Trong hai tuần vừa qua, Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận số bệnh nhân cúm và tay chân miệng tăng rõ rệt. Trung bình mỗi ngày, Trung tâm điều trị khoảng 40 bệnh nhân mắc cúm, phần lớn bệnh nhi dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi…

Mới đây, Bệnh viện Nhi Trung ương đã thông tin về trường hợp bé gái 4 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, mắc bệnh não hoại tử cấp tính liên quan đến cúm A. Trẻ khởi phát với sốt cao, ho, đau họng trong hai ngày, sau đó tình trạng nhanh chóng xấu đi và rơi vào hôn mê. Dù được điều trị tích cực, tổn thương não vẫn tiếp tục tiến triển và bệnh nhi tử vong sau hai ngày nhập viện.

Trường hợp này cho thấy cúm ở trẻ em không phải lúc nào cũng chỉ dừng lại ở sốt, ho hay đau họng. Những biến chứng nghiêm trọng có thể xuất hiện rất sớm, kể cả ở trẻ trước đó khỏe mạnh và không có bệnh nền. Trong số đó, bệnh não hoại tử cấp tính, còn gọi là acute necrotizing encephalopathy - ANE, là biến chứng hiếm gặp nhưng có mức độ đặc biệt nghiêm trọng.

Cơ chế dẫn đến tổn thương não hiện chưa được xác định đầy đủ. Một giả thuyết được nhiều nghiên cứu đề cập là phản ứng miễn dịch quá mức sau nhiễm virus làm gia tăng các chất trung gian gây viêm, từ đó có thể làm tổn thương hàng rào máu não, gây phù não và phá hủy mô. 

Trong khi đó, Bệnh viện Đa khoa khu vực Vân Đồn (Quảng Ninh) vừa tiếp nhận một bệnh nhi 26 tháng tuổi mắc cúm A. Trước khi nhập viện, trẻ xuất hiện sốt, ho, chảy mũi. Khi đến bệnh viện, trẻ sốt cao 40°C, mệt và kém ăn. Qua thăm khám, xét nghiệm và đánh giá hô hấp, bác sĩ xác định trẻ mắc cúm A có biến chứng viêm phổi và chỉ định điều trị, theo dõi tại bệnh viện.

Nguy cơ bệnh nặng không chỉ ở trẻ em mà còn ở người cao tuổi, người mắc bệnh nền hoặc có sức đề kháng kém. Trước đó, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, từng tiếp nhận một bệnh nhân nữ 63 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường nhiều năm. Ban đầu, bệnh nhân chỉ xuất hiện các triệu chứng sốt, ho giống cúm thông thường. Ssau khoảng 3 ngày, bệnh nhân xuất hiện tình trạng lơ mơ, hôn mê. Khi nhập viện, bệnh nhân bị rối loạn đường huyết nghiêm trọng, rối loạn nước điện giải và sốc nhiễm trùng. Dù được hồi sức tích cực, bệnh nhân đã không qua khỏi.

Một trường hợp khác là bệnh nhân nam 24 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Sau khi mắc cúm và tự điều trị tại nhà, đến ngày thứ tư xuất hiện đau ngực, khó thở. Khi nhập viện, bệnh nhân bị viêm phổi nặng, suy hô hấp, tổn thương phổi lan rộng hai bên, kèm theo viêm cơ tim và tràn dịch màng ngoài tim. Người bệnh phải trải qua nhiều biện pháp thở máy, lọc máu và sử dụng hệ thống hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể, mới có thể hồi phục.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Vũ Quốc Đạt, Phó trưởng khoa Bệnh nhiệt đới và Can thiệp giảm hại, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, so các năm trước, năm nay bệnh viện ghi nhận nhiều trường hợp bệnh nhân đến cơ sở trong tình trạng nặng với biểu hiện tức ngực, khó thở và sau đó được chẩn đoán xác định là nhiễm cúm. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân phải can thiệp hồi sức như thở oxy, thậm chí thở máy.

Theo TS.BS. Lê Kiến Ngãi, Trưởng Khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương, số ca cúm A dương tính ghi nhận tại Bệnh viện Nhi Trung ương bắt đầu tăng từ khoảng tuần 28 – 30 và tăng mạnh từ tuần 35.

Chỉ trong 5 tuần, số ca ghi nhận trong tuần cuối đã tăng hơn 7 lần so với tuần 35. Số trẻ phải nhập viện cũng tăng từ 18 lên 124 ca trong cùng khoảng thời gian. Đây không chỉ là một sự gia tăng đơn lẻ ở một tuần mà là một xu hướng tăng liên tục với độ dốc ngày càng lớn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là số ca được phát hiện tại một bệnh viện, không phải số mắc của toàn bộ cộng đồng.

Dù vậy, với vai trò là một bệnh viện trẻ em tuyến cuối, sự gia tăng nhanh số ca cúm A được phát hiện và số ca cần nhập viện là một tín hiệu cảnh báo sớm về sự gia tăng nhu cầu khám, điều trị cúm ở trẻ em. Số liệu cũng cho thấy, đường biểu diễn biểu đồ cúm A năm 2026 hiện mới ở khoảng tuần 40 nhưng đã tăng nhanh lên gần 800 ca/tuần. Con số hiện tại không chỉ đã cao hơn những năm trước, mà là hướng đi với xu hướng tăng nhanh và chưa cho thấy dấu hiệu đạt đỉnh.

Do đó, nếu diễn biến hiện nay tiếp tục, khả năng số ca cúm A tiếp tục tăng trong những tuần tới tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc là đáng lưu ý. Chưa thể dự báo chính xác đỉnh dịch sẽ xuất hiện vào tuần nào hoặc số ca sẽ đạt bao nhiêu, nhưng dữ liệu hiện tại cho thấy chúng ta đang đứng trước một giai đoạn cần tăng cường cảnh giác.

Điều này cũng phù hợp với đặc điểm dịch tễ của cúm tại Việt Nam. Cúm có thể lưu hành quanh năm, nhưng tại miền Bắc thường có những giai đoạn gia tăng liên quan đến thời tiết và khí hậu. Đáng chú ý, Tổ chức Y tế thế giới ( WHO) trong bản tin khu vực tháng 9/2026 ghi nhận hoạt động cúm tại khu vực Tây Thái Bình Dương đang gia tăng, với cúm A(H3) chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các virus cúm được phát hiện, tiếp theo là A(H1N1) và cúm B.

Đáng lo ngại, trên các hội nhóm mạng xã hội, nhiều phụ huynh bắt đầu chia sẻ lại các toa thuốc cũ, hỏi địa chỉ mua thuốc kháng virus Oseltamivir (Tamiflu) hoặc tự ý mua kháng sinh dự phòng để "uống chặn đầu" cơn sốt. Tamiflu (hoạt chất oseltamivir phosphate) là một thuốc kháng virus điều trị bệnh cúm, thuốc hoạt động thông qua việc tấn công gây bệnh cúm, ngăn cản chúng không nhân lên trong cơ thể người bệnh và giúp làm giảm các triệu chứng của bệnh.

Tuy nhiên, Tamiflu không phải là "thần dược" trị cúm và càng không thể dùng tùy tiện. Đây là thuốc kháng virus thuộc nhóm kê đơn, chỉ định có điều kiện cho các trường hợp nhiễm cúm có biến chứng hoặc nhóm nguy cơ cao (trẻ dưới 2 tuổi, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch, hen phế quản, tim mạch...).

Theo các bác sĩ, tiêm vaccine cúm hàng năm vẫn là biện pháp chủ động quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc và đặc biệt là giảm nguy cơ cúm nặng. Bên cạnh đó, người dân cần thực hiện đồng bộ các biện pháp: đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc ở nơi đông người; rửa tay thường xuyên; che miệng khi ho, hắt hơi. Cùng với đó, thông khí tốt phòng học và phòng ở; hạn chế tiếp xúc gần khi đang sốt, ho; không đưa trẻ đang mắc cúm đến trường; phát hiện sớm và theo dõi các dấu hiệu nặng.