Khi thị hiếu thưởng thức nghệ thuật của công chúng ngày càng phong phú và đa chiều, việc kéo nghệ thuật truyền thống lại gần đời sống hôm nay đòi hỏi những cách làm mềm mại, linh hoạt và giàu tính sáng tạo hơn trước...

Ngày 24/7 vừa qua, Hà Nội đã ra mắt chương trình nghệ thuật Nét duyên chèo Hà thành do Nhà hát Chèo Hà Nội thực hiện. Với thời lượng khoảng 60 phút, chương trình đưa khán giả bước vào thế giới chèo truyền thống thông qua những tích chèo, trích đoạn cổ nổi tiếng, được đầu tư dàn dựng công phu và giàu chiều sâu cảm xúc.

Điều làm nên nét riêng của Nét duyên chèo Hà thành là cách chương trình không tách rời thành từng tiết mục độc lập có quãng ngắt như thường thấy, mà được xâu chuỗi thành một mạch sân khấu liền lạc, xuyên suốt. Các trích đoạn được pha trộn, đan cài vào nhau một cách khéo léo, tạo nên một tổng thể vừa gần gũi vừa mang màu sắc mới mẻ.

Người xem sẽ có dịp gặp lại một Thị Mầu táo bạo, tràn đầy sức sống trong Thị Mầu lên chùa; cảm nhận nỗi giằng xé, trạng thái nửa mê nửa tỉnh của Súy Vân qua Súy Vân giả dại; lắng lòng trước câu chuyện đầy tình nghĩa giữa Lưu Bình - Dương Lễ; hay bật cười trước chất hài dân gian duyên dáng của Phù thủy sợ ma...

Những trích đoạn vốn dĩ vẫn tồn tại độc lập trên sân khấu chèo cổ, nay được sắp đặt lại dưới bàn tay dàn dựng của tư duy đạo diễn đương đại, mở ra nhiều lớp diễn phong phú cả về sắc thái, nhịp điệu lẫn cung bậc cảm xúc.

Có thể nói, chương trình là sự giao thoa giữa tinh hoa nghệ thuật chèo cổ truyền và hơi thở của một Hà Nội đương đại, được xây dựng theo hướng vừa gìn giữ cốt cách của nghệ thuật dân tộc, vừa chạm được đến thị hiếu của khán giả ngày nay.

Thông qua đó, thành phố kỳ vọng sẽ giới thiệu được vẻ đẹp văn hóa, chiều sâu lịch sử và cốt cách con người Hà Nội bằng chính ngôn ngữ của nghệ thuật chèo, đồng thời từng bước hình thành một sản phẩm biểu diễn định kỳ, trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn cho cả du khách trong nước lẫn quốc tế.

Xuất phát từ sân khấu chèo, chương trình còn hướng đến mục tiêu xa hơn: quảng bá bản sắc văn hóa Thủ đô, bổ sung thêm sản phẩm cho ngành du lịch, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa - biến những giá trị truyền thống trở thành nguồn lực phục vụ cho sự phát triển bền vững của Hà Nội.

Không riêng gì sân khấu chèo, trong bối cảnh nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng ngày một đa dạng, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác tại Hà Nội cũng đang dần tìm được cách tiếp cận gần gũi hơn với đời sống người dân.

Đơn cử, Nhà hát Cải lương Hà Nội mới đây đã tổ chức chương trình Biểu diễn nghệ thuật cộng đồng ngay tại sân khấu Nhà Bát Giác (Hoàn Kiếm, Hà Nội), thu hút lượng lớn người dân và du khách ghé xem. Khác với không gian khép kín thường thấy trong nhà hát, sân khấu ngoài trời tại đây tạo nên một bầu không khí thưởng thức nghệ thuật cởi mở, gần gũi hơn hẳn.

Tại đây, các nghệ sĩ của Nhà hát Cải lương Hà Nội đã mang đến nhiều tiết mục đặc sắc, góp phần đưa nghệ thuật truyền thống tiến gần hơn với công chúng ngay trong một không gian văn hóa mở.

Trong đó, trích đoạn Kẻ sỹ Thăng Long được xem là điểm nhấn của cả chương trình khi khắc họa hình tượng người trí thức đất Thăng Long xưa - những con người mang trong mình lòng yêu nước sâu sắc, khí tiết vững vàng, luôn đặt vận mệnh dân tộc lên trên hết thảy lợi ích riêng. Lối diễn xuất giàu cảm xúc của các nghệ sĩ, hòa quyện cùng những làn điệu cải lương đặc trưng, đã chinh phục được đông đảo khán giả có mặt.

Bên cạnh đó, chương trình còn giới thiệu thêm nhiều tiết mục khác như Viết tiếp câu chuyện hòa bình, Vọng cổ Tình xuân, Thăng Long điểm hẹn, Việt Nam quê hương tôi, Hào khí Việt Nam, Màu hoa đỏ, Cánh cò và dòng sông... được dàn dựng xen kẽ giữa ca cổ, vọng cổ và tân cổ, mang lại một chương trình rực rỡ sắc màu nghệ thuật và đậm đà tinh thần dân tộc.

Cùng chung nỗ lực ấy, Câu lạc bộ Nghệ thuật hát Xẩm Hà Nội và những người yêu mến loại hình nghệ thuật này vẫn đều đặn tổ chức các hoạt động giao lưu, kiên trì với công tác truyền dạy, biểu diễn và quảng bá, từng bước đưa hát xẩm đến gần hơn với đời sống công chúng.

Những buổi trình diễn tại nhiều địa điểm khác nhau của câu lạc bộ đã giúp các làn điệu dân gian bước ra khỏi khuôn khổ không gian truyền thống, hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống văn hóa đương đại - đặc biệt là trong lòng thế hệ trẻ. Mỗi buổi diễn, vì vậy, không đơn thuần là một hoạt động biểu diễn, mà còn là cơ hội để công chúng hiểu thêm về lịch sử, giá trị và sức sống bền bỉ của nghệ thuật hát xẩm qua bao thế hệ.

Trong bối cảnh Hà Nội đang từng bước thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng hình ảnh một Thành phố sáng tạo, việc lan tỏa nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đến với đông đảo công chúng được xem là hướng đi thiết thực nhằm mở rộng tệp khán giả, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy bền vững các giá trị văn hóa của dân tộc.