Tại buổi họp báo chiều ngày 27/10, lãnh đạo Bộ Y tế đã thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), trong đó nhấn mạnh đến quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống...

Chiều ngày 27/10, Bộ Y tế đã tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh những ngày qua, dự án Luật đã nhận được sự quan tâm rộng rãi của các đại biểu Quốc hội, các nhà khoa học và đông đảo nhân dân.

BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM LÀ TRÊN HẾT

Thông tin tại họp báo, ông Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, cho biết Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. 

Từ khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3 năm 2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, đem lại cuộc sống cho rất nhiều người trong đó có cả trẻ em. Tuy nhiên, trong quá trình 20 năm thực hiện đã có nhiều bất cập nên việc sửa đổi là rất cần thiết.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, nhân đạo, công bằng, bình đẳng, minh bạch và không phân biệt đối xử; Tăng cơ hội được ghép mô, bộ phận cơ thể người, ngăn chặn hành vi mua bán; Đồng thời, bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, khả thi và tương thích với điều ước quốc tế. Đối với trẻ em, vấn đề bảo vệ quyền trẻ em là trên hết.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận là dự thảo Luật đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người đó.

Việc đăng ký nguyện vọng hiến không đồng nghĩa với việc đủ điều kiện hiến. Dự thảo Luật đã quy định cụ thể về các điều kiện đối với người hiến tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể ở người hiến. Ngoài quy định về chết não theo Luật hiện hành, dự thảo Luật đã bổ sung quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người chết tuần hoàn.

Bổ sung quy định cho phép hiến bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc bệnh lý như các đoạn chân, tay do tai nạn mà không thể nối lại cho người bệnh để lấy mô như gân, xương để ghép cho người bệnh khác.

Bổ sung các trường hợp được hiến mô bao gồm: Cho phép người hiến mô tái sinh khi còn sống như tế bào gốc, máu, huyết tương... và không cho phép hiến các loại mô không tái sinh khi còn sống như võng mạc, củng mạc, van tim…

Trong đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô tái sinh. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho thành viên gia đình khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh ruột, chị ruột, em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

CẦN CÓ CƠ CHẾ BẢO VỆ TRẺ EM 

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, Luật hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người. Luật không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết; không cho phép lấy mô tái sinh ở người dưới 18 tuổi.

Trong khi đó, nhu cầu ghép ở trẻ em mỗi năm vẫn lớn. Ước tính mỗi năm có khoảng 55 trẻ em cần ghép gan; ghép thận 60 ca/năm. Tích lũy số ca trong danh sách chờ ghép hiện nay như ghép gan khoảng 200 ca. Theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương, nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu do pháp luật chưa cho phép hiến ở người dưới 18 tuổi.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cũng cho biết theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ được phép lấy tế bào tái sinh ở người chưa thành niên còn sống hiến cho người trong gia đình khi không có người hiến trưởng thành tương đương về hiệu quả điều trị. WHO đồng thời yêu cầu có biện pháp bảo vệ đặc biệt và phải có sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu (Điều 20) cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ: không có người hiến tương hợp, người hiến không phản đối. 

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.

“Đây là cơ sở để Ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết”, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà thông tin.

Về cơ sở khoa học, theo ông Hà, việc ghép tạng ở người lớn cho trẻ em sẽ gặp nhiều khó khăn do sự chênh lệch về kích thước, mạch máu, giải phẫu và độ tương thích sinh học. Các tế bào được xem xét cho phép trẻ em hiến là tế bào gốc tạo máu, được thu nhận từ tủy xương, từ máu ngoại vi, từ máu dây rốn. Đối với bệnh nhi, tủy xương là nguồn tế bào được ưu tiên. 

Dự thảo Luật cũng quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống. Chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi sau khi chết đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ/người giám hộ đồng ý.

Trường hợp hiến mô ở người dưới 18 tuổi khi còn sống, dự thảo Luật quy định chỉ được hiến mô tái sinh (chủ yếu là tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho người là thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Song điều kiện hiến là trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Cùng với đó, dự thảo Luật cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.