Nếu câu hỏi này được đặt ra cách đây vài chục năm, có lẽ nhiều người sẽ cho rằng nó vô nghĩa. Làm sao có thể định giá những giọt nước mắt của Pelé, cú vô-lê của Zidane, pha cứu thua của Emiliano Martínez hay khoảnh khắc Lionel Messi nâng cúp?...

Tuần này, câu hỏi ấy không còn mang tính triết học. Ranh giới giữa sân cỏ và thị trường vốn đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết khi FIFA đang ở bước ngoặt tài chính hóa. Kế hoạch đưa toàn bộ hoạt động thương mại của World Cup vào một công ty riêng - FIFA Forward Enterprise - và bán 20% cổ phần cho các quỹ đầu tư tư nhân đã mở ra một cuộc tranh luận chưa từng có.

FIFA khẳng định: Họ không bán World Cup. Thứ được bán chỉ là quyền khai thác thương mại. Tuy nhiên, nhiều liên đoàn và giới quan sát cho rằng ranh giới giữa hai khái niệm này mong manh hơn cách diễn giải của FIFA rất nhiều.

LÀN SÓNG PHẢN ĐỐI

UEFA được cho là đã bày tỏ lo ngại rằng việc đưa các nhà đầu tư tài chính vào cấu trúc thương mại của World Cup có thể làm thay đổi cách môn thể thao này được quản trị trong tương lai. Nhiều liên đoàn thành viên cũng đặt câu hỏi về tính minh bạch, quyền giám sát và việc ai sẽ thực sự hưởng lợi từ giá trị mà World Cup tạo ra.

Sự phản đối không chỉ đến từ các tổ chức bóng đá. Nhiều chuyên gia kinh tế thể thao cho rằng khi một quỹ đầu tư bỏ ra hàng tỷ USD, họ sẽ kỳ vọng lợi nhuận tăng lên theo thời gian. Điều đó đồng nghĩa với áp lực phải mở rộng doanh thu: gia tăng số lượng đối tác thương mại, khai thác dữ liệu người hâm mộ nhiều hơn, bán thêm các gói dịch vụ cao cấp (hospitality) và tối đa hóa giá trị bản quyền truyền hình.

Thực tế, bản thân World Cup cũng đã thay đổi theo hướng thương mại trong nhiều năm qua. Giải đấu mở rộng lên 48 đội, số trận đấu tăng lên 104 trận, doanh thu từ bản quyền và tài trợ liên tục lập kỷ lục. Nhưng tất cả những thay đổi đó vẫn diễn ra trong khuôn khổ FIFA là chủ thể duy nhất.

Nếu mô hình mới được triển khai, lần đầu tiên sẽ có những cổ đông bên ngoài cùng chia sẻ lợi ích kinh tế từ World Cup. Đó là điểm khiến cuộc tranh luận trở nên đặc biệt. Tiền giúp xây sân vận động hiện đại, phát triển công nghệ, đào tạo cầu thủ trẻ, mở rộng bóng đá nữ và đưa giải đấu đến nhiều quốc gia hơn. Không ai phủ nhận vai trò của nguồn lực tài chính.

Theo đề xuất, FIFA sẽ giữ quyền sở hữu duy nhất hoặc đa số đối với FIFA Forward Enterprise và duy trì quyền lực độc quyền đối với việc quản lý bóng đá, các giải đấu, lịch thi đấu quốc tế và tất cả các quyết định về thể thao và pháp lý. FIFA cũng khẳng định mọi lợi nhuận tài chính ròng thu được từ dự án sẽ được tái đầu tư vào phát triển bóng đá trên toàn thế giới.

Một trong những điểm thu hút lớn nhất của đề xuất này là mục tiêu gây quỹ đầy tham vọng. FIFA hy vọng sẽ huy động được tới 4,2 tỷ đô la Mỹ trước cuối năm 2026 thông qua việc bán cổ phần thiểu số trong FIFA Forward Enterprise, công ty được định giá ước tính khoảng 20 tỷ đô la.

FIFA cũng có kế hoạch tăng đáng kể các khoản tài trợ thường xuyên của chương trình FIFA Forward. Nguồn kinh phí sẽ tăng từ khoảng 8 triệu đô la trong chu kỳ hiện tại lên 20 triệu đô la trong chu kỳ tài trợ 2027–2030, 22 triệu đô la trong giai đoạn 2031 – 2034 và 24 triệu đô la trong chu kỳ 2035 – 2038.

Ngày 31/7, FIFA tiếp tục phát ra thông cáo: Mọi tổ chức đều có quyền bày tỏ sự phản đối hoặc yêu cầu làm rõ thêm. Tuy nhiên, không một tổ chức đơn lẻ nào có thể tuyên bố đại diện cho toàn bộ 211 liên đoàn thành viên trên thế giới. Mỗi liên đoàn cần được quyền xem xét đề xuất và có tiếng nói trong việc định hình tương lai của chính mình.

Theo nguyên tắc dân chủ, FIFA cũng khẳng định sẵn sàng thảo luận với các liên đoàn trong quá trình tham vấn. Theo cơ quan này, kết quả cuối cùng có thể là thông qua, bác bỏ hoặc sửa đổi toàn bộ hoặc từng phần của kế hoạch, tùy theo ý kiến từ các liên đoàn thành viên.

GIẢI ĐẤU LỚN NHẤT HÀNH TINH TRỞ THÀNH MỘT TÀI SẢN ĐẦU TƯ?

Trong mắt giới đầu tư ngày nay, World Cup là một trong những tài sản tạo dòng tiền hấp dẫn nhất thế giới. Điều được định giá không phải chiếc cúp vàng, mà là khả năng kiếm tiền từ chiếc cúp vàng. Nếu thương vụ thành công, đây sẽ là một trong những giao dịch lớn nhất trong lịch sử ngành thể thao.

Nhà đầu tư sẽ không sở hữu quyền tổ chức World Cup hay quyết định đội nào vô địch. Thứ họ mua là quyền hưởng một phần dòng tiền được tạo ra từ thương hiệu thể thao giá trị nhất hành tinh. Từ góc độ tài chính, sức hấp dẫn là điều dễ hiểu. FIFA dự kiến doanh thu chu kỳ 2023 - 2026 đạt khoảng 13 tỷ USD, gần gấp đôi chu kỳ trước.

Đối với các quỹ đầu tư, đây là mẫu tài sản lý tưởng: thương hiệu toàn cầu, lượng khán giả trung thành 5 tỷ người, doanh thu có khả năng dự báo và còn nhiều dư địa tăng trưởng. Thể thao đang được nhìn nhận giống như một loại tài sản hạ tầng, nơi giá trị không chỉ nằm ở tính biểu tượng mà còn ở khả năng tạo ra lợi nhuận dài hạn.

Xu hướng này phản ánh một sự thay đổi sâu sắc. Âm nhạc được tài chính hóa thông qua việc mua bán danh mục bản quyền. Điện ảnh được định giá dựa trên thư viện nội dung. Thể thao cũng đang bước vào giai đoạn tương tự, khi các giải đấu không chỉ là sự kiện giải trí mà còn là những doanh nghiệp sở hữu tài sản trí tuệ có giá trị hàng chục tỷ USD.

FIFA cho rằng việc huy động vốn sẽ tạo thêm nguồn lực để đầu tư vào phát triển bóng đá toàn cầu. Vì vậy, câu chuyện không nên được hiểu đơn giản là "bán World Cup". Điều đang diễn ra là quá trình tài chính hóa một trong những thương hiệu thể thao giá trị nhất thế giới.

Dù kế hoạch có được triển khai hay không, nó vẫn đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Thể thao không còn chỉ được đánh giá bằng số lượng khán giả hay chất lượng chuyên môn, mà còn bằng giá trị doanh nghiệp và khả năng sinh lợi. Đây mới là thay đổi lớn nhất của bóng đá trong thế kỷ XXI.

Vì thế, vấn đề không phải là World Cup có nên kiếm nhiều tiền hơn hay không, mà là liệu tiền có còn là hệ quả của giá trị, hay đang dần trở thành mục đích đầu tiên. Đó là ranh giới mong manh mà FIFA sẽ phải chứng minh với người hâm mộ trong những năm tới.