Những giai đoạn tâm lý nhà đầu tư yếu, thanh khoản thấp và định giá cổ phiếu rẻ lại thường là thời điểm rủi ro đầu tư thấp hơn. Đây có thể là những cơ hội tốt cho đầu tư dài hạn.

Nhận định về thị trường những tháng đầu năm, đặc biệt là sau giai đoạn giảm mạnh trong tháng 7 vừa qua, ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao VinaCapital, cho rằng diễn biến thị trường chứng khoán trong khoảng 6 tháng đến 1 năm qua chưa đạt kỳ vọng của nhà đầu tư.

Có một số nguyên nhân cho tình trạng này.

Thứ nhất, lãi suất trong nước thời gian qua đã tăng khá mạnh, khoảng 200 điểm cơ bản từ đầu năm. Hiện nhiều ngân hàng đã đưa lãi suất huy động lên vùng 8-9%.

Trên thế giới, xung đột tại vùng Vịnh giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến giá dầu tăng mạnh, qua đó đẩy lạm phát toàn cầu tăng lên. Tại Việt Nam, lạm phát tháng 5 tăng 5,6% so với cùng kỳ năm trước. Sang tháng 6, khi giá dầu giảm, lạm phát đã phần nào hạ nhiệt, nhưng vẫn ở mức 4,7% so với cùng kỳ năm trước.

Một nguyên nhân khác khiến thị trường chứng khoán diễn biến không như kỳ vọng là khối ngoại bán ròng mạnh, tạo áp lực lên giá cổ phiếu. Từ đầu năm, khối ngoại đã bán ròng khoảng hơn 80.000 tỷ đồng.

Nguyên nhân chủ yếu là tại các thị trường khác trên thế giới, như Mỹ, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản, đang xuất hiện nhiều cơ hội đầu tư trong lĩnh vực AI và bán dẫn. Trong một năm qua, chỉ số chứng khoán Hàn Quốc và Đài Loan tăng khoảng gấp đôi; Nikkei của Nhật Bản tăng khoảng 70%, còn Nasdaq của Mỹ tăng khoảng 25%.

Tuy nhiên, theo ông Minh, những gì đã xảy ra thì đã xảy ra. Trong đầu tư, chúng ta cần nhìn về tương lai; những diễn biến trong quá khứ chủ yếu để tham khảo.

Hiện cũng tồn tại một nghịch lý trên thị trường, đó là sự lệch pha: nhiều doanh nghiệp tốt, kết quả kinh doanh tăng trưởng cao, nhưng giá cổ phiếu lại ngày càng rẻ.

Về kết quả kinh doanh, ông Thái Quang Trung, Giám đốc Đầu tư VinaCapital, cũng cho rằng đang có sự lệch pha giữa tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết.

Rõ ràng, tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp trên sàn ước tính khoảng 15-20% trong quý 2. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này tập trung vào một số ngành nhất định. Thậm chí, trong những ngành đó, chỉ một vài doanh nghiệp chủ đạo đóng góp phần lớn vào tăng trưởng lợi nhuận của cả ngành.

Vì vậy, cần phải đánh giá là liệu những yếu tố thúc đẩy tăng trưởng này có bền vững hay không.

Yếu tố thứ hai là chất lượng lợi nhuận. Một số doanh nghiệp có thể ghi nhận lợi nhuận từ những mảng kinh doanh không cốt lõi hoặc các yếu tố đột biến, vốn không thể lặp lại liên tục. Khi đó, chất lượng lợi nhuận có thể không cao.

Cũng có những doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận rất mạnh nhưng phải đánh đổi bằng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh suy giảm mạnh, thậm chí âm.

Góc nhìn thứ ba là liệu những doanh nghiệp đang có mức tăng trưởng lợi nhuận cao trên sàn, với chất lượng lợi nhuận tốt, có đang được hỗ trợ bởi một điểm rơi chu kỳ thuận lợi hay không. Chu kỳ đó sẽ kéo dài bao lâu: chỉ khoảng 3 tháng, 6 tháng hay 9 tháng.

Tuy nhiên, ông Đinh Đức Minh cho rằng tình trạng này không thể kéo dài mãi, bởi trong dài hạn, giá cổ phiếu sẽ phải phản ánh giá trị nội tại của doanh nghiệp và kỳ vọng những yếu tố kém tích cực như lãi suất, xung đột chính trị hay lạm phát đã phần nào được phản ánh vào giá cổ phiếu hiện tại.

Theo ông Minh, việc thị trường trải qua những giai đoạn 6 tháng hoặc 1 năm với hiệu suất không tích cực nhìn chung là điều bình thường, đặc biệt trong những giai đoạn bất ổn địa chính trị toàn cầu hoặc xuất hiện các rủi ro kinh tế.

Ngược lại, khi thị trường tăng mạnh và tâm lý nhà đầu tư hưng phấn, giá cổ phiếu thường có xu hướng tăng vượt quá triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp hoặc triển vọng vĩ mô. Đây mới là những giai đoạn rủi ro tăng cao, chẳng hạn như đầu năm 2018 hoặc đầu năm 2022.

Trong khi đó, những giai đoạn tâm lý nhà đầu tư yếu, thanh khoản thấp và định giá cổ phiếu rẻ lại thường là thời điểm rủi ro đầu tư thấp hơn. Đây có thể là những cơ hội tốt cho đầu tư dài hạn.

Gần đây, nếu nhìn vào chỉ số, VN-Index tăng cao nhưng chủ yếu nhờ nhóm cổ phiếu Vingroup dẫn dắt. Nếu loại nhóm cổ phiếu Vingroup khỏi định giá thị trường, P/E dự phóng cho năm nay của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện khoảng 9,3 lần. Mức này thấp và tiệm cận những giai đoạn thị trường được định giá thấp nhất trong 10 năm qua.

"Chúng tôi cũng đã thống kê và nhận thấy rằng, nhà đầu tư mua vào khi thị trường càng rẻ thì xác suất đạt được lợi nhuận vượt trội sau 2-3 năm càng cao.

Nếu nhìn vào chu kỳ đầu tư kéo dài 5-10 năm và nhà đầu tư duy trì nắm giữ trong dài hạn, kết quả đầu tư thường rất khả quan, với mức lợi nhuận thường ở mức hai chữ số.

Vì vậy, chúng tôi khuyến nghị nhà đầu tư duy trì chiến lược đầu tư dài hạn, đều đặn và thậm chí tận dụng những giai đoạn tâm lý thị trường yếu. Khi đó, mặt bằng giá cổ phiếu trở nên rẻ hơn, tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp tục tích lũy tài sản", ông Minh khuyến nghị.