Cá nhà hoạch định chính sách Fed đang ở vào vào một tình thế khó xử, xét cả về bối cảnh chính trị và thực trạng nền kinh tế...

Vào ngày 27/10, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã khởi động cuộc họp chính sách tiền tệ diễn ra trong hai ngày. Ngân hàng trung ương này được dự báo sẽ giữ nguyên lãi suất trong lần họp này, dù số liệu lạm phát của tháng 9 cho thấy tốc độ tăng của giá cả ở nền kinh tế lớn nhất thế giới nóng lên.

Theo nhận định của tờ báo Wall Street Journal, nhà hoạch định chính sách Fed đang ở vào vào một tình thế khó xử.

Sau đợt tăng lãi suất tháng trước, các quan chức cấp cao của Fed đã phát tín hiệu rằng họ không cần vội vàng thực hiện thêm đợt tăng nào nữa. Các nhà đầu tư đã nắm bắt thông tin này và hạ thấp mức đặt cược vào một đợt tăng lãi suất trong tháng 10. Tuy nhiên, dữ liệu lạm phát của Mỹ được công bố gần đây lại củng cố lập luận cho việc tiếp tục tăng lãi suất.

Các chỉ số giá tiêu dùng và giá bán buôn trong tháng 9 đều cao hơn dự kiến. Đây được xem là một chỉ báo cho thấy thước đo lạm phát mà Fed ưu tiên sử dụng sẽ không có thêm tiến triển nào hướng tới mục tiêu lạm phát 2%. Tình trạng chững lại của tiến trình giảm lạm phát này đã kéo dài từ đầu năm 2025. Làn sóng đầu tư trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp nền kinh tế Mỹ duy trì khả năng chống chịu, trong khi các doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn do ảnh hưởng từ thuế quan và giá năng lượng.

Chủ tịch Fed Kevin Warsh, trong những ngày sau khi dữ liệu lạm phát tháng 9 được công bố, đã không đưa ra bất kỳ tín hiệu nào làm thay đổi kỳ vọng của nhà đầu tư về việc Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 9. Trong phát biểu công khai ngày 16/10 - ngay trước thời điểm bắt đầu giai đoạn "im lặng" (quiet period) thường thấy trước mỗi cuộc họp của Fed - ông Warsh không hề đề cập đến các báo cáo lạm phát và cho biết nền kinh tế nhìn chung "phù hợp" với kỳ vọng mà các quan chức đã đặt ra tại cuộc họp tháng 9.

LỰA CHỌN TỐT NHẤT LÀ “KHÔNG LÀM GÌ CẢ”

Tại thời điểm sáng ngày 28/10 theo giờ Việt Nam, dữ liệu từ công cụ FedWatch Tool của sàn giao dịch CME cho thấy thị trường chỉ còn đặt cược khả năng hơn 7% Fed đưa ra một quyết định tăng lãi suất trong lần họp này. Nếu Fed thực hiện tăng lãi suất vào lúc này, đó sẽ là một bất ngờ lớn vì chỉ chưa đầy một tuần nữa là tới cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào ngày 3/11.

Ông Robert Kaplan, cựu Chủ tịch Fed chi nhánh Dallas, hiện là Phó chủ tịch tại Goldman Sach, nhận định với Wall Street Journal: "Nếu Fed muốn tăng lãi suất vào tháng 10, họ cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn nhiều so với những gì đã thực hiện. Với tình hình hiện tại, lựa chọn ít gây trở ngại nhất chính là không làm gì cả”.

Giới chức Fed khẳng định rằng chính trị không đóng vai trò gì trong các quyết định của họ. Quan điểm này nhận được sự đồng tình của ông Marc Giannoni, chuyên gia kinh tế trưởng về Mỹ tại ngân hàng Barclays. Tuy nhiên, ông cho rằng trong những ngày trước thềm bầu cử, mục tiêu đặt ra của Fed là “tránh xuất hiện trên các phương tiện truyền thông”. Xét đến cách các quan chức Fed định hình kỳ vọng của thị trường, điều này cho thấy họ sẽ giữ nguyên chính sách hiện tại.

Một số nhà kinh tế vẫn cho rằng Fed nên hành động. Với việc thị trường kỳ vọng rộng rãi rằng Fed sẽ tăng lãi suất vào tháng 12, sau khi giữ nguyên lãi suất trong tuần này, họ nhận định việc chờ đợi thêm 6 tuần chẳng mang lại lợi ích gì, trái lại còn tiềm ẩn rủi ro khiến Fed rơi vào thế bị động và buộc phải tăng lãi suất nhanh hơn sau đó. Bà Claudia Sahm, một cựu chuyên gia kinh tế tại Fed, nhận định: “Nếu xét trên góc độ quản trị rủi ro và nhìn vào các dữ liệu thực tế, thì lẽ ra họ nên tăng lãi suất ngay trong tuần này”.

Dù vậy, xét về khía cạnh kinh tế, việc Fed chờ đợi là một lựa chọn hợp lý. Trong các dự báo mà Fed đưa ra trong cuộc họp tháng 9, hầu hết các quan chức Fed dự kiến sẽ chỉ có thêm một đợt tăng lãi suất nữa trong năm nay. Nếu họ cho rằng Fed không cần phải đẩy lãi suất lên cao hơn nhiều, thì việc giãn cách các đợt tăng sẽ không gây ra tổn thất đáng kể nào, đồng thời tạo thêm thời gian để quan sát các xu hướng thực tế.

Ông Kaplan nhận định: “Có sự khác biệt giữa sai lầm mang tính chiến lược và sai lầm mang tính chiến thuật. Việc chậm trễ sáu tuần là một rủi ro nằm trong tầm kiểm soát”.

Theo ông Jonathan Pingle, chuyên gia kinh tế trưởng về Mỹ tại ngân hàng UBS, việc tăng lãi suất trong các cuộc họp liên tiếp có thể khiến các nhà đầu tư hiểu lầm rằng Fed đang bắt đầu một lộ trình tăng lãi suất nhanh hơn so với dự tính của chính các quan chức. Ông cho biết, khác với năm 2022 - thời điểm Fed tăng lãi suất một cách quyết liệt - thì hiện nay, lạm phát “không thực sự vượt khỏi tầm kiểm soát, mà chỉ đang chững lại ở mức khoảng 3%”.

THÁCH THỨC ĐỐI VỚI FED

Thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ cũng trải qua nhiều biến động trong thời gian gần đây, chịu ảnh hưởng bởi những thay đổi trong kỳ vọng về chính sách của Fed và diễn biến của nhóm cổ phiếu công nghệ. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã vượt mốc 5% sau đợt tăng lãi suất của Fed trong tháng 9, rồi tiếp tục leo lên trên 5,3%, mức cao nhất trong vòng 24 năm qua, trong ba tuần kế tiếp. Tuần vừa rồi, lợi suất của kỳ hạn này đã giảm trở lại dưới ngưỡng 5%.

Ông Kaplan cho rằng những biến động như vậy là lý do để cần thận trọng, bởi “việc tạo ra sự biến động không cần thiết sẽ phải trả giá”.

Việc Fed có nên kiên nhẫn chờ đợi hay không phụ thuộc vào nhận định của các quan chức về mức độ cần thiết phải tiếp tục tăng lãi suất - một chủ đề mà họ vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều. Chủ tịch Fed tại New York, ông John Williams, và Chủ tịch Fed tại San Francisco, bà Mary Daly, nằm trong số những người coi đợt tăng lãi suất tháng trước như một biện pháp quản trị rủi ro, một bước đi nhằm ngăn chặn lạm phát trở nên cố định thay vì là dấu hiệu cho thấy lãi suất hiện tại đang ở mức hoàn toàn không phù hợp.

Đầu tháng này, bà Daly nhận định vẫn có khả năng Fed sẽ không cần phải tăng lãi suất thêm nữa. Tuy nhiên, sau khi báo cáo về giá tiêu dùng tháng 9 được công bố, bà nhận định khả năng tiếp tục tăng lãi suất hiện cao hơn là không tăng.

Một số quan chức khác lại muốn duy trì lãi suất ở mức đủ cao để chủ động kiềm chế nền kinh tế. Chủ tịch Fed chi nhánh Dallas, bà Lorie Logan, cho rằng Fed cần tăng lãi suất thêm ít nhất 0,5 điểm phần trăm nữa, còn Chủ tịch Fed chi nhánh Cleveland, bà Beth Hammack, ủng hộ việc thực hiện các “điều chỉnh nhỏ hơn” và tiến hành “tương đối nhanh chóng, thay vì chờ đợi rồi mới phải thực hiện những điều chỉnh lớn hơn sau đó”.

Thống đốc Fed Christopher Waller đã đưa ra quan điểm trung lập hơn vào đầu tháng này. Ông nhận định: “Các đợt tăng lãi suất không nhất thiết phải diễn ra tại các cuộc họp liên tiếp, nhưng cần được thực hiện trong một khoảng thời gian hợp lý”.

Nếu Fed giữ nguyên lãi suất trong lần họp này, sự chú ý của thị trường sẽ tập trung vào cách giải thích của ông Warsh tại cuộc họp báo sau đó.

Thách thức đối với Fed nằm ở chỗ cơ quan này đang phải đối mặt với một thời kỳ bùng nổ đầu tư chưa từng có, trong khi nguồn cung lại bị hạn chế - gần đây nhất là do ảnh hưởng từ cuộc xung đột liên quan đến Iran - những vấn đề mà việc tăng lãi suất không thể giải quyết trực tiếp. Các yếu tố đẩy giá cả tăng cao hiện nay không hoàn toàn giống với tình trạng nền kinh tế quá nóng đặc trưng bởi thị trường lao động thắt chặt và tiền lương tăng cao mà các mô hình dự báo của Fed thường được thiết kế để nhận diện.

Ông Giannoni cho rằng khả năng đang nghiêng nhiều hơn về phía Fed tiếp tục tăng lãi suất thay vì ngược lại. Ông nhận định, nếu quá trình đầu tư AI vẫn tiếp diễn “gần như không hề suy giảm” và gây sức ép lên các nguồn lực, từ đó đẩy giá cả tăng trên diện rộng, thì “nhiều khả năng Fed sẽ buộc phải hành động mạnh mẽ hơn nữa để làm chậm nền kinh tế”.