Dầu thô Nga đang giao dịch ở mức giá cao bất thường nhờ nhu cầu từ Trung Quốc và Ấn Độ, bất chấp các biện pháp trừng phạt quốc tế.

Nguồn cung từ Trung Đông gián đoạn và chi phí vận chuyển tăng mạnh do chiến tranh đang thúc đẩy nhu cầu đối với dầu thô Nga. Nhờ đó, một số loại dầu của nước này có giá cao hơn dầu Brent, với mức chênh lệch lớn chưa từng có.

Theo dữ liệu từ Tập đoàn Sàn giao dịch Chứng khoán London (LSEG), ngày 30/10, giá dầu thô Đông Siberia - Thái Bình Dương (ESPO), loại dầu Nga xuất khẩu chủ yếu sang châu Á, vượt 141 USD/thùng. Đây là mức giá cao nhất của loại đầu này trong chuỗi dữ liệu của LSEG kể từ năm 2009.

Cùng ngày, giá dầu ESPO cao hơn 23 USD/thùng so với giá hợp đồng tương lai dầu Brent giao tháng gần nhất. Đến ngày 4/11, khoảng cách này nới rộng lên mức kỷ lục 31 USD/thùng.

Dầu Urals, loại dầu từng được Nga xuất khẩu chủ yếu sang châu Âu, cũng tăng lên khoảng 119 USD/thùng trong tháng 10, cao nhất kể từ tháng 4/2012. Giá loại dầu này cao hơn Brent 19 USD/thùng, cũng là mức chênh lệch kỷ lục.

Theo tờ báo Nikkei Asia, diễn biến trên đánh dấu sự đảo chiều so với giai đoạn sau khi chiến tranh Nga - Ukraine bùng nổ năm 2022. Khi đó, Mỹ, châu Âu và Nhật Bản hạn chế nhập khẩu dầu Nga và áp trần giá, khiến Moscow phải chuyển hướng xuất khẩu. Trung Quốc và Ấn Độ, hai nước không tham gia áp đặt các biện pháp trừng phạt, trở thành những khách hàng chính của dầu Nga. Riêng dầu Urals từng có giá thấp hơn Brent khoảng 10-20 USD/thùng sau khi mất nhiều khách hàng châu Âu.

Tuy nhiên, cuộc chiến Mỹ - Iran bùng phát từ tháng 2 năm nay đã làm giảm nguồn cung dầu từ Trung Đông, thúc đẩy nhu cầu đối với dầu Nga. Trong bối cảnh đó, dầu Nga ngày càng được giao dịch ở mức giá cao hơn Brent.

“Có khả năng một số bên mua, do nhu cầu nguồn cung cấp bách vì khủng hoảng Trung Đông, đã mua dầu Nga với giá cao hơn”, ông Daisuke Harada thuộc Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản (JOGMEC) nhận định khi nói về nhu cầu từ Ấn Độ.

Kể từ khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, Ấn Độ đã đẩy nhanh nhập khẩu dầu từ nhiều khu vực, trong đó có Nam Mỹ và châu Phi. Động thái này cho thấy nhu cầu dầu thô của nước này vẫn rất mạnh.

Bên cạnh nhu cầu bảo đảm nguồn cung, quan hệ song phương cũng có thể là một yếu tố.

“Còn có một khía cạnh khác là Ấn Độ mua dầu Nga để củng cố quan hệ chiến lược, kể cả về chính trị”, ông Yasuhiro Enomoto, cố vấn cấp cao tại Viện Marubeni, nhận định với Nikkei Asia.

Thời gian qua, giá cước tàu chở dầu tăng vọt càng làm tăng sức hấp dẫn của nguồn cung từ Nga, đặc biệt đối với các khách hàng châu Á.

Kể từ tháng 9 đến nay, giá cước chở dầu duy trì ở mức cao lịch sử, đẩy chi phí nhập khẩu mặt hàng này tăng đáng kể. Trước khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều khách hàng châu Á phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Đông. Việc chuyển sang mua dầu từ các khu vực xa hơn khiến chi phí vận chuyển trở thành gánh nặng đặc biệt lớn đối với khu vực này.

Trong khi đó, các cảng ở vùng Viễn Đông của Nga nằm gần Trung Quốc, giúp chi phí vận chuyển đường biển tương đối thấp. Nguồn dầu được vận chuyển qua đường ống cũng có lợi thế trong bối cảnh giá cước và phí bảo hiểm tăng cao.

“Trung Quốc có thể đang tăng mua dầu thô Nga vận chuyển qua đường ống vì loại dầu này ít chịu tác động từ giá cước vận tải và phí bảo hiểm tăng. Do đó, xét theo giá nhập khẩu, dầu Nga vẫn tương đối rẻ”, ông Enomoto nhận định.

Sự khác biệt giữa giá dầu tại nơi xuất khẩu và tổng chi phí đưa dầu đến khách hàng cũng được thể hiện trong báo cáo công bố cuối tháng 10 của ngân hàng J.P. Morgan. Nhóm nghiên cứu, trong đó có bà Natasha Kaneva, chỉ ra rằng dầu thô được sản xuất càng gần thị trường tiêu thụ cuối cùng thì mức giá càng cao hơn so với Brent.

Cụ thể, giá giao lên tàu (FOB) trung bình của dầu thô xuất sang châu Á giảm từ 106 USD/thùng trong tháng 4 xuống 93 USD/thùng trong tháng 10. Tuy nhiên, giá giao đến nơi, bao gồm cước vận chuyển, lại tăng từ 116 USD/thùng lên 131 USD/thùng trong cùng giai đoạn.

Theo ông Enomoto, khi bất ổn tại Trung Đông ngày càng nghiêm trọng, dầu từ vùng Viễn Đông của Nga có thể trở nên có giá trị hơn đối với nhiều nước châu Á, nhờ khoảng cách vận chuyển gần và công suất dự phòng còn sẵn có.