Dù dẫn đầu cả nước về thu hút khối ngoại và xuất nhập khẩu, Bắc Ninh lại đang đối mặt với nghịch lý thu ngân sách do tỷ lệ doanh nghiệp nội địa có lãi chưa cao. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, “thủ phủ thu hút FDI” này đang đứng trước yêu cầu bắt buộc phải thực hiện 3 chuyển dịch chiến lược nhằm nâng chuẩn và gia tăng năng lực nội tại cho khối doanh nghiệp nội địa…

Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2026, phiên đối thoại tại Bắc Ninh ngày 19/6, ông Đặng Hồng Anh, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, cho rằng năm 2026 mở ra một chương mới cho nền kinh tế Việt Nam khi toàn Đảng, toàn dân tích cực triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Đặc biệt, đối với khu vực kinh tế tư nhân, Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo ra một bước tiến căn bản trong tư duy điều hành. Đó là không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ khó khăn, khu vực kinh tế tư nhân cần được kiến tạo không gian phát triển, được trao niềm tin để lớn mạnh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đối với Bắc Ninh, địa phương vốn được coi là “thủ phủ công nghiệp và FDI” của cả nước, áp lực chuyển đổi càng trở nên cấp thiết. “Bắc Ninh đang đứng trước ba chuyển dịch lớn: từ thu hút FDI mạnh sang liên kết FDI sâu hơn; từ công nghiệp quy mô lớn sang công nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn; và từ tháo gỡ khó khăn sang nâng chuẩn doanh nghiệp”, ông Đặng Hồng Anh nhận định.

Đặc biệt, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vừa ban hành ngày 8/6/2026 đã cho thấy thông điệp mạnh mẽ về việc Việt Nam không còn thu hút FDI bằng mọi giá. Mục tiêu hiện nay là thu hút có chọn lọc, biến khối FDI trở thành “lực kéo” thực chất về công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn đối với khu vực doanh nghiệp nội địa.

“SỨC KHỎE” DOANH NGHIỆP BẮC NINH

Phân tích sâu về bức tranh vĩ mô, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, cho biết mô hình phát triển bền vững của nền kinh tế hiện nay dựa trên “kiềng ba chân”: Kinh tế Nhà nước – Kinh tế Tư nhân – Kinh tế FDI. Cả ba khu vực này phải đồng hành, đồng bộ mới có thể giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.

Dù kinh tế vĩ mô ổn định, TS. Cấn Văn Lực vẫn chỉ ra 3 điểm đáng lưu ý của nền kinh tế, bao gồm: (i) năng suất lao động thấp, chỉ tăng 5,2% (mục tiêu là 6,5% - 7%); (ii) giá trị gia tăng của kinh tế số còn mờ nhạt, mới đóng góp khoảng 14% tổng quy mô GDP cả nước; (iii) đầu tư tư nhân còn e dè, cho thấy các chính sách hỗ trợ chưa thực sự thẩm thấu.

Riêng tại Bắc Ninh, khi so sánh với Đồng Nai (địa phương có quy mô tương đương và đang hướng tới đô thị trực thuộc Trung ương), Bắc Ninh vượt trội về kim ngạch xuất khẩu và thu hút FDI (5 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 85 tỷ USD tổng kim ngạch xuất nhập khẩu; thu hút gần 7,2 tỷ USD vốn FDI với tổng số gần 3.600 dự án).

Thế nhưng, một nghịch lý lớn là thu ngân sách của Bắc Ninh lại thấp hơn Đồng Nai (Bắc Ninh đạt khoảng 72 - 73 ngàn tỷ đồng năm ngoái, dự kiến 90 ngàn tỷ đồng năm nay; trong khi Đồng Nai đã vượt trên 100 ngàn tỷ đồng).

Nguyên nhân, theo ông Lực, từ việc phân tích số liệu của VCCI là tỷ lệ doanh nghiệp có lãi tại Bắc Ninh chỉ đạt 56%, thấp hơn đáng kể so với con số 66% của Đồng Nai. Điều này đặt ra câu hỏi về năng lực cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp nội địa, cũng như hiện tượng chuyển giá, chuyển lỗ của một số doanh nghiệp FDI. Bên cạnh đó, số lượng hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp còn quá ít do vướng quy trình thủ tục phức tạp, chi phí tuân thủ tăng và áp lực thanh kiểm tra.

CHUYỂN TỪ “LÀM THUÊ” SANG “LÀM CHỦ”

Trước những thách thức đó, ông Mai Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh, khẳng định địa phương đang sở hữu những lợi thế chiến lược vững chắc sau hợp nhất để hình thành một cực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ và đổi mới sáng tạo hàng đầu phía Bắc. Đó là vị trí tâm điểm tam giác kinh tế phía Bắc, hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn với các tập đoàn như Samsung, Foxconn, Amkor, Goertek, và đặc biệt là tư duy điều hành chuyển mạnh từ “quản lý” sang “phục vụ”. Năm 2025, Bắc Ninh là địa phương dẫn đầu cả nước về Chỉ số chính quyền kiến tạo trong bộ chỉ số PCI của VCCI.

Để đưa kinh tế tư nhân bứt phá, lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh cho biết tỉnh đã đặt ra 6 quan điểm và hành động.

Một là, đưa kinh tế tư nhân thành động lực quan trọng. Không chỉ tăng về số lượng mà tập trung phát triển các doanh nghiệp quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Hai là, tiếp tục cắt giảm chi phí tuân thủ, số hóa thủ tục hành chính để môi trường kinh doanh minh bạch và dễ dự báo.

Ba là, tập trung vào các ngành chiến lược, ưu tiên lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, logistics thông minh và dịch vụ đô thị hiện đại.

Bốn là, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tỉnh đang khẩn trương tháo gỡ vướng mắc pháp lý để đưa Trung tâm đổi mới sáng tạo và Quỹ đầu tư mạo hiểm (đã bố trí sẵn 200 tỷ đồng) vào hoạt động trước tháng 6.

Năm là, kiên định tăng trưởng xanh. Ưu tiên mô hình tích hợp Khu công nghiệp - Đô thị - Dịch vụ tuần hoàn, phát thải thấp.

Sáu là, hợp lực công tư thực chất. Chính quyền kiến tạo hạ tầng, thể chế  trong khi doanh nghiệp đầu tư dài hạn, công nghệ và thực hiện trách nhiệm xã hội.

Đồng tình với quan điểm này, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, khuyến nghị Bắc Ninh cần xây dựng cơ chế xử lý vướng mắc theo hướng có “đầu mối chuyên môn đủ thẩm quyền” để chăm sóc tốt các doanh nghiệp đang hoạt động, song song với việc thu hút dự án mới. Cùng với đó, tỉnh nên lựa chọn và bồi dưỡng một nhóm doanh nghiệp cánh chim đầu đàn tại địa phương để dẫn dắt, tạo chuỗi liên kết cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cụ thể, theo ông Đặng Đình Chính, Chủ tịch HĐQT FMP Holding, hiện nay khoảng cách về tiêu chuẩn giữa doanh nghiệp nội địa và FDI đang khá lớn nên việc kết nối doanh nghiệp giữa doanh nghiệp hai khu vực này trở nên rất khó khăn. Do vậy, ông kiến nghị tỉnh xây dựng “Chương trình phát triển nhà cung ứng nội địa” (Vendor Bắc Ninh) và nền tảng số kết nối cung - cầu để nâng cao năng lực cho doanh nghiệp nội địa, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu của nhà đầu tư nước ngoài.