Dù chưa thể tự chủ 100% công nghệ UAV nhưng Việt Nam phải kiểm soát được các khâu cốt lõi, đặc biệt là phần mềm, hệ thống điều khiển, AI và khả năng bảo trì, nâng cấp...

Theo dự báo của một số tổ chức độc lập, đến năm 2030, quy mô thị trường UAV toàn cầu có thể đạt khoảng 128 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm 10-15%.

Trong bối cảnh thị trường này đang mở rộng nhanh, Việt Nam cũng được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia.

Tại Triển lãm UAV Vietnam 2026 đang diễn ra tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC),  từ ngày 9-11/9, ông Dương Xuân Trường, Giám đốc Phát triển kinh doanh FPT UAV, Tập đoàn FPT, cho rằng Việt Nam đang hội tụ nhiều lợi thế về công nghệ, sản xuất và nhu cầu ứng dụng để phát triển lĩnh vực UAV.

Ông Trường đánh giá về thiết bị và linh kiện, Việt Nam đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất điện tử và công nghiệp hỗ trợ. Ngành điện tử hiện chiếm khoảng 50-60% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam, tạo nền tảng thuận lợi để xây dựng chuỗi cung ứng, logistics và từng bước hình thành năng lực sản xuất phục vụ nền kinh tế UAV.

Trong khi đó, AI và phần mềm cũng là những lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh. Năng lực AI trong nước cũng đang phát triển nhanh, cùng với tỷ lệ sử dụng AI và mức độ sẵn sàng chi trả cho các mô hình AI thuộc nhóm cao trong ASEAN. Chưa kể, Việt Nam đang hợp tác với nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, qua đó tiếp tục tích lũy kinh nghiệm, công nghệ và năng lực triển khai.

Tuy nhiên, về hành lang pháp lý, Việt Nam dù đã có những bước đi ban đầu để mở đường cho kinh tế tầm thấp, song cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến không vận tầm thấp và thiết bị bay không người lái, từ đăng ký, cấp phép, khai thác, tổ chức hoạt động đến nhập khẩu linh kiện, sản xuất, tiêu chuẩn, đo lường và kiểm định, để tạo điều kiện cho UAV được đưa vào khai thác trong nước và từng bước tham gia thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó về nguồn lực dài hạn, từ góc độ Liên minh Kinh tế tầm thấp, ông Trường cho rằng UAV đã được xác định là một trong những công nghệ chiến lược của quốc gia, do đó cần có các chính sách hỗ trợ tương xứng về nguồn lực.

Ngoài ra, Việt Nam cũng cần quan tâm đến hạ tầng nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như xây dựng các cơ sở kiểm định, thử nghiệm dùng chung để giảm chi phí và rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm cho doanh nghiệp.

Về khả năng tiếp cận thị trường cho UAV nội địa, ông Trường cho rằng UAV cần được đưa vào giải quyết các bài toán kinh tế - xã hội cụ thể thay vì chỉ dừng ở nghiên cứu và thử nghiệm.

Chẳng hạn, Việt Nam có địa hình đồi núi phức tạp, đường biên giới dài, nhiều khu vực rừng núi và vùng biển rộng. Với các hoạt động tuần tra, kiểm tra, giám sát, việc chỉ dựa vào nhân lực có thể khó bao phủ toàn bộ địa bàn và đạt hiệu quả cao. UAV có thể phát huy lợi thế trong các hoạt động giám sát, kiểm tra và theo dõi với độ chính xác cao.

Nông nghiệp hiện là một trong những lĩnh vực cho thấy rõ tiềm năng ứng dụng UAV. Đồng bằng sông Cửu Long đang dẫn đầu về ứng dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp, với nhiều kết quả tích cực.

Giai đoạn trước mắt, Việt Nam không nhất thiết phải tự chủ 100% mọi công nghệ mà cần xác định và kiểm soát được những khâu then chốt trong chuỗi giá trị UAV. Tuy nhiên, việc từng bước làm chủ các công nghệ lõi là yêu cầu bắt buộc.

Đại tá, TS Lê Hải Triều Viện trưởng Kỹ thuật điện tử nghiệp vụ, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an

Từ những lợi thế về công nghệ, sản xuất, nhân lực và nhu cầu ứng dụng, ông Trường đánh giá Việt Nam có tiềm năng lớn để hình thành và phát triển nền kinh tế tầm thấp, trong đó UAV là một trong những mắt xích cần ưu tiên.

Ở góc độ an ninh an toàn, Đại tá, TS Lê Hải Triều, Viện trưởng Kỹ thuật điện tử nghiệp vụ, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an, đặc biệt lưu ý về rủi ro phụ thuộc từ bên ngoài trong sản xuất UAV, dù hiện nay không quốc gia nào có thể khẳng định tự chủ hoàn toàn và không có rủi ro trong chuỗi công nghệ UAV.

"Nếu chúng ta không tự chủ được những công nghệ quan trọng, chẳng hạn như camera, thì chắc chắn các hệ thống sử dụng camera, từ hoạt động đầu tư, sản xuất đến quản lý biên giới, lãnh thổ và bảo đảm an toàn xã hội, đều có thể bị ảnh hưởng", Đại tá, TS Lê Hải Triều lấy ví dụ. 

Tuy nhiên, ở giai đoạn trước mắt, Đại tá, TS Lê Hải Triều cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải tự chủ 100% mọi công nghệ mà cần xác định và kiểm soát được những khâu then chốt trong chuỗi giá trị UAV. Tuy nhiên, việc từng bước làm chủ các công nghệ lõi là yêu cầu bắt buộc. 

Còn thời điểm hiện tại, Đại tá, TS Lê Hải Triều cho rằng Việt Nam nên ưu tiên làm chủ phần mềm, hệ thống điều khiển, AI, cùng với năng lực bảo trì, nâng cấp và làm chủ toàn bộ hệ thống, để chủ động xử lý, ứng phó khi xảy ra sự cố. 

Bên cạnh đó, đồng quan điểm với kiến nghị hoàn thiện quy định để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm và khai thác UAV của đại diện Tập đoàn FPT, ông Triều cũng cho hay dù Chính phủ đã ban hành một số nghị định, chính sách và Thủ tướng đã có những chỉ đạo liên quan, hoạt động kinh tế UAV trên thực tế vẫn chưa có một khung pháp lý đầy đủ.

Bên cạnh đó,  Việt Nam cũng cần thu hút nhân tài và xây dựng đội ngũ chuyên gia UAV, từ thiết kế và chế tạo phương tiện bay đến AI, cảm biến, điều khiển, viễn thông, dữ liệu, an toàn thông tin và các công nghệ liên quan.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển lĩnh vực UAV. Tuy nhiên, để chuyển tiềm năng thành giá trị thực sự, cần triển khai đồng bộ nhiều yếu tố, từ hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng hệ sinh thái, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực đến nâng cao năng lực công nghiệp.

Quan trọng nhất, theo ông Triều, Việt Nam cần lựa chọn đúng những công nghệ lõi và khâu then chốt để ưu tiên làm chủ, qua đó từng bước giảm phụ thuộc bên ngoài và nâng cao khả năng tự chủ trong toàn bộ chuỗi giá trị UAV.