Già hóa dân số đang là thách thức chung, việc thiết lập một "hàng rào vaccine" bao bọc nhóm người cao tuổi có bệnh nền là giải pháp căn cơ để giảm áp lực vượt tuyến cho các bệnh viện, hướng tới một hệ thống y tế bền vững…

Khoảng sáu tháng trước khi nhập viện, bệnh nhân A. (60 tuổi, Quảng Ngãi) ho kéo dài, khó thở tăng dần khi gắng sức. Kết quả thăm khám xác định ông mắc bệnh tích protein phế nang, một bệnh hiếm gặp với tỷ lệ khoảng 0,6 đến 7 trường hợp trên một triệu người. Bệnh xảy ra khi các phế nang trong phổi bị lấp đầy bởi các chất giàu protein, làm cản trở quá trình trao đổi khí, gây suy giảm chức năng hô hấp - đặc biệt ở người cao tuổi, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng phổi nặng.

Người bệnh đã được rửa từng bên phổi trong hai lần ở một cơ sở y tế. Tuy nhiên, tình trạng ho, khó thở vẫn kéo dài, hình ảnh tổn thương phổi gần như không thay đổi. Khi đến Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM), ngoài khó thở, bác sĩ ghi nhận đầu ngón tay biến dạng và có tiếng ran bất thường ở hai phổi, gợi ý tổn thương phổi đã kéo dài. 

BS. Đặng Vũ Thông, Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết sau khi hội chẩn, các bác sĩ quyết định rửa cả hai phổi trong một lần can thiệp. Mẫu dịch lấy từ phổi sau đó được xét nghiệm, kết quả phát hiện một loại vi khuẩn thuộc nhóm vi khuẩn không lao và rất hiếm gặp. Phát hiện này giúp bác sĩ chuyển hướng từ xử lý phần chất tích tụ trong phổi sang điều trị tác nhân nhiễm trùng.

Tương tự, một nam bệnh nhân 60 tuổi, ốm sốt, khó thở, đồng thời có bệnh sử mắc bệnh tiểu đường type 2 hơn 26 năm, tăng huyết áp. Khi tới Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, kết quả thăm khám ghi nhận nồng độ oxy trong máu (SpO2) giảm còn 82%, viêm phổi nặng, lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, với HbA1c 10,92% (bình thường dưới 5,7%).

BSCKI. Nguyễn Thanh Thùy, đơn vị Hô hấp, khoa Nội Tổng hợp, chỉ định hỗ trợ hô hấp bằng oxy lưu lượng cao qua mũi (HFNC), kết hợp điều trị kháng sinh và kiểm soát đường huyết. Trong quá trình điều trị, kết quả chụp CT phổi ghi nhận nhiều vùng tổn thương lan rộng ở cả hai bên phổi. Một số khu vực có dấu hiệu tổn thương nặng, mô phổi bị thay đổi, giảm khả năng trao đổi khí.

Từ các dấu hiệu trên, người bệnh được làm thêm xét nghiệm đánh giá hoạt động của hệ miễn dịch và các bệnh tự miễn có thể gây tổn thương phổi. Kết quả cho thấy bệnh nhân dương tính với hai loại kháng thể EJ và Mi-2β. Đây là loại tự kháng thể có liên quan chặt chẽ với hội chứng kháng synthetase - nhóm bệnh tự miễn có thể gây tổn thương phổi mô kẽ. Kết hợp kết quả xét nghiệm với hình ảnh CT, bác sĩ xác định ông Kinh mắc bệnh phổi mô kẽ liên quan yếu tố tự miễn.

Trước đó, bà L.T.P. (61 tuổi, Tây Ninh) tiếp xúc với con trai mắc thủy đậu khoảng một tuần trước khi nhập viện. Vài ngày sau, bà bắt đầu ho khan, một ngày trước khi nhập viện bệnh nhân sốt, mệt nhiều, xuất hiện ban đỏ rải rác rồi hình thành nhiều phỏng nước trên cơ thể. Gia đình đưa bà đến Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á Tây Ninh khi tình trạng toàn thân xấu đi.

Tại khoa Cấp cứu, người bệnh được phân luồng, cách ly và thực hiện các biện pháp kiểm soát lây nhiễm. Người bệnh có tiền sử hội chứng Cushing do thuốc - đây là yếu tố khiến các bác sĩ đặc biệt lưu ý nguy cơ bệnh diễn tiến nặng. Kết quả CT lồng ngực cho thấy tổn thương viêm phổi lan tỏa ở cả hai bên, kèm tràn dịch màng phổi trái.

BSCKI. Hồ Ngọc Việt, Trưởng khoa Nội Tổng quát, cho biết thủy đậu thường biểu hiện bằng sốt, mệt, ban và phỏng nước trên da. Tuy nhiên, ở người lớn tuổi hoặc suy giảm miễn dịch, bệnh có thể gây biến chứng viêm phổi nặng…

Theo các bác sĩ, khi tuổi tác tăng lên, khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể sẽ suy giảm dần qua quá trình được y học định danh là “lão hóa miễn dịch”. PGS.TS.BS. Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, nhận định hiện tượng này làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh, khiến người cao tuổi - đặc biệt là những người có sẵn bệnh nền mạn tính trở thành đối tượng vô cùng nhạy cảm trước các bệnh truyền nhiễm và nhiễm trùng.

Theo Bác sĩ Đỗ Ngọc Diệp, Trưởng Hệ thống tiêm chủng Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội, các số liệu thống kê y tế thực tế tại các bệnh viện lớn thời gian qua cho thấy RSV và virus cúm chính là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới, dẫn đến viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp ở người từ 60 tuổi trở lên. Nguy cơ này tăng lên theo cấp số nhân ở những người có sẵn các bệnh lý nền mãn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), suy tim, suy thận hoặc tiểu đường.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam cho biết Việt Nam hiện có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 16% dân số. Trong đó, khoảng 60,9% người cao tuổi mắc từ ba bệnh trở lên. Trước thực trạng này, chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030, quy định từ năm 2026, người cao tuổi được khám hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm và lập hồ sơ quản lý sức khỏe.

Mới đây, hưởng ứng Ngày Quốc tế Người cao tuổi (1/10) và Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam, 10 nghìn liều vaccine cúm thế hệ mới đã được Hệ thống Tiêm chủng VNVC trao cho Hội Người cao tuổi Việt Nam. Cúm là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhưng có thể gây hậu quả nặng ở người cao tuổi, đặc biệt ở người mắc bệnh nền. Bệnh có thể gây viêm phổi, suy hô hấp, làm bệnh nền mất ổn định, tăng nguy cơ nhập viện.

Tại Quyết định 1983/QĐ-BYT về Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ và quản lý người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng, Bộ Y tế đã đề cập các giải pháp tiêm chủng dự phòng như một biện pháp quan trọng trong quản lý bệnh nhân mạn tính. Tương tự, tại Hội nghị thường niên Hội Hô hấp Việt Nam, vai trò của tiêm chủng cho người cao tuổi cũng đã được định vị là một trụ cột không thể thiếu trong chiến lược quản lý bệnh hô hấp toàn diện.

Theo đó, người trung niên, người cao tuổi và người mắc bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt chú ý dự phòng các bệnh có nguy cơ gây biến chứng nặng. Các bác sĩ khuyến cáo nhóm này cần được tư vấn các vaccine như cúm, phế cầu, zona thần kinh, RSV, bạch hầu - ho gà - uốn ván và viêm gan B, tùy theo độ tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.