Sự hợp tác giữa các tổ chức quốc tế và khối công – tư đã đưa lộ trình chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm Việt Nam sang giai đoạn mới: từ thử nghiệm sang mở rộng, từ dự án sang chính sách, từ hỗ trợ đơn lẻ sang hợp tác hệ thống...

Ngày 9/1/2026 tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tổ chức Hội nghị Toàn thể Chương trình Hỗ trợ quốc tế (ISG) với chủ đề "Thúc đẩy chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm theo hướng xanh, ít phát thải và bền vững".

Hội nghị là diễn đàn đối thoại chính sách cấp cao giữa Việt Nam và cộng đồng đối tác quốc tế nhằm định hướng hợp tác, huy động nguồn lực và chia sẻ các mô hình chuyển đổi hiệu quả.

CHUYỂN ĐỔI HỆ THỐNG LƯƠNG THỰC TỪ MÔ HÌNH ĐẾN CHÍNH SÁCH

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết giai đoạn 2021–2025, Việt Nam đã triển khai hơn 200 mô hình nông nghiệp sinh thái với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế như FAO, UNDP. Các mô hình này chứng minh khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải và cải thiện sinh kế nông dân.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không còn là thiếu mô hình, mà làm sao để nhân rộng, kết nối và chuyển các sáng kiến rời rạc thành chính sách và chương trình quy mô quốc gia.

Ông Đỗ Anh Tuấn cho biết năm 2026, Việt Nam sẽ tập trung mạnh hơn vào nhóm dinh dưỡng và hành vi tiêu dùng, với các ưu tiên như an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu dùng bền vững. Để thực hiện mục tiêu này, cần tăng cường chia sẻ, kế thừa và chuyển giao các kết quả thí điểm thành mô hình cấp quốc gia, gắn với khung pháp lý và quy hoạch phát triển.

Tại phiên họp kỹ thuật thuộc khuôn khổ hội nghị ISG diễn ra vào sáng 9/1, đại diện FAO khẳng định: việc lồng ghép chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm vào các chương trình phát triển vùng và quốc gia là yếu tố quyết định thành công. FAO đồng thời nhấn mạnh vai trò của tài chính xanh, bảo hiểm nông nghiệp và thị trường carbon trong giai đoạn mới.

Hội nghị cũng giới thiệu nhiều mô hình sinh thái đã chứng minh hiệu quả tại Việt Nam như lúa-tôm, lúa- sen, tôm rừng, nông lâm kết hợp, nuôi cá mùa lũ và kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) giúp giảm phát thải methane.

Tuy vậy, theo các phân tích tại hội nghị, vốn ODA hiện vẫn chiếm hơn 60% tổng nguồn lực, trong khi khu vực tư nhân mới đóng góp khoảng 9%. Sự thiếu hụt tài chính xanh, dữ liệu MRV (Đo lường, Báo cáo, Thẩm định) chưa đồng bộ và hạ tầng logistics xanh còn yếu là những rào cản lớn nhất đối với việc mở rộng quy mô.

THÚC ĐẨY NÔNG NGHIỆP SINH THÁI VÀ QUẢN LÝ SỨC KHỎE ĐẤT

Theo ông Huỳnh Quốc Tịnh, Giám đốc Chương trình Nông nghiệp và Thực phẩm bền vững WWF-Việt Nam, nông nghiệp sinh thái không chỉ là kỹ thuật canh tác mà là một hệ thống kinh tế - sinh thái hoàn chỉnh, giúp giảm phát thải, bảo vệ đa dạng sinh học và tăng khả năng chống chịu của người nông dân.

Vì vậy, ông Tịnh cho rằng cần sử dụng ODA như “vốn mồi” để giảm rủi ro cho khu vực tư nhân, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu, thiết lập chuỗi giá trị phát thải thấp và thúc đẩy mô hình đối tác công - tư. Chính sách cần hỗ trợ tín dụng xanh ưu đãi, đầu tư hạ tầng logistics sinh thái và xây dựng thương hiệu dựa trên giá trị vùng sinh thái.

Một nội dung được nhấn mạnh tại hội nghị là quản lý sức khỏe đất. Theo FAO, Việt Nam nằm trong nhóm 20 quốc gia sử dụng phân bón nhiều nhất thế giới; tình trạng thoái hóa đất ngày càng nghiêm trọng do canh tác thâm canh và sử dụng hóa chất quá mức.

Từ thực tế trên, PGS.TS Trần Minh Tiến, Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu đất và cây trồng quốc gia, áp dụng công nghệ nông nghiệp chính xác và triển khai các sản phẩm vật tư thế hệ mới như phân bón nhả chậm, nano, cùng mô hình “bác sĩ đất” để hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân.

Đồng thời PGS.TS Trần Minh Tiến cũng kiến nghị xây dựng Chiến lược quốc gia về quản lý sức khỏe đất và ban hành quy định riêng cho canh tác đất dốc, coi sức khỏe đất là một loại tài sản quốc gia cần được bảo vệ và đầu tư dài hạn.

HƯỚNG TỚI GIAI ĐOẠN 2026-2030

Phiên toàn thể diễn ra vào buổi chiều 9/1/2026, dưới sự đồng chủ trì của ông Trần Đức Thắng - Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường; Ông Shantanu Chakraborty - Giám đốc Ngân hàng Phát triển Châu Á tại Việt Nam và Ông Vinod Ahuja - Trưởng Đại diện FAO tại Việt Nam.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh: Việt Nam chỉ có khoảng 10,3 triệu ha đất nông nghiệp, trong khi phải đối mặt đồng thời với biến đổi khí hậu, suy thoái tài nguyên và áp lực môi trường ngày càng lớn. Vì vậy, không thể có một nền nông nghiệp thịnh vượng nếu thiên nhiên không được bảo vệ. Chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm theo hướng xanh, ít phát thải và bền vững không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu.

Theo Bộ trưởng, chuyển đổi này không chỉ nhằm đạt các mục tiêu khí hậu mà còn hướng tới đảm bảo an ninh lương thực, dinh dưỡng, sinh kế nông thôn và năng lực cạnh tranh dài hạn của nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh tiêu chuẩn thị trường toàn cầu ngày càng khắt khe.

Hội nghị đã thống nhất nhiều định hướng hợp tác cho giai đoạn 2026–2030, tập trung vào sản xuất ít phát thải, tiêu dùng có trách nhiệm, đổi mới sáng tạo và quản trị hệ thống lương thực thực phẩm. Trong khuôn khổ hội nghị, thỏa thuận “Đối tác Chuyển đổi Hệ thống Lương thực thực phẩm” được mở rộng với hai đối tác mới, nâng tổng số lên 49 đối tác.

Nhân sự kiện này, FAO cũng phát động “Năm Quốc tế Phụ nữ làm nông nghiệp 2026”, nhấn mạnh vai trò của phụ nữ trong xây dựng hệ thống lương thực thực phẩm toàn diện và bền vững.