Trong tình trạng cả gia đình đi vắng, không có thiết bị gia dụng nào hoạt động, điện vẫn âm thầm chảy qua các ổ cắm. Chế độ "tắt nhưng sẵn sàng" của các thiết bị hiện đại khiến chúng vẫn tiêu hao điện năng...

Điện bị lãng phí xuất phát từ việc để thiết bị gia dụng cắm điện khi không sử dụng, như sạc điện thoại, lò vi sóng, TV và máy chơi game. Theo Alexis Abramson, Hiệu trưởng Trường Khí hậu Columbia, điện năng lãng phí theo cách này chiếm khoảng 5 - 10% năng lượng sử dụng trong gia đình, tùy vào yếu tố như tuổi thọ của thiết bị.

Còn theo Matt Malinowski, Giám đốc chương trình xây dựng tại Hội đồng Mỹ về nền kinh tế tiết kiệm năng lượng, TV kết nối Internet và có tính năng tương tác với điện thoại và thiết bị khác có thể tiêu thụ tới 40 watt điện vào những giờ không bật, gấp gần 40 lần so với TV thông thường.

Nguồn năng lượng lãng phí này ngày càng tăng do danh sách thiết bị điện tử ở trạng thái "không hoạt động nhưng sẵn sàng" ngày càng mở rộng. Chẳng hạn máy pha cà phê lập trình sẵn, máy chơi game, máy giặt, máy sấy có bảng điều khiển điện tử, lò vi sóng, TV thông minh, hộp cáp, hệ thống âm thanh, máy tính, sạc laptop và điện thoại di động, máy in, camera an ninh và sạc pin.

Trong bối cảnh cạnh tranh mạnh mẽ, các nhà sản xuất muốn cung cấp sự hài lòng tức thì cho khách hàng để tăng thị phần. Kết quả là thiết bị gia dụng ngày càng “thông minh” hơn nhưng cũng tiêu thụ nhiều năng lượng hơn ngay cả khi dường như đang tắt. Do đó, khi các thiết bị tiết kiệm năng lượng ra đời, không chỉ giới chuyên gia mà cả đông đảo người tiêu dùng cũng nhiệt liệt ủng hộ.

Theo kết quả nghiên cứu mới nhất từ tổ chức phi lợi nhuận về thiết bị hiệu suất cao Clasp, thiết bị tiết kiệm năng lượng có thể mang lại nhiều lợi ích hơn ngoài việc giảm hóa đơn tiền điện. Khi được triển khai đồng bộ, các thiết bị này có thể đóng góp tới 20% lượng cắt giảm khí thải nhà kính cần thiết để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.

Đây là một con số rất đáng kể, thể hiện vai trò của thiết bị gia dụng trong chiến lược giảm phát thải toàn cầu. Tuy nhiên, tiềm năng đó chỉ có thể đạt được nếu các chính phủ thiết lập các Tiêu chuẩn Hiệu suất Năng lượng Tối thiểu (MEPS) đối với thiết bị gia dụng. Các tiêu chuẩn này cần dựa trên những công nghệ tiên tiến nhất hiện có trên thị trường, nhằm loại bỏ dần các sản phẩm kém hiệu quả và ngăn chặn công nghệ lạc hậu tiếp tục lưu hành.

Thực tế là ngay cả các tiêu chuẩn MEPS cao nhất cũng chưa bắt kịp với mức hiệu suất của thiết bị tối ưu nhất. Điều cho thấy còn nhiều dư địa để nâng cấp tiêu chuẩn và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Các thiết bị gia dụng như điều hòa, bình nước nóng, tủ lạnh... hiện chiếm hơn 1/3 tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu. Tỷ trọng này đang tiếp tục tăng do mức sống và nhu cầu sử dụng thiết bị ngày càng cao.

Do đó, việc cập nhật MEPS thường xuyên là giải pháp then chốt để kiểm soát xu hướng này, đồng thời thúc đẩy thị trường chuyển dịch sang các sản phẩm tiết kiệm năng lượng hơn. Theo khảo sát của Consumer Reports, 87% trong gần 3.000 người tiêu dùng Mỹ được khảo sát đồng ý rằng các thiết bị gia dụng bán ra nên bắt buộc đáp ứng các mức hiệu suất năng lượng tối thiểu.

Điều này cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng đối với các chính sách thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Tương tự, theo khảo sát của Eurobarometer năm 2024, 93% người tiêu dùng EU nhận diện được nhãn dán năng lượng. 75% cho biết nhãn này ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của họ trong 5 năm qua.

Nhờ hệ thống nhãn năng lượng, người tiêu dùng có thể dễ dàng nhận biết hiệu suất sản phẩm, giúp tiết kiệm chi phí và giảm tiêu thụ điện. Không chỉ mang lại lợi ích cho các hộ gia đình, xu hướng này còn thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng EU đến mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.

Nhãn năng lượng Châu Âu lần đầu tiên xuất hiện trên một số thiết bị gia dụng vào những năm 1990, bắt đầu được dán trên sản phẩm tủ lạnh vào năm 1994. Hiện nay, khi mua các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, người tiêu dùng tại EU có thể dễ dàng phân biệt các mức hiệu suất từ A đến G. Mỗi nhãn dán mới còn tích hợp mã QR, giúp người dùng truy cập trực tiếp vào Cơ quan đăng ký nhãn năng lượng sản phẩm Châu Âu (EPREL).

Nhãn dán được áp dụng cho 5 nhóm sản phẩm: máy rửa bát, máy giặt, máy giặt – sấy, tủ lạnh và tủ đông, đèn chiếu sáng và các thiết bị điện tử. Từ tháng 6 và tháng 7/2025, nhãn dán mới cũng sẽ được áp dụng cho điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy sấy quần áo, theo European Commission. 

Tại Việt Nam, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) vừa công bố Chương trình “Gian hàng Xanh: Tiêu dùng đúng cách – Tiết kiệm điện năng”. Theo kế hoạch, 25 Gian hàng Xanh sẽ được tổ chức đồng loạt trên cả ba miền Bắc – Trung – Nam, tập trung chủ yếu tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM.

Đây là hoạt động nằm trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu quốc gia về chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế bền vững.

Tại các điểm đến là Trung tâm thương mại, siêu thị điện máy lớn, cùng các Triển lãm chuyên đề về thiết bị tiết kiệm điện trên toàn quốc, người tiêu dùng sẽ được giới thiệu các sản phẩm đạt chứng nhận Hiệu suất năng lượng cao nhất do Bộ Công Thương công nhận. Bao gồm: Điều hòa không khí; Bình nước nóng; Động cơ điện; Quạt điện; Đèn LED chiếu sáng…

Các sản phẩm được trưng bày đến từ nhiều thương hiệu uy tín trong và ngoài nước như: Daikin, Midea, Ariston, Toshiba, Vinawind, Gcool, Rạng Đông, Điện Quang, Philips… Đây là những sản phẩm tiên tiến, ứng dụng công nghệ hiện đại, tiết kiệm năng lượng vượt trội.

Đặc biệt, chương trình Gian hàng Xanh còn là cầu nối quan trọng giúp doanh nghiệp sản xuất và cung ứng thiết bị tiết kiệm năng lượng tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng, đối tác phân phối và thị trường. Qua đó, tạo động lực để danh nghiệp đổi mới công nghệ, cải tiến mẫu mã và nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.