Làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu và hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một cuộc đua mới tại khu vực Đông Nam Bộ, đặc biệt ở TP.Hồ Chí Minh sau khi mở rộng không gian phát triển (hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu). Cùng với nhu cầu tính toán tăng mạnh, một “điểm nghẽn” mới cũng bắt đầu lộ diện, đó là hạ tầng năng lượng…

Trong nhiều năm qua, bài toán điện tại khu vực phía Nam chủ yếu gắn với sản xuất công nghiệp và nhu cầu sinh hoạt đô thị. Nhưng khi AI tạo sinh, điện toán đám mây và dữ liệu lớn bước vào giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, cấu trúc phụ tải điện đang thay đổi nhanh chóng.

CUỘC ĐUA AI ĐANG CHUYỂN THÀNH CUỘC ĐUA ĐIỆN NĂNG

Các trung tâm dữ liệu AI không chỉ cần lượng điện khổng lồ, mà còn đòi hỏi nguồn cung ổn định gần như tuyệt đối, cùng hệ thống truyền tải, làm mát và dự phòng có độ tin cậy rất cao.

Điều này khiến năng lực hạ tầng năng lượng dần trở thành yếu tố cạnh tranh mới của các đô thị và vùng kinh tế số. Một trong những tín hiệu rõ nhất của xu hướng này là việc hàng loạt dự án AI hyperscale bắt đầu được công bố tại Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á.

Đầu năm 2026, liên danh G42 - FPT - VTG công bố kế hoạch phát triển campus AI quy mô tới 1 gW tại TP.Hồ Chí Minh. Theo giới chuyên môn, đây là mức công suất điện cực lớn đối với một dự án hạ tầng số, tương đương nhu cầu phụ tải của nhiều khu công nghiệp cộng lại.

Trong khi đó, Viettel cũng đang triển khai trung tâm dữ liệu AI quy mô khoảng 60 mW tại phía Bắc. Theo thông tin từ LS Eco Energy, riêng dự án này có mức tiêu thụ điện tương đương 40.000 - 50.000 hộ dân sử dụng cùng lúc.

Khác với trung tâm dữ liệu truyền thống, AI data center có mật độ máy chủ và cường độ xử lý cao hơn nhiều. Các hệ thống huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn, xử lý dữ liệu thời gian thực hoặc điện toán hiệu năng cao hoạt động liên tục 24/7, kéo theo nhu cầu điện và làm mát tăng mạnh.

Một nghiên cứu công bố trên arXiv đầu năm 2026 cho thấy, điện năng tiêu thụ của nhóm công ty AI hàng đầu thế giới có thể tăng từ khoảng 118 TWh năm 2024 lên gần 300 TWh vào năm 2030.

Trong khi đó, Deloitte dự báo điện năng tiêu thụ của hệ thống data center tại Châu Á - Thái Bình Dương có thể vượt 1.000 TWh vào giữa thập niên tới, khi AI bùng nổ.

Áp lực này đang xuất hiện đúng thời điểm khu vực phía Nam bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Trong đó, TP.Hồ Chí Minh mới (gồm cả Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây), hiện đồng thời triển khai mạng vành đai, metro, logistics cảng biển, sân bay Long Thành, khu công nghiệp công nghệ cao và hệ sinh thái kinh tế số.

Hãng Reuters dẫn báo cáo của Bain & Company và Standard Chartered cho biết, nhu cầu điện tại Đông Nam Á dự kiến tăng thêm hơn 100 TWh trong vài năm tới, chủ yếu đến từ data center, khu công nghiệp xanh và xe điện. Điều này khiến cấu trúc phụ tải điện của khu vực phía Nam thay đổi theo hướng ngày càng phụ thuộc vào các nhóm tiêu thụ điện cường độ cao.

Một khác biệt quan trọng của AI data center là yêu cầu ổn định điện gần như tuyệt đối. Nếu nhà máy sản xuất có thể gián đoạn theo ca vận hành, trung tâm dữ liệu AI lại không cho phép mất điện dù chỉ trong thời gian ngắn vì có thể gây ảnh hưởng tới hệ thống xử lý, giao dịch tài chính hoặc nền tảng số.

Do đó, các nhà đầu tư hiện không chỉ quan tâm quỹ đất hay ưu đãi thuế, mà bắt đầu đánh giá sâu về khả năng cung cấp điện, độ ổn định lưới truyền tải và năng lực dự phòng năng lượng của từng địa phương.

“POWER READINESS” TRỞ THÀNH LỢI THẾ CẠNH TRANH MỚI

Báo cáo “Vietnam Emerges as a Data Centre Growth Market; AI Reshapes APAC Costs” (Việt Nam là thị trường trung tâm dữ liệu mới nổi của Châu Á- Thái Bình Dương; AI tái định hình chi phí trên toàn khu vực) của Cushman & Wakefield, đã đưa ra nhận định rằng AI đang làm thay đổi toàn bộ cấu trúc thiết kế của trung tâm dữ liệu tại Châu Á - Thái Bình Dương, từ hệ thống điện, làm mát đến kết cấu công trình.

Báo cáo trên cũng cho rằng “power readiness” - khả năng sẵn sàng về hạ tầng điện - sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của các thị trường mới nổi như Việt Nam. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh TP.Hồ Chí Minh đang định hình vai trò trung tâm công nghệ và tài chính của khu vực phía Nam.

Với việc Bình Dương cũ trở thành một phần của TP.Hồ Chí Minh, không gian phát triển công nghiệp và công nghệ cao của thành phố hiện mở rộng đáng kể. Các khu vực trước đây vốn là “thủ phủ công nghiệp” đang được xem như nền tảng tiềm năng cho hệ sinh thái dữ liệu, AI và logistics số.

Trong khi đó, Bà Rịa - Vũng Tàu cũ với lợi thế cảng biển và hạ tầng năng lượng cũng được đánh giá có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi hạ tầng số, đặc biệt trong các mô hình trung tâm dữ liệu kết hợp logistics và điện gió ngoài khơi.

Bà Lê Hoàng Lan Như Ngọc, Giám đốc Cấp cao, Trưởng bộ phận Tư vấn Chiến lược, Cushman & Wakefield Việt Nam, cho biết: Việt Nam hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu trong hành trình phát triển trung tâm dữ liệu, nhưng chính điều đó lại tạo nên tiềm năng dài hạn của thị trường. Việt Nam hội tụ cả lợi thế về chi phí xây dựng tương đối cạnh tranh lẫn nhu cầu ngày càng tăng đến từ điện toán đám mây, các ứng dụng AI và nền kinh tế số đang mở rộng nhanh chóng. (nguồn: Cushman & Wakefield)

Tuy nhiên, cùng với điện năng, bài toán làm mát cũng đang nổi lên như một áp lực mới. Các AI data center hiện đại phát sinh lượng nhiệt rất lớn, buộc doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống giải nhiệt công suất cao và tiêu tốn đáng kể tài nguyên nước.

Trong bối cảnh nhiều đô thị phía Nam vốn đã chịu áp lực chống ngập, cấp nước và thích ứng biến đổi khí hậu, việc phát triển các campus dữ liệu quy mô lớn sẽ không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ thông tin.

Xu hướng mới hiện nay là các doanh nghiệp bắt đầu tìm kiếm mô hình “campus dữ liệu” nằm ngoài lõi đô thị, nơi có thể kết hợp quỹ đất lớn, nguồn điện tái tạo và hạ tầng logistics thuận lợi.

Một số nghiên cứu quốc tế cho thấy khi nhiều AI data center tập trung tại cùng một khu vực, nguy cơ quá tải lưới điện cục bộ có thể xuất hiện nhanh hơn dự báo nếu thiếu đầu tư đồng bộ cho truyền tải và lưu trữ năng lượng.

Áp lực này đã phần nào phản ánh qua thực tế tiêu thụ điện tăng mạnh tại Việt Nam trong đợt nắng nóng tháng 5/2026. Cơ quan chức năng đã phải kêu gọi doanh nghiệp và người dân tiết kiệm điện khi phụ tải đạt mức cao nhất từ đầu năm.

Trong khi đó, cạnh tranh thu hút AI data center tại Đông Nam Á đang diễn ra ngày càng quyết liệt. Các quốc gia như Malaysia, Indonesia, Singapore và Thái Lan đều tăng tốc chính sách ưu đãi cho hạ tầng số, đồng thời đầu tư mạnh vào điện và năng lượng tái tạo. Theo một thống kê, khu vực Đông Nam Á hiện có hơn 2.000 trung tâm dữ liệu và hàng trăm dự án mới đang được triển khai hoặc lên kế hoạch đầu tư.

Trong bối cảnh đó, khả năng bảo đảm nguồn điện ổn định, hạ tầng truyền tải đủ lớn và tiêu chuẩn năng lượng xanh đang dần trở thành “nền móng mới” cho cuộc cạnh tranh kinh tế số tại Đông Nam Bộ.