Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng tạo nền tảng thể chế mới cho TP. Hồ Chí Minh với định hướng phân quyền vượt trội, tăng tính tự chủ và mở rộng không gian phát triển, tạo động lực cho mô hình “siêu đô thị” trong giai đoạn mới…

Sáng 22/5, UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt. 

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường cho biết yêu cầu phát triển của một siêu đô thị đặt ra nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý phù hợp hơn. Các cơ chế đặc thù thời gian qua tạo kết quả tích cực nhưng chưa hình thành nền tảng thể chế ổn định, lâu dài.

Ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh: “Luật Đô thị đặc biệt không chỉ bổ sung cơ chế cho địa phương mà hướng tới xây dựng nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới”.

PHÁT HUY TỐI ĐA TINH THẦN TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM

Theo TS. Trần Du Lịch, Luật Đô thị đặc biệt là cơ hội xây dựng khung thể chế vượt trội cho TP. Hồ Chí Minh, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của chính quyền địa phương theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Về cấu trúc Luật, ông đề xuất tiếp cận theo từng lĩnh vực quản lý, mỗi lĩnh vực cần quy định rõ quyền quyết định của Thành phố, các cơ chế - thủ tục đặc thù và thẩm quyền ban hành chính sách, qua đó, bảo đảm tính minh bạch, dễ thực thi và tăng hiệu quả phân quyền.

Liên quan các cơ chế, chính sách đặc thù hiện hành (như Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 dành riêng cho TP. Hồ Chí Minh; Nghị quyết số 188 về đường sắt đô thị áp dụng cho cả Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh; Nghị quyết số 222 về Trung tâm Tài chính quốc tế áp dụng cho Đà Nẵng), ông Lịch cho rằng không cần đưa toàn bộ vào Luật, mà chỉ luật hóa những nội dung cốt lõi về phân cấp, phân quyền và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm ổn định lâu dài và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Về phân cấp quản lý, TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh cần mở rộng tối đa thẩm quyền cho địa phương, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo; đồng thời Chính phủ tập trung vai trò giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, có thể tách bạch rõ nguồn thu địa phương và nguồn hỗ trợ từ Trung ương, trao quyền quyết định chi tiêu cho HĐND TP. Hồ Chí Minh, đồng thời cho phép Thành phố chủ động hơn trong khai thác nguồn lực công, doanh nghiệp nhà nước và phát hành trái phiếu đô thị theo cơ chế tự chịu trách nhiệm.

Về tổ chức bộ máy, ông Lịch đề xuất nên tăng quyền cho HĐND và Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, giảm cơ chế họp tập thể; đồng thời, nâng cao trách nhiệm trực tiếp của Giám đốc Sở theo hướng quản lý theo ngành tương tự cấp cục ở Trung ương, nhằm tăng tính rõ ràng và hiệu quả điều hành.

Ngoài ra, vị chuyên gia này kiến nghị trao thêm quyền ban hành chính sách đặc thù cho TP.Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực như thu hút nhân tài, phát triển khoa học - công nghệ, hệ sinh thái khởi nghiệp, huy động đầu tư tư nhân, chỉnh trang đô thị, an sinh xã hội, nhà ở, giáo dục và y tế toàn dân.

TẠO NỀN TẢNG CƠ CHẾ CHO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA "SIÊU ĐÔ THỊ"

Trong khi đó, GS. TS Nguyễn Thị Cành, Cố vấn cao cấp Trường Đại học Kinh tế - Luật, đề xuất ngoài xã, phường, đặc khu như đã nêu trong dự thảo, cần bổ sung mô hình “thành phố trong thành phố”, TP. Hồ Chí Minh mới bao gồm cả Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ có nhiều đô thị vệ tinh với đặc thù riêng về không gian lãnh thổ.

Bên cạnh đó, trong đô thị đặc biệt còn có các đô thị chức năng hoặc công viên lớn không tồn tại như đơn vị hành chính nhưng mang tính chất như mô hình phát triển đô thị trong đô thị đặc biệt, như đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; đô thị đại học; khu công nghệ cao...

Theo GS. TS Nguyễn Thị Cành, đô thị đặc biệt cần được quyền thí điểm cơ chế, chính sách và mô hình quản lý mới trong nhiều lĩnh vực. Đồng thời, cần áp dụng các cơ chế đặc thù về phát triển nguồn lực như tài chính - đầu tư, quy hoạch phát triển, quản lý đất đai và phát triển nguồn nhân lực.

Trong khi đó, GS. TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng ban Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, cho rằng dự thảo cần bổ sung các cơ chế về AI, dữ liệu, hạ tầng số, sandbox công nghệ, công nghệ chiến lược và phát triển nhân lực chất lượng cao để nâng sức cạnh tranh quốc tế.

Theo đó, nếu được bổ sung đầy đủ các cơ chế này, Luật Đô thị đặc biệt có thể trở thành một trong những đạo luật mang tính đột phá nhất của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường cho biết Ban Chỉ đạo và Tổ Biên tập dự thảo Luật đã nhận được sự quan tâm lớn từ các chuyên gia, nhà khoa học và người dân. Những góc nhìn độc lập, các phân tích và góp ý sâu sắc sẽ giúp Thành phố tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

Tổ Biên tập sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến tại Hội thảo, đặc biệt là các đề xuất liên quan đến phân cấp, phân quyền; cơ chế giám sát; chính sách thử nghiệm và hành lang pháp lý; mô hình không gian phát triển đô thị; đổi mới mô hình phát triển; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo…, nhằm chuẩn bị tốt nhất hồ sơ dự thảo Luật Đô thị đặc biệt trình cấp có thẩm quyền.