Trong tiến trình chuyển từ xây dựng chính sách thị trường carbon sang vận hành thực tế, những yêu cầu về minh bạch, năng lực thực thi và niềm tin thị trường đang trở thành rào cản không nhỏ…

Trong bối cảnh các quốc gia tăng tốc thực hiện cam kết khí hậu toàn cầu, Điều 6 của Thỏa thuận Paris đang dần trở thành công cụ then chốt thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giảm phát thải. Việc triển khai cơ chế này không chỉ đòi hỏi nền tảng pháp lý phù hợp mà còn phụ thuộc vào năng lực vận hành thị trường và mức độ sẵn sàng của các bên tham gia.

Nhìn vào Việt Nam, có thể thấy một trạng thái “song hành” khá rõ: cơ hội mở ra đáng kể nhưng thách thức cũng ngày càng bộc lộ rõ hơn trong tiến trình đi từ thiết kế chính sách sang vận hành thực tế.

TỪ “KHUNG” CHÍNH SÁCH SANG “VẬN HÀNH” THỰC TẾ

Tại Tọa đàm “Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon hướng tới thực hiện cam kết giảm phát thải của quốc gia và doanh nghiệp”, diễn ra chiều ngày 23/7, nhiều chuyên gia nhận định nếu đặt trong tổng thể, Việt Nam đã đi qua giai đoạn khởi động, nhưng vẫn đang ở ngưỡng bản lề của quá trình định hình thị trường.

Ở góc độ cơ hội, nền tảng thể chế đang dần hình thành và đây là điều kiện tiên quyết để tham gia sâu hơn vào thịtrường carbon quốc tế. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 112 là bước tiến quan trọng góp phần định hình thị trường carbon trong nước và tạo cơ sở để kết nối với các cơ chế toàn cầu.

Đánh giá về tiến trình này, ông Gilles Dufrasne, chuyên gia chính sách thị trường carbon quốc tế thuộc Cơ quan khí hậu (DG Clima) cho rằng những bước tiến trong quá trình xây dựng hệ thống pháp lý và phát triển thị trường carbon phản ánh rõ quyết tâm của Việt Nam trong việc tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác toàn cầu.

Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon

Đọc thêm

Song song với thể chế, yếu tố chính trị và định hướng hợp tác quốc tế đang đóng vai trò như lực đẩy quan trọng.

"Việc Việt Nam chủ động thúc đẩy các quan hệ đối tác trong triển khai Điều 6 có thể mở ra các cơ chế hợp tác quy mô lớn. Điều này, khi đặt trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về tín chỉ carbon, cho thấy Việt Nam không chỉ giúp mở rộng nguồn lực mà còn góp phần định vị vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị carbon toàn cầu", ông Gilles Dufrasne nhấn mạnh.

Tuy nhiên, chính tại điểm chuyển từ “khung” sang “vận hành”, những thách thức cốt lõi bắt đầu bộc lộ. Ông John Robert Cotton, Phó Giám đốc, Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á, Văn phòng dịch vụ dự án Liên hợp quốc (ETP-UNOPS) đánh giá thách thức lớn nhất hiện nay là bảo đảm tính liêm chính của tín chỉ carbon thông qua việc triển khai hiệu quả các quy định.

Điều này đòi hỏi hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) phải vận hành đồng bộ, đáng tin cậy và nhất quán, bởi bất kỳ “khoảng xám” nào về dữ liệu cũng có thể làm suy yếu niềm tin và kéo theo rủi ro, ông John Robert Cotton cho biết.

“Việt Nam đã bước đầu xác định được lĩnh vực ưu tiên và nguyên tắc điều chỉnh tương ứng nhưng vấn đề vẫn là cụ thể hóa thành các hướng dẫn rõ ràng, minh bạch và có tính khả thi,” chuyên gia chính sách thị trường carbon quốc tế thuộc Cơ quan khí hậu (DG Clima) cho biết.

PHỐI HỢP CHẶT CHẼ GIỮA CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ, DOANH NGHIỆP VÀ ĐỐI TÁC QUỐC TẾ 

Ở chiều ngược lại, bà Roxanne Tan, Cố vấn quản lý cấp cao về chính sách và chiến lược của Tập đoàn South Pole, cho rằng cơ hội của Việt Nam vẫn rất rõ ràng.

Theo bà, sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan, có thể tạo ra một hệ thống chính sách đồng bộ, yếu tố nền tảng để thị trường carbon phát triển bền vững.

"Tính liên ngành là đặc trưng tất yếu của thị trường carbon, nhưng nếu thiếu cơ chế điều phối hiệu quả có thể dẫn đến làm giảm hiệu suất vận hành.

Trên bình diện rộng hơn, yêu cầu về báo cáo theo Điều 6.2 tiếp tục là một phép thử đối với năng lực vận hành. Ngay cả các quốc gia đi đầu cũng gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chuẩn báo cáo khi phát hiện 13/30 trường hợp thiếu nhất quán thông qua quá trình rà soát kỹ thuật."

Nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phối hợp liên ngành, ông Axel Michaelowa, Giám đốc điều hành kiêm Nhà sáng lập Tổ chức Perspectives Climate Group, chỉ ra rằng thị trường carbon vốn mang tính liên ngành, nên sự tham gia của nhiều cơ quan là điều tất yếu.

Còn theo ông Kazuhisa Koakutsu, Giám đốc Trung tâm Đối tác Thực hiện Điều 6 của Thỏa thuận Paris (A6IP), chất lượng tín chỉ phải được bảo đảm thông qua việc tuân thủ chặt chẽ phương pháp luận, đường cơ sở và hệ thống MRV, đồng thời phù hợp với đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).

Trong khi đó, từ góc nhìn bên mua, ông Fergus McBean, Bí thư thứ nhất về Tự nhiên và Khí hậu tại Đại sứ quán Anh ở Việt Nam, cho rằng yếu tố quyết định là mức độ minh bạch và khả năng xác minh lợi ích môi trường.

Ở góc độ thực tiễn, bà Roxanne Tan cho rằng khu vực tư nhân vẫn thiếu thông tin về cấu trúc chi phí khi tham gia các cơ chế theo Điều 6, bao gồm cả chi phí liên quan đến điều chỉnh tương ứng.

"Đây là yếu tố có tính quyết định đối với tính khả thi của dự án, bởi nếu chi phí không được xác định rõ, các dự án giảm phát thải khó có thể triển khai, trừ khi thị trường chấp nhận mức giá carbon đủ hấp dẫn", Cố vấn quản lý cấp cao về chính sách và chiến lược của Tập đoàn South Pole nêu.

Trên bình diện rộng hơn, yêu cầu về báo cáo theo Điều 6.2 tiếp tục là một phép thử đối với năng lực vận hành. Ông Axel Michaelowa chỉ ra rằng ngay cả các quốc gia đi đầu cũng gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chuẩn báo cáo khi phát hiện 13/30 trường hợp thiếu nhất quán thông qua quá trình rà soát kỹ thuật.

Dù đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi, Việt Nam vẫn cần giải quyết đồng thời nhiều bài toán về kỹ thuật và thị trường để có thể tận dụng hiệu quả cơ hội từ Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Việc chuyển từ “khung” sang “vận hành” sẽ là giai đoạn mang tính quyết định, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, khu vực tư nhân và các đối tác quốc tế nhằm xây dựng một thị trường carbon minh bạch, hiệu quả và bền vững.