Theo nghiên cứu của tờ Nikkei Asia, tổng nghĩa vụ tài chính ngoài bảng cân đối kế toán của 5 tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ tăng gấp 8 lần trong vòng 4 năm khi các doah nghiệp này đẩy mạnh đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI)...

Nikkei Asia gọi các nghĩa vụ tài chính này là “nợ ngầm” vì chúng chưa được ghi nhận trực tiếp trên bảng cân đối kế toán. Quy mô “nợ ngầm” hiện đã vượt tổng nợ được công bố chính thức, khiến nhà đầu tư khó đánh giá đầy đủ gánh nặng tài chính và mức độ rủi ro của các tập đoàn công nghệ.

Nikkei Asia đưa ra kết quả trên sau khi phân tích báo cáo tài chính gần nhất và nhiều tài liệu liên quan của 5 tập đoàn gồm Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta và Oracle. Ngoại trừ Oracle, 4 doanh nghiệp còn lại dự kiến bắt đầu công bố kết quả kinh doanh quý 2 từ ngày thứ Tư tuần này (22/7). Do đó, quy mô các nghĩa vụ tài chính này có thể tiếp tục tăng.

Trong quý gần nhất, tổng “nợ ngầm” của 5 tập đoàn trên đạt khoảng 1,65 nghìn tỷ USD, cao hơn mức nợ khoảng 1,35 nghìn tỷ USD được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán. Một phần số liệu trong nghiên cứu được Nikkei Asia ước tính.

Meta là doanh nghiệp có nghĩa vụ tài chính ngoài bảng cân đối kế toán lớn nhất, ở mức khoảng 420 tỷ USD, gần gấp 3 lần tổng nợ được công ty ghi nhận chính thức.

HÀNG NGHÌN TỶ USD CAM KẾT CHO HẠ TẦNG AI

Những năm qua, các tập đoàn công nghệ Mỹ đẩy nhanh xây dựng trung tâm dữ liệu và mở rộng năng lực điện toán để phục vụ phát triển AI. Song song với đó, các tập đoàn này ký nhiều hợp đồng dài hạn để mua bộ xử lý đồ họa (GPU), máy chủ và các thiết bị liên quan.

Mỗi trung tâm dữ liệu có thể cần khoản đầu tư từ hàng tỷ đến hàng chục tỷ USD. Để giảm số vốn phải bỏ ra ban đầu, các công ty công nghệ thường thuê cơ sở từ những đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu, thay vì tự xây dựng và sở hữu toàn bộ.

Trong một số thỏa thuận, đơn vị vận hành sẽ cung cấp đất đai, tòa nhà và hạ tầng điện, còn công ty công nghệ cam kết thuê lại cơ sở trong thời gian dài.

Theo quy định kế toán, GPU và máy chủ được đặt mua theo hợp đồng dài hạn nhưng chưa bàn giao, cũng như hợp đồng thuê các trung tâm dữ liệu chưa đi vào hoạt động, chưa phải ghi nhận trên bảng cân đối kế toán. Thay vào đó, những cam kết này được xếp vào nhóm nghĩa vụ ngoài bảng cân đối.

Oracle là trường hợp đáng chú ý. Tập đoàn này đang cùng startup AI OpenAI triển khai Stargate, dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn sử dụng các cơ sở được thuê từ những đơn vị vận hành bên ngoài. Tính đến cuối tháng 5, “nợ ngầm” của Oracle đã lên tới 273,3 tỷ USD, tăng hơn 30 lần so với 4 năm trước.

Doanh nghiệp Mỹ thường công bố các nghĩa vụ tài chính trong tương lai này trong phần thuyết minh báo cáo tài chính hàng quý, thay vì ghi nhận trực tiếp trên bảng cân đối kế toán. Đây là cách làm hợp lệ theo quy định kế toán tại Mỹ, nhưng có thể khiến nhà đầu tư cá nhân khó nhận biết đầy đủ những rủi ro tiềm ẩn.

Giới đầu tư đã bắt đầu lo ngại về sự gia tăng của các nghĩa vụ tài chính này. Gần đây, Morgan Stanley đã phân tích chi tiết vấn đề trong một báo cáo gửi khách hàng. Hồi tháng 2, công ty xếp hạng tín nhiệm Moody’s cũng cảnh báo rằng số tiền các tập đoàn công nghệ cam kết thanh toán trong tương lai theo những hợp đồng thuê chưa bắt đầu thực hiện đang tăng mạnh.

Về phía các tập đoàn công nghệ, họ kỳ vọng nguồn thu trong tương lai sẽ đủ lớn để trang trải những nghĩa vụ này. Tính đến cuối tháng 3, tổng giá trị các hợp đồng đã ký nhưng chưa ghi nhận doanh thu trong lĩnh vực điện toán đám mây và một số mảng kinh doanh khác của Microsoft, Alphabet và Amazon đạt khoảng 1,45 nghìn tỷ USD.

“NỢ NGẦM” CÓ THỂ TRỞ THÀNH NỢ THỰC TẾ

Theo Nikkei Asia, do chi tiêu cho trung tâm dữ liệu và các hạ tầng khác vượt quá lợi nhuận tạo ra, các tập đoàn công nghệ ngày càng phải huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu và cổ phiếu mới. Ngoài ra, họ còn thu hút vốn từ các nhà đầu tư tổ chức thông qua những liên doanh và thỏa thuận tài chính phức tạp. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng cuộc đua đầu tư vào hạ tầng AI đang trở nên quá nóng.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 3, các nhà kinh tế thuộc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) gọi hình thức huy động vốn từ nhà đầu tư tổ chức mà không ghi nhận thêm nợ trên bảng cân đối kế toán là “vay nợ trong bóng tối”.

BIS cảnh báo nếu nhu cầu AI không đạt kỳ vọng, các dự án trung tâm dữ liệu có thể bị đình trệ, gây thiệt hại cho các bên cung cấp vốn và khiến tâm lý lo ngại lan rộng trên thị trường.

Những lo ngại trên phần nào gợi nhớ đến trường hợp của công ty năng lượng Mỹ Enron. Dù có bản chất hoàn toàn khác các tập đoàn công nghệ hiện nay, Enron từng sụp đổ vào năm 2001 vì các khoản nợ ngoài bảng cân đối kế toán được che giấu sau hàng loạt công ty vỏ bọc.

Hiện các tập đoàn công nghệ vẫn công bố những nghĩa vụ tài chính này theo đúng quy định kế toán. Tuy nhiên, sự gia tăng của các liên doanh có mức độ minh bạch thấp vẫn có thể khiến thị trường lo ngại, bởi nhà đầu tư khó nhìn thấy đầy đủ gánh nặng tài chính thực tế của doanh nghiệp.

Phần lớn “nợ ngầm” hiện nay rồi cũng sẽ được ghi nhận. Khi các trung tâm dữ liệu đi vào hoạt động, những cam kết tài chính liên quan có thể nhanh chóng trở thành các khoản nợ thực tế. Nếu nhu cầu AI không tăng như kỳ vọng và tỷ lệ sử dụng trung tâm dữ liệu giảm, giá trị của những tài sản này có thể suy giảm, dẫn đến thua lỗ.

Một rủi ro khác là ngành AI hiện được hỗ trợ một phần bởi nhu cầu hình thành từ dòng vốn đầu tư tuần hoàn. Nvidia và các tập đoàn công nghệ rót vốn vào doanh nghiệp AI và các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu. Số tiền này sau đó lại được các doanh nghiệp nhận đầu tư sử dụng để mua GPU và thanh toán phí dịch vụ điện toán đám mây.

Dòng vốn luân chuyển theo vòng tròn như vậy khiến quy mô nhu cầu thực tế trở nên khó xác định, qua đó làm gia tăng nguy cơ đầu tư quá mức vào các trung tâm dữ liệu.