Trong thời điểm giáp Tết, thời tiết lạnh và thất thường, các bệnh nhiễm siêu vi có thể biến chứng viêm cơ tim ở trẻ em và người lớn. Những triệu chứng ban đầu như sốt nhẹ, nôn ói, đau bụng dễ bị nhầm với bệnh lý tiêu hóa, nhưng có thể nhanh chóng chuyển nặng…

Theo các bác sĩ viêm cơ tim là tình trạng cơ tim bị viêm do virus hoặc phản ứng miễn dịch bất thường, làm suy giảm khả năng bơm máu của tim. Dạng tối cấp là mức độ nặng nhất, khiến tim mất chức năng chỉ trong vài giờ. Tỷ lệ tử vong nếu không được hỗ trợ kịp thời có thể lên đến 70%.

Mới đây, một bệnh nhi đã được chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) trong tình trạng nguy kịch. Khi đang học ở trường, trẻ đột ngột ngất xỉu kèm co giật. Tại bệnh viện địa phương, điện tâm đồ ghi nhận rối loạn nhịp tim với nhịp nhanh thất. Trẻ được đặt nội khí quản hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc vận mạch adrenalin, dopamine và chuyển khẩn đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.

BSCKII. Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết khi tiếp nhận, bệnh nhi trong tình trạng lơ mơ, môi tái, chi lạnh, thời gian làm đầy mao mạch kéo dài 4 giây, huyết áp chỉ 60/40 mmHg, mạch quay khó bắt, nhịp tim không đều.

Siêu âm tim cho thấy phân suất tống máu (EF) giảm nặng, chỉ còn 26-28% so với mức bình thường 60-80%. Các xét nghiệm ghi nhận tổn thương cơ tim nghiêm trọng với troponin I tăng cao 1.840 pg/ml, CK-MB 196 đơn vị/L và lactat máu lên đến 11,5 mmol/L.

Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị viêm cơ tim tối cấp, sốc tim và rối loạn nhịp tim nặng. Trẻ được hồi sức tích cực với thở máy và phối hợp nhiều thuốc vận mạch. Trước diễn tiến suy tim và huyết động không ổn định, bệnh viện quyết định triển khai kỹ thuật oxy hóa máu qua màng ngoài cơ thể (V-A ECMO), đặt cannula động mạch và tĩnh mạch đùi để hỗ trợ tuần hoàn và chức năng tim.

Trong gần hai tuần điều trị, bệnh nhi được theo dõi sát các rối loạn nhịp, điều chỉnh điện giải, toan kiềm, truyền máu và tiểu cầu, chống đông hệ thống ECMO bằng heparin, dùng lợi tiểu giảm tải thất trái và kháng sinh điều trị bội nhiễm phổi. Hiện bệnh nhi tỉnh táo, nhịp tim ổn định, chức năng tim, gan và thận trở về bình thường, tiếp tục được theo dõi và điều trị phục hồi.

Trước đó, một bé gái 6 tuổi (ngụ tại xã An Phú Tây, TP.HCM) cũng nhập viện Bệnh viện Nhi đồng Thành phố trong tình trạng “thập tử nhất sinh”. Theo bệnh sử, trước đó, bé được gia đình đưa từ TP.HCM về Bến Tre đi chơi. Tại Bến Tre, bệnh nhi có những dấu hiệu tưởng chừng đơn giản như sốt nhẹ, mệt mỏi, nôn ói và đau ngực thoáng qua trong hai ngày. Gia đình nghĩ con bị rối loạn tiêu hóa nên theo dõi tại nhà.

Tuy nhiên, tình trạng bệnh diễn tiến ngày càng nặng, bé bắt đầu lơ mơ, tay chân lạnh, mạch yếu. Qua xét nghiệm men tim các bác sĩ ghi nhận dấu hiệu điển hình của viêm cơ tim tối cấp và sốc tim. Trong suốt 3 tuần chạy ECMO, bệnh nhi được điều trị tích cực bằng thuốc chống loạn nhịp, lọc máu liên tục để hỗ trợ gan, thận, điều chỉnh điện giải và chống đông hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể.

Từ các trường hợp trên, BS. Nguyễn Minh Tiến cảnh báo, viêm cơ tim tối cấp thường khởi phát sau một đợt nhiễm siêu vi thông thường – có thể là cúm, siêu vi đường hô hấp, hoặc các virus trong mùa mưa. Phân tích chuyên môn từ bác sĩ chỉ ra, khi thời tiết thay đổi, độ ẩm tăng cao, virus dễ lây lan mạnh hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Ban đầu trẻ chỉ có biểu hiện sốt nhẹ, ói, đau đầu hoặc đau bụng – khiến cha mẹ dễ nhầm với bệnh tiêu hóa. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, tim suy yếu nhanh, trẻ sẽ có các dấu hiệu tay chân lạnh, mệt mỏi, da tái, khó thở, đau ngực, hoặc ngất xỉu – đây là thời điểm cực kỳ nguy hiểm, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Một trường hợp khác xảy ra với bệnh nhân trưởng thành là một phụ nữ 30 tuổi (TP.HCM) sốt, nhức mỏi toàn thân, thỉnh thoảng đau nhói vùng ngực trái trong vài phút rồi tự giảm. Nghĩ chỉ là cảm cúm thông thường, chị tự mua thuốc uống tại nhà. Tuy nhiên, tình trạng mệt mỏi kéo dài khiến chị quyết định đi khám tại phòng khám gần nhà. Tại đây, bác sĩ phát hiện men tim của chị tăng cao bất thường, dấu hiệu cảnh báo tổn thương cơ tim nên lập tức chuyển chị đến viện cấp cứu.

Khi tiếp nhận, bác sĩ Nguyễn Chấn Đông (Khoa Cấp cứu), Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ghi nhận bệnh nhân tỉnh táo, mạch và huyết áp còn ổn định, nhưng điện tâm đồ cho thấy sóng T và ST biến đổi, men tim và NT-proBNP tiếp tục tăng cao, gợi ý suy tim. Siêu âm tim phát hiện chức năng co bóp giảm nhẹ, có tràn dịch màng tim. Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị viêm cơ tim cấp nghi do biến chứng của sốt siêu vi.

Chỉ trong thời gian ngắn, tình trạng của bệnh nhân trở nặng. Kết quả xét nghiệm cho thấy men tim tăng gấp đôi, NT-proBNP đạt 6.000 pg/mL, cao gấp 48 lần giới hạn bình thường, biểu hiện tim bắt đầu suy. Trước tình huống nguy kịch, Ths.Huỳnh Khiêm Huy, Trưởng khoa Hồi sức Ngoại Tim mạch cùng ê-kíp quyết định đặt hệ thống ECMO trong 72 giờ.

Theo ThS.BS Ngô Như Ngọc, Khoa Hồi sức Ngoại Tim mạch, trong một số trường hợp, virus gây sốt siêu vi không chỉ tấn công đường hô hấp mà còn xâm nhập trực tiếp vào tế bào cơ tim, gây tổn thương, hoại tử các sợi cơ tim. Đồng thời, phản ứng miễn dịch quá mức của cơ thể phóng thích hàng loạt cytokine gây viêm, khiến cơ tim phù nề, giảm co bóp, rối loạn nhịp. 

Theo BSCKII. Trần Nhân Nghĩa, khoa Tim mạch can thiệp, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức (TP.HCM) triệu chứng đau ngực, ST chênh và men tim tăng cao, khiến bác sĩ lâm sàng dễ nhầm lẫn với nhồi máu cơ tim nếu không có các thăm dò chuyên sâu.

Theo các nghiên cứu quốc tế, khoảng 17% bệnh nhân nhập viện vì đau ngực, ST chênh và men tim tăng nhưng khi chụp mạch vành lại không phát hiện tổn thương tắc nghẽn. Phần lớn trong số này được MRI tim xác nhận là viêm cơ tim, không phải nhồi máu cơ tim.  Do đó, chụp mạch vành và MRI tim là hai phương pháp quyết định để phân biệt viêm cơ tim với nhồi máu cơ tim cấp.

Chẩn đoán đúng và kịp thời là yếu tố then chốt giúp điều trị phù hợp và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Các bác sĩ khuyến cáo, những dấu hiệu như đau ngực, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc khó thở sau đợt sốt siêu vi không nên xem nhẹ, vì có thể là biểu hiện sớm của viêm cơ tim. Người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.