu như hàng không quốc tế, hàng hải quốc tế, đánh bắt thủy sản, vận tải đường ống, phương tiện không tham gia giao thông.

Về nông nghiệp, nông nghiệp và sử dụng đất, chất thải, cũng còn nhiều hạn chế số liệu hoạt động, nhiều hạng mục không có hoặc không đầy đủ số liệu hoạt động.

ĐỀ XUẤT BỔ SUNG 217 CHỈ TIÊU THỐNG KÊ PHỤC VỤ KIỂM KÊ KHÍ NHÀ KÍNH TRONG 6 LĨNH VỰC

Theo cơ quan thống kê, hệ thống chỉ tiêu hiện hành ở Việt Nam đã có nền tảng quy định nhưng chưa đủ chi tiết, vẫn còn những hạn chế. Cụ thể, hiện nay vẫn còn thiếu chi tiết tiêu thụ nhiên liệu theo ngành quy trình sản xuất cụ thể; chưa có chỉ tiêu trực tiếp về phát thải khí nhà kính, chỉ tiêu môi trường tập trung vào bụi SOX và NOX; thiếu thông tin phát thải, phát tán (rò rỉ) trong khai thác, vận chuyển, chế biến nhiên liệu; thiếu thành phần chất lượng nhiên liệu…

Trong khi đó, Quyết định 2359/QĐ-Ttg về hệ thống quốc gia kiểm kê khí nhà kính cũng mới dừng ở các lĩnh vực chưa có kênh thông suốt từ cơ sở đến Trung ương.

Nêu những khoảng trống so với Khung minh bạch tăng cường, đơn vị thống kê cho rằng yêu cầu của ETF đảm bảo tính đầy đủ, chính xác, nhất quán, và minh bạch.

Về tính đầy đủ, ETF yêu cầu bao phủ toàn bộ nguồn phát thải, bể hấp thụ; đủ số liệu hoạt động và hệ số phát thải, trong khi hiện nay ở Việt Nam có nhiều tiểu lĩnh vực chưa có số liệu.

Về tính chính xác, yêu cầu của ETF ưu tiên hệ số phát thải quốc gia, phương pháp bậc cao cho nguồn chính và đánh giá độ không chắc chắn. Tuy nhiên, hiện trạng Việt Nam chủ yếu mới ở Bậc 1, hệ số phát thải mặc định, đánh giá độ không chắc chắn chưa đầy đủ…

Xuất phát từ thực tế trên, qua rà soát các kỳ, cơ quan thống kê đã đề xuất 217 chỉ tiêu để bổ sung phục vụ kiểm kê khí nhà kính, trong đó quá trình công nghiệp được đề xuất nhiều nhất (106 chỉ tiêu) và lĩnh vực chất thải ít nhất.

Bà Hồng thông tin “phần lớn các chỉ tiêu đề xuất hiện “hoàn toàn chưa có ở đâu”. Đặc biệt có 175/217 chỉ tiêu đề xuất (chiếm hơn 80%) ở mức 3- tức là hoàn toàn chưa có ở đâu, cần xây dựng mới kênh thu thập. Đây là bài toán đòi hỏi cần giải pháp trong thời gian tiếp theo”.

Về giải pháp, phía cơ quan thống kê đề xuất tập trung hoàn thiện căn cứ pháp lý, phân công rõ trách nhiệm và kênh thu thập thông suốt

Cụ thể, về hoàn thiện căn cứ pháp lý, cần hoàn thiện Hệ thống quốc gia về kiểm kê khí nhà kính; ban hành hệ thống chỉ tiêu phục vụ kiểm kê theo 6 nhóm, kèm biểu mẫu và hướng dẫn ghi biểu thống nhất. Cùng với đó cần phân công rõ trách nhiệm bởi mỗi lĩnh vực do nhiều bộ, ngành cung cấp số liệu nên cần phân công đến từng chỉ tiêu; lồng ghép chỉ tiêu, phân tổ còn thiếu vào hệ thống chỉ tiêu thống kê bộ, ngành.

Theo lộ trình được đề xuất, trong giai đoạn 2025-2027 có 87 chỉ tiêu tập trung vào nguồn phát thải lớn, dễ kiểm soát; có cơ sở hạ tầng, hệ thống báo cáo; đồng thời các doanh nghiệp có năng lực kỹ thuật, tài chính; đáp ứng yêu cầu cấp thiết của kiểm kê.

Trong giai đoạn 2028-230 (có 130 chỉ tiêu) sẽ hướng đến các nguồn phát thải phân tán, khó thu thập; cần đầu tư lớn cho hạ tầng kỹ thuật; cần nâng cao năng lực cho nhiều đối tượng; đồng thời một số công nghệ còn mới và chưa phổ biến.