Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm cần phải tháo gỡ các bất cập trong thực tiễn, thực hiện các chỉ đạo về chuyển mạnh tiền kiểm sang hậu kiểm, cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ, không tạo các rào cản thương mại bất hợp lý.

Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.Hồ Chí Minh (FFA) và cộng đồng doanh nghiệp ngành thực phẩm hoàn toàn ủng hộ chủ trương sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Tuy nhiên, việc sửa đổi cần phải tháo gỡ các bất cập trong thực tiễn, thực hiện các chỉ đạo về chuyển mạnh tiền kiểm sang hậu kiểm, cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ, không tạo các rào cản thương mại bất hợp lý.

Báo cáo 1244/BC-BYT tổng kết 15 năm thi hành Luật An toàn thực phẩm, trang 114-118, nêu ra 13 bất cập trong Luật An toàn thực phẩm hiện hành. Tuy nhiên, các nội dung cốt lõi liên quan đến bất cập về thủ tục kiểm tra nhập khẩu hay đăng ký sản phẩm lại không nằm trong nhóm vướng mắc cần giải quyết.

DỰ THẢO CHƯA XOÁY VÀO 13 ĐIỂM NGHẼN THỰC TIỄN

Trang 73-74 Báo cáo 1244 cho biết “Quy định về đăng ký đối với thực phẩm…” không còn phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính (áp dụng nguyên tắc đánh giá quản lý dựa trên nguy cơ, hậu kiểm), không phù hợp với thông lệ quốc tế. Hiện nay các nước trên thế giới đều không yêu cầu về công bố hợp quy mà quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp là công bố đủ thông tin trên nhãn theo quy định về ghi nhãn và chịu trách nhiệm về nội dung ghi nhãn.

Mặc dù vậy, nội dung trong bản Dự thảo hiện tại lại có xu hướng thiết lập thêm các tầng nấc kiểm tra phức tạp, giống Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13, không giải quyết 13 bất cập nêu ra, gây nguy cơ tắc nghẽn rất lớn cho sản xuất, kinh doanh như đã xảy ra đầu năm 2026.

Xét về phương diện đăng ký sản phẩm, Dự thảo đang làm phát sinh thủ tục phức tạp và kéo dài gần giống đăng ký thuốc. Hồ sơ đăng ký so với hiện hành gấp 2,8 lần về số tài liệu (từ 5 loại tăng lên 14 loại tại Điều 44 và Mẫu 03-04 Dự thảo Nghị định), gấp gần 13 lần về thời gian thẩm định (Điều 45-46 Dự thảo Nghị định). Thời gian đăng ký có thể lên tới 11 tháng; riêng nghiên cứu độ ổn định có thể sẽ khiến thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường phải mất vài năm, nhiều thực phẩm sẽ phải rút khỏi thị trường do không chuẩn bị được hồ sơ giống thuốc và chi phí phát sinh lớn.

Bên cạnh đó, thủ tục gia hạn sau mỗi 5 năm (Điều 47 Khoản 1; Điều 46 Khoản 3) phiền phức, tốn kém nhưng không đem lại lợi ích gì, vì nếu thực phẩm mất an toàn thì có thể rút số đăng ký ngay chứ không cần đợi đến 5 năm.

Bảy thay đổi phải đăng ký lại mà chưa phân biệt thay đổi lớn hay nhỏ tại Điều 46 Khoản 5; thủ tục chuyển tiếp phức tạp (tại Điều 74). Việc yêu cầu thay nhãn toàn bộ sản phẩm do phải ghi số đăng ký/công bố mới trên nhãn tại Điều 12 Khoản 7 gây tốn kém rất lớn, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.

Điều 46 Khoản 2 quy định tiêu chí thực phẩm phải đăng ký bản công bố rất không rõ ràng và mở rộng phạm vi phải đăng ký so với hiện hành.

NGUY CƠ NHÂN ĐÔI LỚP KIỂM TRA, GÂY ÁCH TẮC XUẤT NHẬP KHẨU

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, việc tách biệt tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước (Điều 21) với cơ quan kiểm tra nhà nước thực phẩm nhập khẩu (Điều 39), khiến từ 1 cơ quan kiểm tra hiện hành thành 2 cơ quan kiểm tra, nên nguy cơ lặp lại tắc nghẽn của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP là rất lớn.

Từ 2 lớp tiền kiểm (đăng ký/công bố tiêu chuẩn và kiểm tra thực phẩm nhập khẩu) tăng thành 4 lớp (Điều 48 Khoản 2d thêm 2 lớp là đăng ký quốc gia, đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu vào Việt Nam), sẽ gây tắc nghẽn rất lớn, nhiều cơ sở kinh doanh, cơ sở sản xuất có thể phải đóng cửa vì không nhập được thành phẩm, nguyên liệu và phụ liệu.

Cả 3 hình thức kiểm tra đều nâng cao 1 cấp so với hiện hành. Đối với kiểm tra giảm, thủ tục tăng gấp 20 lần do Điều 22 Khoản 1b yêu cầu phải có “thông báo kết quả đạt yêu cầu đối với từng lô hàng”, tức là kiểm 100% số lô so với kiểm 5% số lô hiện nay, gây nguy cơ quá tải cho cơ quan kiểm tra.

Sự bất hợp lý còn thể hiện ở việc phân loại mức độ rủi ro thành hai cấp độ cao và thấp (Điều 43). Điều này vừa vênh so với hệ thống quản lý ba mức theo chuẩn mực quốc tế của FAO (cao-trung bình-thấp) và Luật Chất lượng, vừa khiến các nhóm sản phẩm có nguy cơ trung bình bị áp dụng chế độ quản lý quá khắt khe.

Ngoài ra, một số định nghĩa kỹ thuật mới (Điều 2 Khoản 32; Khoản 34; Khoản 37), hoặc quy định bắt buộc tăng cường vi chất dinh dưỡng (Điều 38 Khoản 2) cho cộng đồng đại trà khi chưa có đủ bằng chứng khoa học xác đáng có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn cho sức khỏe người tiêu dùng cũng như làm phát sinh rào cản thương mại.

Quy định về công bố hồ sơ công bố, giấy đăng ký trên mạng thương mại điện tử tại Điều 9 Khoản 3 bị trùng lắp, không đáp ứng nguyên tắc “kê khai một lần, sử dụng nhiều lần”, dễ gây lộ bí mật doanh nghiệp, chưa phù hợp với Luật Thương mại điện tử.

THÁO GỠ BẰNG NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ RỦI RO VÀ HẬU KIỂM

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên bắt nguồn từ việc các quy định mới chưa bám sát đúng 13 vướng mắc trọng tâm đã được chỉ ra trong tổng kết thực tiễn thi hành luật, đồng thời chưa đồng bộ với tinh thần cải cách hành chính được đề ra tại các nghị quyết của Đảng, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Các chỉ đạo về việc triệt để cắt giảm giấy phép con, lấy kết quả phân tích nguy cơ làm gốc và tạo môi trường thông thoáng cho doanh nghiệp chưa được thể hiện nhất quán trong cấu trúc của Dự thảo.

Để khắc phục triệt để những điểm nghẽn này, FFA kiến nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ tính cần thiết và tác động, chỉ đưa vào quy định mới khi chúng giải quyết đúng và trúng 13 vướng mắc của Luật An toàn thực phẩm 2010 trên cơ sở khoa học và thực tiễn, có đánh giá tác động. Kiên quyết không đưa vào các thủ tục mới không giải quyết 13 vướng mắc này và không phù hợp với định hướng cải cách. Đặc biệt, dành thêm thời gian hoàn thiện, chưa thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026 và xem xét thông qua tại kỳ họp tháng 5/2027.

Đồng thời, nhằm tránh tắc nghẽn nhập khẩu, cần giữ nguyên 1 cơ quan kiểm tra - 2 lớp tiền kiểm - 3 mức kiểm tra như hiện hành thay cho 2 cơ quan kiểm tra - 4 lớp tiền kiểm -3 mức kiểm tra tăng cấp trong Dự thảo. Tăng cường thêm tần suất kiểm tra chất lượng theo 4 tiêu chí: mức độ nguy cơ, lịch sử tuân thủ, có chứng nhận quản lý chất lượng tiên tiến không, có cảnh báo hay dấu hiệu vi phạm không.

Để tránh tắc nghẽn đăng ký, thủ tục đăng ký cần đơn giản, chỉ tăng cường thêm 3 loại tài liệu: giấy thử nghiệm các chỉ tiêu chất lượng; giấy chứng nhận quản lý chất lượng tiên tiến với các thực phẩm nguy cơ cao; giấy ủy quyền vì có trong 13 vướng mắc. Không kéo dài thời gian xét duyệt so với hiện hành. Không mở rộng đăng ký đại trà. Không yêu cầu gia hạn sau 5 năm mà chỉ yêu cầu thông báo gia hạn.

Thống nhất các quy định mới với các luật khác và thông lệ quốc tế. Áp dụng 3 mức rủi ro cao – trung bình – thấp như Luật Chất lượng và hướng dẫn quốc tế của FAO. Bỏ yêu cầu phiếu thử nghiệm phải kết luận đạt để thống nhất với Luật Tiêu chuẩn quy chuẩn. Chuẩn hóa các khái niệm, giữ nguyên định nghĩa thực phẩm dinh dưỡng y học tại NĐ 46/2026/NĐ-CP vì phù hợp với thực tiễn; xem lại các khái niệm về thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng. Chỉ bắt buộc tăng cường vi chất cho nhóm cộng đồng bị thiếu hụt khi có bằng chứng khoa học đầy đủ.

Quy định rõ tần suất hậu kiểm theo 4 tiêu chí nêu ở mục 3, làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương và quy chế phân công liên ngành, liên tỉnh.

(*) Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.Hồ Chí Minh (FFA)

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 45-2026 phát hành ngày 9/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-45-2026.html