Kinh tế biển ba chiều: Mở thêm không gian cộng hưởng giá trị
AAnh Khuê
Chọn cỡ chữ
Không gian biển đang được nhìn nhận không chỉ là nơi khai thác một ngành kinh tế riêng lẻ. Cách tiếp cận ba chiều - từ mặt nước, cột nước đến đáy biển và lòng đất dưới đáy biển - mở ra khả năng tổ chức nhiều hoạt động trên cùng một vùng biển; đồng thời cũng cũng đặt ra yêu cầu mới về quy hoạch, điều phối và bảo vệ hệ sinh thái...
Khi nhiều hoạt động có thể cùng hiện diện trong một không gian, giá trị kinh tế của biển cũng được mở rộng theo chiều sâu. Ảnh: Nhật Hồ
Biển là một không gian liên thông, trong đó các hoạt động
kinh tế không tồn tại theo những đường ranh giới rõ ràng như trên đất liền. Một
vùng biển có thể đồng thời là tuyến giao thông, ngư trường, nơi phát triển năng
lượng, nuôi trồng thủy sản hoặc chứa các công trình hạ tầng dưới đáy.
MỘT VÙNG BIỂN, NHIỀU
LỚP GIÁ TRỊ
Chính “đặc điểm đồng thời” nói trên đang đặt ra yêu cầu chuyển
từ tư duy khai thác theo từng ngành sang tổ chức và quản trị không gian biển
theo chiều sâu.
Không gian biển có thể được nhìn nhận theo ba chiều gồm mặt
nước, tầng nước và đáy biển, lòng đất dưới đáy biển. Theo Hội
Thủy sản Việt Nam (Vinafis), cách tiếp cận này cho phép hình dung tại cùng một tọa độ biển, phía
trên có thể diễn ra hoạt động đánh bắt thủy sản hay giao thông vận tải trong
khi phía dưới có thể tồn tại các công trình dầu khí hay hạ tầng ngầm.
Một số chuyên gia về biển nhận định rằng điểm khác biệt của tư duy này nằm ở chỗ biển không còn được xem như một mặt phẳng để lần lượt phân chia cho từng ngành. Khi nhiều hoạt động có thể cùng hiện diện trong một không gian, giá trị kinh tế của biển cũng được mở rộng theo chiều sâu.
Ở tầng mặt nước và ven bờ là hệ thống cảng biển, logistics,
đô thị biển, du lịch sinh thái. Với cột nước, không gian phát triển có thể mở
rộng sang điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao và các hoạt động hàng hải.
Trong khi đó, ở tầng đáy và dưới đáy biển là những hướng
khai thác khác như tài nguyên khoáng sản, hạ tầng cáp ngầm, năng lượng địa nhiệt
hay các công nghệ lưu trữ carbon. Đây cũng là những lớp hoạt động được đề cập
trong cách tiếp cận kinh tế biển ba chiều hiện nay.
Cùng nhận định này, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nhà khoa học hàng
đầu về biển đảo, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam
(Bộ Tài Nguyên và Môi trường trước đây), hiện là Phó Chủ tịch thường trực phụ trách Hội Thủy sản Việt Nam, cho rằng biển là không gian liên
thông, chứa đựng giá trị đa ngành. Theo ông, cách quản lý theo từng ngành riêng
lẻ dễ tạo xung đột giữa cảng biển, du lịch, dầu khí, thủy sản.
Với ngành thủy sản, cách tiếp cận trên tạo ra một thay đổi
quan trọng. Thay vì chỉ xác định một vùng biển cho một hoạt động, quy hoạch cần
tính đến sức chịu tải của môi trường, sự tương tác giữa các ngành và những khu
vực sinh thái quan trọng như rạn san hô, thảm cỏ biển, vùng sinh sản của hải sản.
Từ đó, bảo tồn nguồn lợi có thể được đặt cùng với phát triển nuôi biển công nghệ
cao và du lịch sinh thái biển.
Ngoài ra, “ba chiều” không đơn thuần là chia biển thành ba lớp
không gian. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng cộng hưởng các hoạt động, thay vì để
từng ngành khai thác một phần không gian rồi phát sinh xung đột với những ngành
còn lại.
Chẳng hạn, hoạt động khai thác khoáng sản hoặc dầu khí nếu
không được kiểm soát có thể ảnh hưởng đến chất lượng nước, nguồn lợi hải sản và
đường di chuyển của các loài cá. Ngược lại, việc phân vùng sử dụng biển hợp lý
có thể xác định thứ tự ưu tiên, bảo vệ những khu vực sinh thái quan trọng và tạo
điều kiện cho nhiều hoạt động kinh tế cùng phát triển.
Với góc nhìn của PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, đây là cơ sở để ngành thủy sản
phát triển theo hướng hiện đại hơn, thay vì chỉ mở rộng khai thác theo chiều rộng.
KHÔNG GIAN MỚI CẦN MỘT
CÁCH QUẢN TRỊ MỚI
Sự thay đổi về cách nhìn không gian biển đang diễn ra cùng với
những định hướng mới về phát triển kinh tế biển.
Nghị quyết 218/NQ-CP ngày 07/8/2026 của Chính phủ thực hiện
Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển
mạnh, đặt yêu cầu đổi mới tư duy, nâng cao hiệu quả quản trị biển; phát triển
các ngành kinh tế biển theo hướng hiện đại, xanh, thông minh; đồng thời mở ra
các ngành kinh tế biển mới.
Chương trình cũng xác định nhiệm vụ đầu tư đồng bộ hạ tầng
biển, mở rộng không gian phát triển và từng bước hình thành các trung tâm kinh
tế biển. Định hướng này tạo thêm cơ sở để những lớp không gian mới của biển được
nhìn nhận như một bộ phận của nền kinh tế, thay vì chỉ là các nguồn tài nguyên
riêng biệt.
Trong đó, khoa học - công nghệ và dữ liệu không gian sẽ có
vai trò lớn hơn. Khi một vùng biển có thể đồng thời phục vụ giao thông, thủy sản,
năng lượng và bảo tồn, việc quyết định hoạt động nào được triển khai ở đâu, ở độ
sâu nào và với điều kiện gì không thể chỉ dựa vào quy hoạch đơn ngành.
TS Kinh tế Trần Hoàng Ngân cho biết quy mô kinh tế biển và vùng ven biển Việt Nam, tính theo GDP, bình quân đạt khoảng 47- 48% GDP cả nước, trong đó GDP của kinh tế thuần biển mới đạt khoảng 20 - 22%.
Để khai thác hiệu quả và phát triển bền vững kinh tế biển, PGS. TS Nguyễn Chu Hồi đề xuất các địa phương ven biển cần chuyển từ cách
tiếp cận “dàn hàng ngang” sang đánh giá sức chịu tải của môi trường biển và sự
tương tác giữa các ngành; đồng thời tăng cường phối hợp giữa thủy sản, hàng hải,
năng lượng và du lịch, ứng dụng khoa học - công nghệ trong giám sát tài nguyên
và bảo tồn nguồn lợi.
Ở cấp độ quốc gia, yêu cầu này cũng gắn với quy hoạch không
gian biển. Quy hoạch tổng thể quốc gia đã xác định định hướng phát triển các
ngành kinh tế biển, đồng thời phân vùng biển theo các chức năng bảo vệ, bảo tồn,
phát triển kinh tế, quốc phòng và an ninh; trong đó có những khu vực cấm khai
thác, khai thác có điều kiện và khuyến khích phát triển.
Theo TS kinh tế Trần Hoàng Ngân, các ngành kinh tế biển của Việt Nam cần chuyển từ nền kinh tế khai thác và gây ô nhiễm môi trường sang kinh tế xanh.
Như vậy, bài toán của kinh tế biển ba chiều không chỉ nằm ở
việc có thêm một tầng không gian để khai thác. Yêu cầu đặt ra là phải biết tổ
chức chúng trong cùng một hệ sinh thái gồm điện gió ngoài khơi, nuôi biển công
nghệ cao, cảng biển và logistics mở rộng kết nối chuỗi cung ứng, hạ tầng cho
năng lượng, dữ liệu và những ngành kinh tế mới. Các lớp giá trị này chỉ có thể
bổ trợ cho nhau khi được đặt trong một hệ thống quy hoạch và quản trị thống nhất.
Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 – 2030 gắn với yêu cầu điện thương phẩm tăng 11 - 12% mỗi năm, đồng thời thúc đẩy tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, hoàn thiện cơ chế đầu tư và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng...
Với nhu cầu vốn đầu tư lên tới 77 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành năng lượng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn và cải thiện môi trường đầu tư. Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế, xử lý các dự án tồn đọng và phát triển hạ tầng công nghệ được xem là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm nguồn cung điện...
Với sự tham gia của hơn 150 quốc gia, Liên minh châu Âu, 37 thành phố và hơn 260 doanh nghiệp, Gói chuyển giao điện khí hóa vừa được công bố tại COP31 đã huy động hàng tỷ USD vốn đầu tư, mở rộng lưới điện và đẩy nhanh lộ trình điện hóa trong giao thông lẫn công nghiệp nặng...
Thông qua mở rộng kết nối hạ tầng xuyên biên giới, đầu tư và xuất khẩu công nghệ năng lượng sạch, Trung Quốc đang gia tăng vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh tại châu Á - Thái Bình Dương, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh và rủi ro gián đoạn nguồn cung ngày càng lớn…
Theo quy định mới, mức phạt tiền tối đa cho một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức. Đáng chú ý, đối với dự án thi công không có giấy phép môi trường có thể bị phạt đến 600 triệu đồng...
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp
cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Theo Thủ tướng Chính phủ, sẽ áp dụng những cơ chế khuyến khích mạnh để các doanh nghiệp nước ngoài cam kết chuyển giao công nghệ; tăng cường sử dụng nhà cung ứng là các doanh nghiệp Việt Nam; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của Việt Nam.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...
Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...
Nhìn lại di sản và thành tựu của Thời báo Kinh tế Việt Nam - Tạp chí Kinh tế Việt Nam trong 35 năm qua, giá trị lớn nhất không chỉ đo bằng lượng thông tin phục vụ bạn đọc hàng ngày, hàng giờ, cũng...
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...