Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh rằng lợi thế cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu không nằm ở việc chúng ta chịu tác động ít hay nhiều, mà ở năng lực dự báo sớm hơn, hành động nhanh hơn, điều hành khoa học hơn và khả năng chống chịu tốt hơn. Nếu chuyển hóa thông tin dự báo chính xác thành hành động chỉ đạo kịp thời, Việt Nam hoàn toàn có thể chủ động giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ sinh kế nhân dân...

Ngày 23/6/2026, Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”. Sự kiện với sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao Canada thông qua Dự án “Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam”.

Hội nghị đã cập nhật các nhận định mới nhất về xu thế khí tượng thủy văn, thiên tai và khí hậu trong năm 2026; đánh giá các nguy cơ, thách thức có thể phát sinh dưới tác động của El Nino và biến đổi khí hậu; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, quản lý rủi ro thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng.

HỆ THỐNG KHÍ HẬU NHIỀU DẤU HIỆU BẤT THƯỜNG ĐẶT RA THÁCH THỨC CHO DỰ BÁO VÀ ỨNG PHÓ

Theo các đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng thế giới, hệ thống khí hậu toàn cầu tiếp tục ghi nhận nhiều dấu hiệu bất thường. Cụ thể, nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục, kéo theo những thay đổi sâu sắc về chế độ mưa, nguồn nước và làm gia tăng tính khốc liệt của các hiện tượng thiên tai.

Đặc biệt, các mô hình giám sát khí hậu trong nước và quốc tế đều thống nhất nhận định về sự hình thành và phát triển rõ ràng của hiện tượng El Nino từ nửa cuối năm 2026.

Sự cộng hưởng giữa chu kỳ El Nino cường độ cao với xu thế ấm lên toàn cầu mở ra nguy cơ lớn về sự xuất hiện của một trong những đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận, đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc chủ động giám sát các nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, với các nguy cơ ngày càng gia tăng từ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, mưa lớn cực đoan, lũ lụt và sạt lở đất.

Đối với Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nêu rõ: giai đoạn nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được dự báo sẽ là thời gian chịu tác động trực tiếp và đậm nét từ hình thái khí hậu này, với tính chất khốc liệt có thể tương đương với sự kiện El Niño lịch sử năm 2015 - 2016.

Theo ông Thành, bài học từ mười năm trước vẫn còn nguyên giá trị, khi hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long, khiến hơn 100.000 ha lúa bị thiệt hại, trên 210.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt và làm đứt gãy các chuỗi cung ứng nông sản trọng điểm.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng chứng minh El Niño không chỉ mang lại khô hạn, mà còn đi kèm với các hiện tượng dị thường trái quy luật, điển hình là trận mưa lũ lịch sử tại Quảng Ninh vào giữa năm 2015. 

DỰ BÁO SỚM HƠN, HÀNH ĐỘNG NHANH HƠN, ĐIỀU HÀNH KHOA HỌC HƠN VÀ KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU TỐT HƠN

Nhìn từ góc độ quản lý vĩ mô, ông Thành nhấn mạnh “những rủi ro từ khí tượng thủy văn hiện nay không còn là bài toán riêng lẻ của một ngành, một lĩnh vực mà đã trở thành thách thức mang tính hệ thống đối với sự phát triển bền vững quốc gia”.

Tuy nhiên, trong thách thức luôn tồn tại những cơ hội nếu chủ động chiến lược thích ứng. Lợi thế cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu không nằm ở việc chịu tác động ít hay nhiều, mà nằm ở năng lực dự báo sớm hơn, hành động nhanh hơn, điều hành khoa học hơn và khả năng chống chịu tốt hơn.

Chia sẻ tại hội nghị, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhấn mạnh “các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở thành trạng thái bình thường mới, và các hệ thống của chúng ta phải thích ứng phù hợp. Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu”.

Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, đại diện UNDP nhận thấy khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông- đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời.

Đề cao vai trò của hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu, đại sứ Canada tại Việt Nam, Jim Nickel cho rằng điều này giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương chuẩn bị tốt hơn trước các thiên tai liên quan đến khí hậu.

Theo Đại sứ Nickel, thông qua kết nối các chuyên gia Canada với các đối tác Việt Nam đang góp phần thúc đẩy các giải pháp thực tiễn, dựa trên cơ sở khoa học để bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân. Quan hệ đối tác này phản ánh cam kết chung trong xây dựng một tương lai an toàn và kiên cường hơn, nơi mà công tác chuẩn bị ứng phó tốt với khí hậu là nền tảng cho sự phát triển bền vững”

CHUYỂN DỊCH TỪ TƯ DUY DỰ BÁO HIỆN TƯỢNG SANG DỰ BÁO DỰA TRÊN TÁC ĐỘNG

Để chủ động ứng phó với các tác động bất lợi từ thời tiết, khí hậu, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh 5 giải pháp đột phá.

Thứ nhất, chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy dự báo hiện tượng sang tư duy dự báo dựa trên tác động. Bản tin khí tượng thủy văn hiện đại không thể chỉ dừng lại ở các thông số kỹ thuật thuần túy về lượng mưa, nhiệt độ hay tốc độ gió, mà phải giải quyết được bài toán các thông số đó sẽ  tác động cụ thể thế nào đến đời sống dân sinh, sản xuất nông nghiệp, vận hành hệ thống năng lượng, hạ tầng giao thông và an toàn của người dân.

“Đây là xu thế tất yếu của quản trị phát triển hiện đại mà Tổ chức Khí tượng Thế giới đang  triển khai mạnh mẽ nhằm biến dữ liệu khí hậu thành đầu vào thiết thực cho các quyết định điều hành kinh tế xã hội”, ông Thành nói.

Thứ hai, tăng cường thúc đẩy ứng dụng các thành tựu công nghệ cốt lõi của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là AI, dữ liệu lớn, công nghệ số, hệ thống radar thời tiết độ phân giải cao và điện toán hiệu năng cao vào công tác quan trắc, phân tích và dự báo sớm.

Thứ ba, khẩn trương hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành và xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Sức mạnh của công tác dự báo, cảnh báo sớm nằm ở sự kết nối thông suốt giữa cơ quan khí tượng thủy văn với các ngành nông nghiệp, năng lượng, tài nguyên nước, giao thông vận tải và chính quyền các địa phương. Thông tin cảnh báo phải được truyền tải một cách nhanh chóng, chính xác, đến đúng đối tượng và đúng thời điểm để kích hoạt các kịch bản ứng phó sớm tại cơ sở, giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Thứ tư, với thách thức từ hiện tượng El Niño trước mắt, ông Thành đề nghị các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp chặt chẽ với ngành khí tượng thủy văn để xây dựng, hoàn thiện các kịch bản ứng phó chi tiết, linh hoạt, quyết tâm chuyển hóa nguy cơ thành cơ hội phát triển.

Theo đó, các ngành kinh tế trọng điểm như nông nghiệp…không chỉ dừng lại ở thế phòng thủ thụ động mà cần chủ động điều chỉnh cơ cấu sản xuất, kế hoạch xuống giống, tối ưu hóa quy trình vận hành hệ thống thủy lợi, điều tiết các hồ chứa và quản trị chuỗi cung ứng.

“Việc khai thác tốt năng lực thích ứng và lợi thế hạ tầng sẵn có sẽ giúp bảo đảm vững chắc an ninh lương thực, an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời chủ động kiến tạo lợi thế cạnh tranh, chiếm lĩnh các cơ hội thị trường quốc tế trong bối cảnh nguồn cung nông sản toàn cầu bị sụt giảm do tác động của thiên tai”, ông Thành nói.

Thứ năm, tập trung cung cấp các luận cứ khoa học, thực tiễn sắc bén để phục vụ hoàn thiện thể chế, chính sách của ngành, trọng tâm là nghiên cứu, sửa đổi Luật Khí tượng Thủy văn theo hướng hiện đại, đồng bộ. Hành lang pháp lý mới phải thúc đẩy việc phát triển dịch vụ khí hậu, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thiên tai trong kỷ nguyên số.

Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng đây là bước đi cụ thể để Việt Nam thực hiện hóa cam kết với sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” của Liên Hợp Quốc, phấn đấu trở thành quốc gia hình mẫu trong khu vực về năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu vào năm 2027.