Không chỉ gặp ở nam giới lớn tuổi hút thuốc lâu năm, ung thư phổi vẫn có thể gặp ở người trẻ và người chưa từng hút thuốc, dù nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi và mức độ phơi nhiễm với thuốc lá…

Một bệnh nhân nam 54 tuổi (TP.HCM) thị lực 10/10 nhưng nhìn mờ nửa bên phải hai mắt. Triệu chứng nhìn mờ xuất hiện khoảng 1 tháng trước, ngày càng tăng. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ThS.BS. Phạm Huy Vũ Tùng, Phó khoa Mắt, nghi ngờ liên quan đến dây thần kinh thị giác, chỉ định kiểm tra thị trường (vùng nhìn).

Kết quả ghi nhận khuyết thị trường hai mắt. Để xác định nguyên nhân, ông Thắng được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) não bằng hệ thống MRI 3 Tesla. BSCKI. Trần Bình An, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, cho biết kết quả MRI ghi nhận khối u não.

Trường hợp này, có thể là u nguyên phát – hình thành từ các tế bào của não và hệ thần kinh trung ương, hoặc u thứ phát – do tế bào ung thư từ cơ quan khác di chuyển theo đường máu đến não. Bệnh nhân tiếp tục được chỉ định chụp CT toàn thân bằng hệ thống máy CT 1975 lát cắt để đánh giá toàn diện.

Hình ảnh CT cho thấy có khối u tại phổi, đồng thời có nhiều tổn thương rải rác hai phế trường. Kết quả giải phẫu bệnh (sinh thiết) tại phổi, người bệnh được xác định mắc ung thư phổi phải, đã di căn sang phổi trái. “Bệnh nhân mắc ung thư phổi giai đoạn tiến triển, các tế bào ung thư tách khỏi khối u ban đầu, xâm nhập vào hệ thống mạch máu rồi theo dòng máu đến các hạch và não”, bác sĩ An giải thích.

Mới đây, một bệnh nhân nữ 63 tuổi không có triệu chứng bất thường, cũng phát hiện ung thư phổi giai đoạn sớm nhờ chụp CT liều thấp và theo dõi tổn thương kính mờ suốt ba năm. Trước đó, khi khám sức khỏe tại Trung tâm Kiểm tra sức khỏe Chợ Rẫy Việt Nhật (HECI) năm 2024, nữ bệnh nhân được phát hiện nốt kính mờ kích thước 13x15 mm ở thùy trên phổi trái, tổn thương biểu hiện lành tính.

Bệnh nhân được chỉ định chụp CT ngực liều thấp mỗi 6 tháng để theo dõi. Đến năm 2025, nốt kính mờ tăng kích thước lên 15x20 mm. Năm 2026, tổn thương tiếp tục lớn lên, đạt 20x27 mm và bắt đầu xuất hiện thành phần mô đặc bên trong. Sau hội chẩn với các chuyên gia Nhật Bản và bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh nhân được phẫu thuật nội soi robot cắt phân thùy phổi nhằm loại bỏ tổn thương, giữ lại gần như toàn bộ phổi để bệnh nhân thở tốt và hồi phục nhanh hơn

TS.BS Nguyễn Hoàng Bình, Trưởng khoa Ngoại lồng ngực Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết ung thư phổi phát hiện ở giai đoạn sớm có thể được điều trị triệt căn bằng phẫu thuật, thậm chí không cần hóa trị hoặc xạ trị bổ sung. Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, so sánh hình ảnh CT qua các lần tái khám giúp bác sĩ xác định thời điểm can thiệp phù hợp.

Theo thống kê của HECI, trung tâm tiếp nhận hơn 2.000 lượt khám sức khỏe mỗi năm, trong đó gần 200 trường hợp phát hiện tổn thương có nguy cơ liên quan đến ung thư khi chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Từng được xem là bệnh có tiên lượng rất xấu, ung thư phổi nay có thể giúp người bệnh sống thêm nhiều năm nhờ những tiến bộ trong điều trị.

Theo dữ liệu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố vào tháng 7/2026, ung thư phổi đứng đầu về số ca mắc mới, với khoảng 2,6 triệu ca, chiếm 12,8% tổng số ca ung thư. Đồng thời, ung thư phổi cũng là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng đầu, với khoảng 1,9 triệu ca tử vong, chiếm 19,1% tổng số ca tử vong do ung thư.

Tại Việt Nam, ung thư phổi cũng dẫn đầu số ca tử vong vì ung thư, với mỗi năm cướp đi sinh mạng của 21.340 người (chiếm 19,2%). Căn bệnh này hiện đứng thứ hai về mức độ phổ biến với 23.085 ca mắc mới/năm (chiếm 13%) và hiện có 31.342 bệnh nhân đang phải chiến đấu với bệnh trong vòng 5 năm qua.

Đáng chú ý, ung thư phổi là "sát thủ" số một đối với nam giới cả về số ca mắc mới (16.127 ca/năm, chiếm 18,8%) lẫn số ca tử vong. Không chỉ nam giới, ung thư phổi vẫn ghi nhận 6.958 ca mắc mới/năm ở nữ giới, đồng thời là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trong số các loại ung thư ở nữ. Thực trạng này tiếp tục đặt ra hồi chuông cảnh báo cấp thiết về việc tăng cường các biện pháp tầm soát sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng.

BS.CKII Trần Nguyễn Minh Huy, Trưởng khoa tầm soát ung thư Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết có 6 nguyên nhân chính gây ung thư phổi, trong đó khói thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu. Trong khói thuốc có khoảng 7.000 chất hóa học, trong đó có 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh.

Ước tính có khoảng 90% trường hợp ung thư phổi có liên quan đến thuốc lá. Khói thuốc lá vào phổi gây tổn thương mô phổi. Khi tiếp xúc kéo dài, các tổn thương tích tụ, làm suy giảm khả năng tự phục hồi của phổi, khiến tế bào biến đổi gene, hoạt động bất thường và tăng khả năng phát triển thành ung thư.

“Hút thuốc lá chủ động hay thụ động đều gây tổn hại đến mô phổi và biến đổi di truyền trong tế bào phổi. Các sản phẩm thay thế khác cũng làm tăng mắc ung thư phổi", bác sĩ Huy giải thích. Ngoài khói thuốc lá, bác sĩ Huy cho biết còn có các nguyên nhân như: tiếp xúc với khí radon và chất độc hại (amiăng, silic, thạch tín, niken...) trong thời gian dài, yếu tố di truyền và tiền sử gia đình có người mắc ung thư phổi, tiền sử xạ trị vùng ngực, ô nhiễm không khí.

Điều đáng lo ngại khi ở giai đoạn đầu, bệnh thường diễn tiến âm thầm, chưa có triệu chứng rõ ràng. Biểu hiện lâm sàng của ung thư phổi thay đổi tùy thuộc vào giai đoạn và vị trí di căn. Có 8 dấu hiệu cảnh báo sớm quan trọng cần lưu ý: ho kéo dài; ho ra máu; khó thở; thở khò khè, khàn tiếng; đau ngực; sụt cân không rõ nguyên nhân; nhiễm trùng hô hấp tái diễn; đau vai, cánh tay, lưng hoặc đau đầu.

Theo một thống kê, chi phí điều trị trung bình một bệnh nhân ung thư khoảng trên 176 triệu đồng mỗi năm. Ngược lại, nếu bệnh ung thư nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, tỷ lệ sống cao và giảm gánh nặng tài chính.

Do đó, người dân nên tầm soát ung thư phổi định kỳ, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao, điển hình là người 50 – 80 tuổi có tiền sử hút thuốc lá lâu năm. Hiện nay, phương pháp chụp CT liều thấp có độ nhạy cao trong phát hiện các nốt phổi nhỏ và là phương pháp đã được chứng minh giúp phát hiện ung thư phổi sớm ở nhóm nguy cơ cao.