Thương mại điện tử không còn là thế quyền riêng của các đô thị lớn. Việc đưa không gian số về tận cấp xã đang được xem là bệ phóng nhằm thu hẹp khoảng cách địa lý và mở ra động lực tăng trưởng bứt phá cho kinh tế cơ sở...

Tại Hội nghị Xã thương mại điện tử Toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” diễn ra chiều 11/11/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn khẳng định: "Thương mại điện tử không chỉ dừng lại ở các trung tâm kinh tế lớn, mà phải trở thành động lực phát triển trực tiếp từ cấp cơ sở".

NHẬN DIỆN "ĐIỂM NGHẼN" TỪ THỰC TIỄN CƠ SỞ

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam chứng kiến tốc độ phát triển bứt phá. Theo Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), quy mô thị trường thương mại điện tử năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước, chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng.

Tuy nhiên, thương mại điện tử phát triển chưa đồng đều, trong đó sự phân hóa địa lý tiếp tục là bài toán lớn. Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, tỷ lệ phát triển giữa Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh với các địa phương còn lại hiện ở mức 70-30.

Chỉ số Thương mại điện tử năm 2026 ghi nhận TP.Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi mức trung bình cả nước chỉ vỏn vẹn 15,8 điểm.

Khoảng cách này bộc lộ rõ nhất tại chính quyền cơ sở. Kết quả rà soát cổng thông tin chính quyền của 2.497 xã, phường, cho thấy dù có 587 xã triển khai các hoạt động thương mại điện tử, nhưng chỉ 178 xã nêu được kết quả và 18 xã ghi nhận được số đơn hàng, doanh thu hay số hộ bán. Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, đây là kết quả do chính quyền tự đăng, chưa phải số đo doanh số, song phản ánh thực tế việc triển khai tại cơ sở còn phải làm thực chất hơn.

Dù vậy, thực tiễn đã ghi nhận những cách làm sáng tạo và hiệu quả. Thí điểm mô hình "Xã thương mại điện tử" tại Bình Lư (Lai Châu), Chợ Lách (Vĩnh Long) và Phượng Dực (Hà Nội) bước đầu đạt nhiều kết quả thực chất.

Ông Trần Quốc Tuấn, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, cho biết sau 2 tháng triển khai mô hình "Xã Thương mại điện tử - Chợ Lách Vươn Mình", xã Chợ Lách đã huy động 66 nhà bán hàng, đưa 1.340 sản phẩm lên không gian số, tạo ra hơn 50.000 đơn hàng với gần 77.000 sản phẩm được tiêu thụ. Tương tự, xã Bình Lư có phiên livestream ra mắt đạt hơn 1.200 đơn trong một giờ, xã Phượng Dực ghi nhận một cơ sở mây tre bán gần 22.000 sản phẩm trong 3 tháng.

Từ thực tế triển khai tại cơ sở, đại diện các địa phương và đơn vị đồng hành đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ. Bà Trần Thị Tân, đại diện TikTok Shop phân tích 6 điểm nghẽn chính gồm: đào tạo rời rạc (thiếu cơ hội thực hành và được theo dõi, hỗ trợ thường xuyên sau tập huấn); hộ kinh doanh hoạt động riêng lẻ nên gặp khó khăn khi tự duy trì kinh doanh sau giai đoạn hỗ trợ và thiếu cơ chế chia sẻ kinh nghiệm; thiếu nguồn lực hỗ trợ tại chỗ; sản phẩm chưa chuẩn hóa; hạ tầng logistics chưa đáp ứng nhu cầu thực tế và cách đo lường thiên về hiệu quả ngắn hạn.

Về hạ tầng logistics và chi phí vận hành, bà Vũ Thị Bích Hồng, chủ kênh Cô Ba Hồng (Lai Châu) và ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, cho biết chi phí vận chuyển vùng cao cộng với phí sàn làm tăng giá thành và giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Cùng với đó, thời gian giao hàng kéo dài khiến nông sản tươi dễ hỏng hóc trên đường đi. Nhà sáng tạo nội dung Lê Đăng Khoa (PewPew) phản ánh thêm rằng khi đơn hàng bùng nổ đột xuất, các nhà vườn thường bị rủi ro "vỡ trận" do chưa quen với năng lực đóng gói và đáp ứng nguồn cung lớn.

Về chính sách và chi phí sàn, ông Lê Văn Bính, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phượng Dực (Hà Nội) và bà Hà Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND xã Mường Ảng (Điện Biên), đều nêu rõ áp lực từ mức phí bán hàng tăng cao trên các nền tảng trực tuyến. Hộ sản xuất nhỏ vừa phải chi trả chi phí vận hành khắt khe vừa e ngại rủi ro bị tụt hạng gian hàng sau một vài sơ suất.

Từ góc độ quản lý thị trường, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) lưu ý tình trạng suy giảm niềm tin của người tiêu dùng do hàng hóa kém chất lượng hoặc thiếu tính minh bạch về nguồn gốc xuất xứ. Việc thiếu sự kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, nền tảng và người bán cũng gây khó khăn cho công tác giám sát và đo lường.

HOÀN THIỆN HỆ SINH THÁI ĐỒNG BỘ

Để thương mại điện tử cấp xã trở thành bệ phóng tăng trưởng hai con số bền vững, các đại biểu tại hội nghị đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở.

Thứ nhất: Hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn hóa công cụ quản lý.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh ngành Công Thương sẽ tập trung hoàn thiện hệ sinh thái đồng bộ, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, cho biết Cục sẽ tập trung 3 nhóm giải pháp: hướng dẫn thực thi chính sách và chia sẻ dữ liệu cho các địa phương; hỗ trợ tiêu thụ các ngành hàng chủ lực (thời trang, dệt may, da giày, nông sản OCOP); kết nối hệ sinh thái và đào tạo kỹ năng tự kinh doanh cho người dân.

Đại diện tỉnh Vĩnh Long, ông Trần Quốc Tuấn, kiến nghị Bộ Công Thương ban hành bộ công cụ "Xã Thương mại điện tử" áp dụng thống nhất toàn quốc gắn với Tiêu chí 7.3 trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới. Cùng với đó, tổ chức mô hình triển khai thực chất và nâng cao kỹ năng tại chỗ.

Ông Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương khẳng định: "Bài học quan trọng nhất là chọn đúng sản phẩm và tập huấn kỹ năng để người dân tự làm, tự bán. Cán bộ xã đóng vai trò kết nối, kiến tạo thể chế chứ không làm thay công việc kinh doanh của dân".

Nền tảng TikTok Shop đề xuất quy trình 5 trụ cột phát triển gồm: chính quyền dẫn dắt, doanh nghiệp chủ động, cộng đồng tương trợ, nhà sáng tạo nội dung bản địa và hệ sinh thái nền tảng hỗ trợ.

Thứ hai: Tháo gỡ hạ tầng logistics và minh bạch sản phẩm.

Ông Nguyễn Đức Lê khuyến nghị các địa phương có địa hình khó khăn cần chủ động xây dựng điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa dùng chung cho các đơn vị bưu chính, logistics để giảm chi phí và thời gian giao nhận. Các hộ kinh doanh phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuẩn hóa bao bì, truy xuất nguồn gốc và nghĩa vụ thuế để xây dựng uy tín lâu dài.

Thứ ba: Kết nối nguồn lực và đồng hành lâu dài.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam, cam kết trong năm 2027 sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công Thương hỗ trợ xác thực kênh dấu tích xanh chính thức cho các địa phương, cung cấp giải pháp truyền thông mang lại hàng chục triệu lượt tiếp cận và triển khai gói hỗ trợ tài chính cho nhà bán hàng mới, hướng tới mục tiêu mỗi địa phương xây dựng ít nhất một mô hình xã thương mại điện tử thành công.