Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện để các khu công nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo các chuyên gia, để đón đầu dòng vốn FDI chất lượng cao, các khu công nghiệp cần tích hợp các tiêu chí phát triển bền vững ngay từ khâu quy hoạch, thay vì chỉ tập trung vào chi phí đầu tư ban đầu...

Tại hội thảo “Xanh hóa Khu công nghiệp tại Việt Nam” do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) tổ chức ngày 7/7 ở TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia nhận định để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp và giữ vững vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu, các khu công nghiệp cần chuyển từ tư duy chi phí đầu tư ban đầu sang hiệu quả vòng đời, đồng thời quy hoạch hạ tầng bền vững ngay từ giai đoạn đầu.

CHUYỂN ĐỔI XANH TRỞ THÀNH YÊU CẦU TẤT YẾU CỦA KHU CÔNG NGHIỆP

Bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch Hội đồng quản trị VGBC, Giám đốc Phát triển bền vững Saint-Gobain khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mà đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với tương lai phát triển công nghiệp và năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Theo bà Hằng, nếu trước đây nhà đầu tư chủ yếu quan tâm đến vị trí, hạ tầng và chi phí thì hiện nay ngày càng chú trọng đến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững của khu công nghiệp. Các yêu cầu về ESG, phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành những tiêu chí quan trọng trong quyết định đầu tư.

Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, những hiện tượng thời tiết cực đoan, ngập lụt và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất.

“Vì vậy, khu công nghiệp xanh không chỉ dừng ở mục tiêu tiết kiệm năng lượng hay giảm phát thải carbon mà còn phải biết khai thác hạ tầng xanh và các giải pháp dựa vào thiên nhiên để nâng cao khả năng chống chịu, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ESG ngày càng cao từ nhà đầu tư và các tổ chức tài chính”, bà Hằng nhấn mạnh.

“Việc áp dụng một hệ thống đánh giá toàn diện không chỉ giúp xác minh mức độ phát triển bền vững của khu công nghiệp mà còn tạo thêm cơ sở để truyền thông các giá trị ESG tới khách hàng, nhà đầu tư và các bên liên quan, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao”.

Ông Douglas Snyder, Giám đốc Điều hành VGBC, cho biết trong bối cảnh Việt Nam xuất khẩu khoảng 50 tỷ USD mỗi năm sang Liên minh châu Âu (EU) đối với các nhóm ngành chịu tác động của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), việc xây dựng các khu công nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xanh ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, hệ thống giao dịch phát thải của Việt Nam hiện chưa được công nhận và chưa có dữ liệu phát thải được xác minh.

Cũng theo ông Douglas, phát triển khu công nghiệp xanh cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, kết hợp các tiêu chí ESG, nhưng đồng thời phải đạt hiệu quả kinh tế. Mô hình này hướng đến sử dụng hiệu quả tài nguyên, tối ưu quản lý năng lượng, nước và chất thải, bảo tồn đa dạng sinh học, cùng với đó nâng cao chất lượng hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống người lao động.

QUY HOẠCH NGAY TỪ GIAI ĐOẠN ĐẦU

Phân tích sâu hơn, ông Torsten Illgen, Chủ tịch Inros Lackner, nhấn mạng rằng yếu tố quan trọng nhất để xây dựng một khu công nghiệp xanh là quy hoạch dài hạn ngay từ giai đoạn đầu. Trong đó, quản lý nguồn nước cần được xem là nội dung trọng tâm nhằm giảm thiểu rủi ro ngập lụt trong dài hạn.

Thực tế hiện nay tình trạng ngập lụt không chỉ xuất phát từ quá trình đô thị hóa mà còn chịu tác động từ dòng chảy ở khu vực thượng nguồn do mất rừng và thay đổi sử dụng đất. "Nếu không tính toán các yếu tố này ngay từ đầu, nhiều khu công nghiệp vùng đồng bằng sẽ đối mặt với rủi ro ngày càng lớn trong tương lai. Những khu công nghiệp được quy hoạch trên nền địa hình cao hoặc có giải pháp nâng cốt nền sẽ có lợi thế hơn trong thu hút nhà đầu tư", ông Torsten nói.

Chia sẻ vấn đề này, ông Tim Middleton, Thành viên Hội đồng quản trị VGBC, Tư vấn LOTUS IP cấp cao, Phó Giám đốc Worklounge 03 Vietnam nêu rõ: bước đầu tiên của quá trình phát triển khu công nghiệp xanh không phải là đầu tư công nghệ mà là xây dựng lộ trình phù hợp thông qua “phân tích khoảng trống” (Gap analysis).

Theo ông Tim, tư duy của doanh nghiệp Việt Nam đối với phát triển bền vững đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây. Sau nhiều năm làm việc tại Việt Nam, ông nhận thấy nhiều doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn chú trọng hơn đến môi trường và lợi ích của các thế hệ tương lai.

“Thay vì chỉ nhìn vào chi phí đầu tư ban đầu, các chủ đầu tư cần tính toán chi phí vòng đời của dự án. Nếu không thiết kế khu công nghiệp theo tiêu chuẩn xanh ngay từ đầu, chi phí cải tạo trong 5 - 7 năm tới có thể cao hơn đáng kể khi các yêu cầu ESG trở thành điều kiện phổ biến đối với doanh nghiệp thuê đất và nhà đầu tư quốc tế”, ông Tim nói.

“Quan điểm về đầu tư cho hiệu quả năng lượng cũng đang thay đổi. Nếu trước đây đây được xem là khoản chi phí bổ sung thì hiện nay doanh nghiệp đã nhìn thấy rõ lợi ích từ việc giảm chi phí vận hành, giảm phát thải carbon, nâng cao năng lực báo cáo ESG và tăng sức hấp dẫn đối với khách hàng cũng như các nhà đầu tư quốc tế. Cùng với đó, ngày càng có nhiều tổ chức tài chính sẵn sàng hỗ trợ nguồn vốn cho các dự án tiết kiệm năng lượng và năng lượng tái tạo”.

Dưới góc độ thực tiễn triển khai các giải pháp chiếu sáng và quản lý năng lượng, ông Jitender Khurana, CEO Khối Kinh doanh Chuyên dụng của Signify tại khu vực Đông Nam Á & Viễn Đông cho rằng các giải pháp chiếu sáng và năng lượng cần được tích hợp ngay từ giai đoạn quy hoạch hạ tầng, thay vì chỉ được xem xét sau khi công trình hoàn thành. Việc chuyển đổi từ công nghệ chiếu sáng truyền thống sang đèn LED có thể giúp tiết kiệm khoảng 50 - 60% điện năng, trong khi khi kết hợp với các hệ thống IoT và điều khiển thông minh, mức tiết kiệm có thể tăng lên 70 - 80%.

Ông Jitender Khurana nhấn mạnh "lợi ích của các giải pháp chiếu sáng thông minh không chỉ nằm ở việc giảm tiêu thụ điện năng và phát thải CO₂ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành". Thông qua hệ thống giám sát tập trung, các thiết bị có thể tự động phát hiện và cảnh báo sự cố, đồng thời kết hợp với AI để dự báo hỏng hóc, tối ưu công tác bảo trì và quản lý hạ tầng.

Còn theo đại diện Signify, đối với hệ thống chiếu sáng hạ tầng của khu công nghiệp, thời gian hoàn vốn thường dao động từ 5 - 6 năm. Trong khi đó, tại các khu vực nhà xưởng có cường độ sử dụng điện lớn, thời gian hoàn vốn có thể rút ngắn xuống còn 2 - 3 năm nhờ hiệu quả tiết kiệm năng lượng cao hơn.

“Nếu muốn tận dụng tối đa những cơ hội mà công nghệ mới mang lại, các chủ đầu tư phải có tư duy quy hoạch tổng thể ngay từ đầu, thay vì phát triển từng hệ thống một cách riêng lẻ”, ông Jitender Khurana khuyến nghị.